रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 76

466 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शरं दाशरथिः संधायामित्रकर्शनः । (१।१)

tataḥ śaraṃ dāśarathiḥ saṃdhāyāmitrakarśanaḥ |

1.2१.२

ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ (१।२)

sasarja rākṣasendrāya kruddhaḥ sarpa iva śvasan ||

2.1२.१

तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा रावणात्मजः । (२।१)

tasya jyātalanirghoṣaṃ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ |

2.2२.२

विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥ (२।२)

vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata ||

3.1३.१

तं विषण्णमुखं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम् । (३।१)

taṃ viṣaṇṇamukhaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ rāvaṇātmajam |

3.2३.२

सौमित्रिं युद्धसंसक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥ (३।२)

saumitriṃ yuddhasaṃsaktaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ ||

4.1४.१

निमित्तान्यनुपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे । (४।१)

nimittānyanupaśyāmi yānyasmin rāvaṇātmaje |

4.2४.२

त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः ॥ (४।२)

tvara tena mahābāho bhagna eṣa na saṃśayaḥ ||

5.1५.१

ततः संधाय सौमित्रिः शरान् अग्निशिखोपमान् । (५।१)

tataḥ saṃdhāya saumitriḥ śarān agniśikhopamān |

5.2५.२

मुमोच निशितांस्तस्मै सर्वान् इव विषोल्बणान् ॥ (५।२)

mumoca niśitāṃstasmai sarvān iva viṣolbaṇān ||

6.1६.१

शक्राशनिसमस्पर्शैर् लक्ष्मणेनाहतः शरैः । (६।१)

śakrāśanisamasparśair lakṣmaṇenāhataḥ śaraiḥ |

6.2६.२

मुहूर्तम् अभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ॥ (६।२)

muhūrtam abhavanmūḍhaḥ sarvasaṃkṣubhitendriyaḥ ||

7.1७.१

उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः । (७।१)

upalabhya muhūrtena saṃjñāṃ pratyāgatendriyaḥ |

7.2७.२

ददर्शावस्थितं वीरं वीरो दशरथात्मजम् ॥ (७।२)

dadarśāvasthitaṃ vīraṃ vīro daśarathātmajam ||

8.1८.१

सो ऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः । (८।१)

so 'bhicakrāma saumitriṃ roṣāt saṃraktalocanaḥ |

8.2८.२

अब्रवीच्चैनम् आसाद्य पुनः स परुषं वचः ॥ (८।२)

abravīccainam āsādya punaḥ sa paruṣaṃ vacaḥ ||

9.1९.१

किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम् । (९।१)

kiṃ na smarasi tad yuddhe prathame matparākramam |

9.2९.२

निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे ॥ (९।२)

nibaddhastvaṃ saha bhrātrā yadā yudhi viceṣṭase ||

10.1१०.१

युवा खलु महायुद्धे शक्राशनिसमैः शरैः । (१०।१)

yuvā khalu mahāyuddhe śakrāśanisamaiḥ śaraiḥ |

10.2१०.२

शायिनौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ (१०।२)

śāyinau prathamaṃ bhūmau visaṃjñau sapuraḥsarau ||

11.1११.१

स्मृतिर् वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम् । (११।१)

smṛtir vā nāsti te manye vyaktaṃ vā yamasādanam |

11.2११.२

गन्तुम् इच्छसि यस्मात् त्वं मां धर्षयितुम् इच्छसि ॥ (११।२)

gantum icchasi yasmāt tvaṃ māṃ dharṣayitum icchasi ||

12.1१२.१

यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः । (१२।१)

yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ |

12.2१२.२

अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥ (१२।२)

adya tvāṃ darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ vyavasthitaḥ ||

13.1१३.१

इत्युक्त्वा सप्तभिर् बाणैर् अभिविव्याध लक्ष्मणम् । (१३।१)

ityuktvā saptabhir bāṇair abhivivyādha lakṣmaṇam |

13.2१३.२

दशभिश्च हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः ॥ (१३।२)

daśabhiśca hanūmantaṃ tīkṣṇadhāraiḥ śarottamaiḥ ||

14.1१४.१

ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान् । (१४।१)

tataḥ śaraśatenaiva suprayuktena vīryavān |

14.2१४.२

क्रोधाद् द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् ॥ (१४।२)

krodhād dviguṇasaṃrabdho nirbibheda vibhīṣaṇam ||

15.1१५.१

तद् दृष्ट्वेन्द्रजितः कर्म कृतं रामानुजस्तदा । (१५।१)

tad dṛṣṭvendrajitaḥ karma kṛtaṃ rāmānujastadā |

15.2१५.२

अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत् किंचिद् इति ब्रुवन् ॥ (१५।२)

acintayitvā prahasannaitat kiṃcid iti bruvan ||

16.1१६.१

मुमोच स शरान् घोरान् संगृह्य नरपुंगवः । (१६।१)

mumoca sa śarān ghorān saṃgṛhya narapuṃgavaḥ |

16.2१६.२

अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥ (१६।२)

abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ lakṣmaṇo yudhi ||

17.1१७.१

नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर । (१७।१)

naivaṃ raṇagatāḥ śūrāḥ praharanti niśācara |

17.2१७.२

लघवश्चाल्पवीर्याश्च सुखा हीमे शरास्तव ॥ (१७।२)

laghavaścālpavīryāśca sukhā hīme śarāstava ||

18.1१८.१

नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे जयकाङ्क्षिणः । (१८।१)

naivaṃ śūrāstu yudhyante samare jayakāṅkṣiṇaḥ |

18.2१८.२

इत्येवं तं ब्रुवाणस्तु शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (१८।२)

