रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 31

31 of 606 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्रह्मयोनिर् महान् आसीत् कुशो नाम महातपाः । (१।१)

brahmayonir mahān āsīt kuśo nāma mahātapāḥ |

1.2१.२

वैदर्भ्यां जनयामास चतुरः सदृशान् सुतान् ॥ (१।२)

vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturaḥ sadṛśān sutān ||

2.1२.१

कुशाम्बं कुशनाभं च आधूर्तरजसं वसुम् । (२।१)

kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca ādhūrtarajasaṃ vasum |

2.2२.२

दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया । (२।२)

dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā |

2.3२.३

तान् उवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ॥ (२।३)

tān uvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ ||

3.1३.१

कुशस्य वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसंमताः । (३।१)

kuśasya vacanaṃ śrutvā catvāro lokasaṃmatāḥ |

3.2३.२

निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास् तदा ॥ (३।२)

niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarās tadā ||

4.1४.१

कुशाम्बस् तु महातेजाः कौशाम्बीम् अकरोत् पुरीम् । (४।१)

kuśāmbas tu mahātejāḥ kauśāmbīm akarot purīm |

4.2४.२

कुशनाभस् तु धर्मात्मा परं चक्रे महोदयम् ॥ (४।२)

kuśanābhas tu dharmātmā paraṃ cakre mahodayam ||

5.1५.१

आधूर्तरजसो राम धर्मारण्यं महीपतिः । (५।१)

ādhūrtarajaso rāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ |

5.2५.२

चक्रे पुरवरं राजा वसुश् चक्रे गिरिव्रजम् ॥ (५।२)

cakre puravaraṃ rājā vasuś cakre girivrajam ||

6.1६.१

एषा वसुमती राम वसोस् तस्य महात्मनः । (६।१)

eṣā vasumatī rāma vasos tasya mahātmanaḥ |

6.2६.२

एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः ॥ (६।२)

ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ ||

7.1७.१

सुमागधी नदी रम्या मागधान् विश्रुताययौ । (७।१)

sumāgadhī nadī ramyā māgadhān viśrutāyayau |

7.2७.२

पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते ॥ (७।२)

pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate ||

8.1८.१

सैषा हि मागधी राम वसोस् तस्य महात्मनः । (८।१)

saiṣā hi māgadhī rāma vasos tasya mahātmanaḥ |

8.2८.२

पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी ॥ (८।२)

pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī ||

9.1९.१

कुशनाभस् तु राजर्षिः कन्याशतम् अनुत्तमम् । (९।१)

kuśanābhas tu rājarṣiḥ kanyāśatam anuttamam |

9.2९.२

जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन ॥ (९।२)

janayāmāsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana ||

10.1१०.१

तास् तु यौवनशालिन्यो रूपवत्यः स्वलंकृताः । (१०।१)

tās tu yauvanaśālinyo rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ |

10.2१०.२

उद्यानभूमिम् आगम्य प्रावृषीव शतह्रदाः ॥ (१०।२)

udyānabhūmim āgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ ||

11.1११.१

गायन्त्यो नृत्यमानाश् च वादयन्त्यश् च राघव । (११।१)

gāyantyo nṛtyamānāś ca vādayantyaś ca rāghava |

11.2११.२

आमोदं परमं जग्मुर् वराभरणभूषिताः ॥ (११।२)

āmodaṃ paramaṃ jagmur varābharaṇabhūṣitāḥ ||

12.1१२.१

अथ ताश् चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि । (१२।१)

atha tāś cārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi |

12.2१२.२

उद्यानभूमिम् आगम्य तारा इव घनान्तरे ॥ (१२।२)

udyānabhūmim āgamya tārā iva ghanāntare ||

13.1१३.१

ताः सर्वगुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः । (१३।१)

tāḥ sarvaguṇasampannā rūpayauvanasaṃyutāḥ |

13.2१३.२

दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुर् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

dṛṣṭvā sarvātmako vāyur idaṃ vacanam abravīt ||

14.1१४.१

अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ । (१४।१)

ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha |

14.2१४.२

मानुषस् त्यज्यतां भावो दीर्घम् आयुर् अवाप्स्यथ ॥ (१४।२)

mānuṣas tyajyatāṃ bhāvo dīrgham āyur avāpsyatha ||

15.1१५.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वायोर् अक्लिष्टकर्मणः । (१५।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā vāyor akliṣṭakarmaṇaḥ |

15.2१५.२

अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतम् अथाब्रवीत् ॥ (१५।२)

apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatam athābravīt ||

16.1१६.१

अन्तश् चरसि भूतानां सर्वेषां त्वं सुरोत्तम । (१६।१)

antaś carasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ tvaṃ surottama |

16.2१६.२

प्रभावज्ञाश् च ते सर्वाः किम् अस्मान् अवमन्यसे ॥ (१६।२)

prabhāvajñāś ca te sarvāḥ kim asmān avamanyase ||

17.1१७.१

कुशनाभसुताः सर्वाः समर्थास् त्वां सुरोत्तम । (१७।१)

kuśanābhasutāḥ sarvāḥ samarthās tvāṃ surottama |

17.2१७.२

स्थानाच् च्यावयितुं देवं रक्षामस् तु तपो वयम् ॥ (१७।२)

sthānāc cyāvayituṃ devaṃ rakṣāmas tu tapo vayam ||

18.1१८.१

मा भूत् स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् । (१८।१)

mā bhūt sa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam |

18.2१८.२

नावमन्यस्व धर्मेण स्वयंवरम् उपास्महे ॥ (१८।२)

nāvamanyasva dharmeṇa svayaṃvaram upāsmahe ||

19.1१९.१

पिता हि प्रभुर् अस्माकं दैवतं परमं हि सः । (१९।१)

pitā hi prabhur asmākaṃ daivataṃ paramaṃ hi saḥ |

19.2१९.२

यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति ॥ (१९।२)

yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati ||

20.1२०.१

तासां तद् वचनं श्रुत्वा वायुः परमकोपनः । (२०।१)

tāsāṃ tad vacanaṃ śrutvā vāyuḥ paramakopanaḥ |

20.2२०.२

प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥ (२०।२)

praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ ||

21.1२१.१

ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर् नृपतेर् गृहम् । (२१।१)

tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśur nṛpater gṛham |

21.2२१.२

दृष्ट्वा भग्नास् तदा राजा संभ्रान्त इदम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

dṛṣṭvā bhagnās tadā rājā saṃbhrānta idam abravīt ||

22.1२२.१

किम् इदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्मम् अवमन्यते । (२२।१)

kim idaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmam avamanyate |

22.2२२.२

कुब्जाः केन कृताः सर्वा वेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ॥ (२२।२)

kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvā veṣṭantyo nābhibhāṣatha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit