Rām, 2, 62
Select a line for its word-by-word analysis.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह । (१।१)
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
मित्रामात्यगणान् सर्वान् ब्राह्मणांस् तान् इदं वचः ॥ (१।२)
mitrāmātyagaṇān sarvān brāhmaṇāṃs tān idaṃ vacaḥ ||
भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ (२।२)
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ ||
तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर् हयैः । (३।१)
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritair hayaiḥ |
आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥ (३।२)
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam ||
गच्छन्त्व् इति ततः सर्वे वसिष्ठं वाक्यम् अब्रुवन् । (४।१)
gacchantv iti tataḥ sarve vasiṣṭhaṃ vākyam abruvan |
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४।२)
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vasiṣṭho vākyam abravīt ||
श्रूयताम् इतिकर्तव्यं सर्वान् एव ब्रवीमि वः ॥ (५।२)
śrūyatām itikartavyaṃ sarvān eva bravīmi vaḥ ||
पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवैर् हयैः । (६।१)
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavair hayaiḥ |
त्यक्तशोकैर् इदं वाच्यः शासनाद् भरतो मम ॥ (६।२)
tyaktaśokair idaṃ vācyaḥ śāsanād bharato mama ||
पुरोहितस् त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः । (७।१)
purohitas tvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
त्वरमाणश् च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकं त्वया ॥ (७।२)
tvaramāṇaś ca niryāhi kṛtyam ātyayikaṃ tvayā ||
मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् । (८।१)
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
भवन्तः शंसिषुर् गत्वा राघवाणाम् इमं क्षयम् ॥ (८।२)
bhavantaḥ śaṃsiṣur gatvā rāghavāṇām imaṃ kṣayam ||
क्षिप्रम् आदाय राज्ञश् च भरतस्य च गच्छत । (९।२)
kṣipram ādāya rājñaś ca bharatasya ca gacchata |
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूताः संत्वरिता ययुः ॥ (९।३)
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtāḥ saṃtvaritā yayuḥ ||
ते हस्तिनपुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः । (१०।१)
te hastinapure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
पाञ्चालदेशम् आसाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥ (१०।२)
pāñcāladeśam āsādya madhyena kurujāṅgalam ||
ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् । (११।१)
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन् पुरीम् ॥ (१२।२)
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśan purīm ||
अभिकालं ततः प्राप्य तेजोऽभिभवनाच् च्युताः । (१३।१)
abhikālaṃ tataḥ prāpya tejo'bhibhavanāc cyutāḥ |
ययुर् मध्येन वाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् । (१३।२)
yayur madhyena vāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam |
विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशां चापि शाल्मलीम् ॥ (१३।३)
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāṃ cāpi śālmalīm ||
गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रम् आसेदुर् अञ्जसा ॥ (१४।२)
girivrajaṃ puravaraṃ śīghram āsedur añjasā ||
भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश् च वंशस्य परिग्रहार्थम् । (१५।१)
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuś ca vaṃśasya parigrahārtham |
अहेडमानास् त्वरया स्म दूता रात्र्यां तु ते तत् पुरम् एव याताः ॥ (१५।२)
aheḍamānās tvarayā sma dūtā rātryāṃ tu te tat puram eva yātāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.