ityevaṃ taṃ bruvāṇastu śaravarṣair avākirat ||

19.1१९.१

तस्य बाणैस्तु विध्वस्तं कवचं हेमभूषितम् । (१९।१)

tasya bāṇaistu vidhvastaṃ kavacaṃ hemabhūṣitam |

19.2१९.२

व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालम् इवाम्बरात् ॥ (१९।२)

vyaśīryata rathopasthe tārājālam ivāmbarāt ||

20.1२०.१

विधूतवर्मा नाराचैर् बभूव स कृतव्रणः । (२०।१)

vidhūtavarmā nārācair babhūva sa kṛtavraṇaḥ |

20.2२०.२

इन्द्रजित् समरे शूरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥ (२०।२)

indrajit samare śūraḥ prarūḍha iva sānumān ||

21.1२१.१

अभीक्ष्णं निश्वसन्तौ हि युध्येतां तुमुलं युधि । (२१।१)

abhīkṣṇaṃ niśvasantau hi yudhyetāṃ tumulaṃ yudhi |

21.2२१.२

शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥ (२१।२)

śarasaṃkṛttasarvāṅgau sarvato rudhirokṣitau ||

22.1२२.१

अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः । (२२।१)

astrāṇyastravidāṃ śreṣṭhau darśayantau punaḥ punaḥ |

22.2२२.२

शरान् उच्चावचाकारान् अन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥ (२२।२)

śarān uccāvacākārān antarikṣe babandhatuḥ ||

23.1२३.१

व्यपेतदोषम् अस्यन्तौ लघुचित्रं च सुष्ठु च । (२३।१)

vyapetadoṣam asyantau laghucitraṃ ca suṣṭhu ca |

23.2२३.२

उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर् नरराक्षसौ ॥ (२३।२)

ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakratur nararākṣasau ||

24.1२४.१

तयोः पृथक्पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः । (२४।१)

tayoḥ pṛthakpṛthag bhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ |

24.2२४.२

सुघोरयोर् निष्टनतोर् गगने मेघयोर् इव ॥ (२४।२)

sughorayor niṣṭanator gagane meghayor iva ||

25.1२५.१

ते गात्रयोर् निपतिता रुक्मपुङ्खाः शरा युधि । (२५।१)

te gātrayor nipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi |

25.2२५.२

असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर् विविशुर् धरणीतलम् ॥ (२५।२)

asṛgdigdhā viniṣpetur viviśur dharaṇītalam ||

26.1२६.१

अन्यैः सुनिशितैः शस्त्रैर् आकाशे संजघट्टिरे । (२६।१)

anyaiḥ suniśitaiḥ śastrair ākāśe saṃjaghaṭṭire |

26.2२६.२

बभञ्जुश्चिछिदुश्चापि तयोर् बाणाः सहस्रशः ॥ (२६।२)

babhañjuścichiduścāpi tayor bāṇāḥ sahasraśaḥ ||

27.1२७.१

स बभूव रणे घोरस्तयोर् बाणमयश्चयः । (२७।१)

sa babhūva raṇe ghorastayor bāṇamayaścayaḥ |

27.2२७.२

अग्निभ्याम् इव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः ॥ (२७।२)

agnibhyām iva dīptābhyāṃ satre kuśamayaścayaḥ ||

28.1२८.१

तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः । (२८।१)

tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ |

28.2२८.२

सपुष्पाविव निष्पत्त्रौ वने शाल्मलिकिंशुकौ ॥ (२८।२)

sapuṣpāviva niṣpattrau vane śālmalikiṃśukau ||

29.1२९.१

चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर् मुहुः । (२९।१)

cakratustumulaṃ ghoraṃ saṃnipātaṃ muhur muhuḥ |

29.2२९.२

इन्द्रजिल् लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ ॥ (२९।२)

indrajil lakṣmaṇaścaiva parasparajayaiṣiṇau ||

30.1३०.१

लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम् । (३०।१)

lakṣmaṇo rāvaṇiṃ yuddhe rāvaṇiścāpi lakṣmaṇam |

30.2३०.२

अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रत्यपद्यताम् ॥ (३०।२)

anyonyaṃ tāvabhighnantau na śramaṃ pratyapadyatām ||

31.1३१.१

बाणजालैः शरीरस्थैर् अवगाढैस्तरस्विनौ । (३१।१)

bāṇajālaiḥ śarīrasthair avagāḍhaistarasvinau |

31.2३१.२

शुशुभाते महावीरौ विरूढाविव पर्वतौ ॥ (३१।२)

śuśubhāte mahāvīrau virūḍhāviva parvatau ||

32.1३२.१

तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर् भृशम् । (३२।१)

tayo rudhirasiktāni saṃvṛtāni śarair bhṛśam |

32.2३२.२

बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः ॥ (३२।२)

babhrājuḥ sarvagātrāṇi jvalanta iva pāvakāḥ ||

33.1३३.१

तयोर् अथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः । (३३।१)

tayor atha mahān kālo vyatīyād yudhyamānayoḥ |

33.2३३.२

न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाप्युपजग्मतुः ॥ (३३।२)

na ca tau yuddhavaimukhyaṃ śramaṃ vāpyupajagmatuḥ ||

34.1३४.१

अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य । (३४।१)

atha samarapariśramaṃ nihantuṃ samaramukheṣvajitasya lakṣmaṇasya |

34.2३४.२

प्रियहितम् उपपादयन्महौजाः समरम् उपेत्य विभीषणो ऽवतस्थे ॥ (३४।२)

priyahitam upapādayanmahaujāḥ samaram upetya vibhīṣaṇo 'vatasthe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 76

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit