Rām, 1, 58
Select a line for its word-by-word analysis.
अब्रवीन् मधुरं वाक्यं साक्षाच् चण्डालरूपिणम् ॥ (१।२)
abravīn madhuraṃ vākyaṃ sākṣāc caṇḍālarūpiṇam ||
इक्ष्वाको स्वागतं वत्स जानामि त्वां सुधार्मिकम् । (२।१)
ikṣvāko svāgataṃ vatsa jānāmi tvāṃ sudhārmikam |
अहम् आमन्त्रये सर्वान् महर्षीन् पुण्यकर्मणः । (३।१)
aham āmantraye sarvān maharṣīn puṇyakarmaṇaḥ |
यज्ञसाह्यकरान् राजंस् ततो यक्ष्यसि निर्वृतः ॥ (३।२)
yajñasāhyakarān rājaṃs tato yakṣyasi nirvṛtaḥ ||
हस्तप्राप्तम् अहं मन्ये स्वर्गं तव नरेश्वर । (५।१)
hastaprāptam ahaṃ manye svargaṃ tava nareśvara |
यस् त्वं कौशिकम् आगम्य शरण्यं शरणं गतः ॥ (५।२)
yas tvaṃ kauśikam āgamya śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
एवम् उक्त्वा महातेजाः पुत्रान् परमधार्मिकान् । (६।१)
evam uktvā mahātejāḥ putrān paramadhārmikān |
व्यादिदेश महाप्राज्ञान् यज्ञसम्भारकारणात् ॥ (६।२)
vyādideśa mahāprājñān yajñasambhārakāraṇāt ||
सर्वाञ् शिष्यान् समाहूय वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (७।१)
sarvāñ śiṣyān samāhūya vākyam etad uvāca ha ||
सशिष्यान् सुहृदश् चैव सर्त्विजः सुबहुश्रुतान् ॥ (८।२)
saśiṣyān suhṛdaś caiva sartvijaḥ subahuśrutān ||
तत् सर्वम् अखिलेनोक्तं ममाख्येयम् अनादृतम् ॥ (९।२)
tat sarvam akhilenoktaṃ mamākhyeyam anādṛtam ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दिशो जग्मुस् तदाज्ञया । (१०।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā diśo jagmus tadājñayā |
आजग्मुर् अथ देशेभ्यः सर्वेभ्यो ब्रह्मवादिनः ॥ (१०।२)
ājagmur atha deśebhyaḥ sarvebhyo brahmavādinaḥ ||
ते च शिष्याः समागम्य मुनिं ज्वलिततेजसम् । (११।१)
te ca śiṣyāḥ samāgamya muniṃ jvalitatejasam |
ऊचुश् च वचनं सर्वे सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम् ॥ (११।२)
ūcuś ca vacanaṃ sarve sarveṣāṃ brahmavādinām ||
श्रुत्वा ते वचनं सर्वे समायान्ति द्विजातयः । (१२।१)
śrutvā te vacanaṃ sarve samāyānti dvijātayaḥ |
सर्वदेशेषु चागच्छन् वर्जयित्वा महोदयम् ॥ (१२।२)
sarvadeśeṣu cāgacchan varjayitvā mahodayam ||
वासिष्ठं तच् छतं सर्वं क्रोधपर्याकुलाक्षरम् । (१३।१)
vāsiṣṭhaṃ tac chataṃ sarvaṃ krodhaparyākulākṣaram |
यद् आह वचनं सर्वं शृणु त्वं मुनिपुंगव ॥ (१३।२)
yad āha vacanaṃ sarvaṃ śṛṇu tvaṃ munipuṃgava ||
कथं सदसि भोक्तारो हविस् तस्य सुरर्षयः ॥ (१४।२)
kathaṃ sadasi bhoktāro havis tasya surarṣayaḥ ||
ब्राह्मणा वा महात्मानो भुक्त्वा चण्डालभोजनम् । (१५।१)
brāhmaṇā vā mahātmāno bhuktvā caṇḍālabhojanam |
कथं स्वर्गं गमिष्यन्ति विश्वामित्रेण पालिताः ॥ (१५।२)
kathaṃ svargaṃ gamiṣyanti viśvāmitreṇa pālitāḥ ||
एतद् वचनं नैष्ठुर्यम् ऊचुः संरक्तलोचनाः । (१६।१)
etad vacanaṃ naiṣṭhuryam ūcuḥ saṃraktalocanāḥ |
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सर्वेषां मुनिपुंगवः । (१७।१)
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sarveṣāṃ munipuṃgavaḥ |
यद् दूषयन्त्य् अदुष्टं मां तप उग्रं समास्थितम् । (१८।१)
yad dūṣayanty aduṣṭaṃ māṃ tapa ugraṃ samāsthitam |
भस्मीभूता दुरात्मानो भविष्यन्ति न संशयः ॥ (१८।२)
bhasmībhūtā durātmāno bhaviṣyanti na saṃśayaḥ ||
सप्तजातिशतान्य् एव मृतपाः सन्तु सर्वशः ॥ (१९।२)
saptajātiśatāny eva mṛtapāḥ santu sarvaśaḥ ||
विकृताश् च विरूपाश् च लोकान् अनुचरन्त्व् इमान् ॥ (२०।२)
vikṛtāś ca virūpāś ca lokān anucarantv imān ||
महोदयश् च दुर्बुद्धिर् माम् अदूष्यं ह्य् अदूषयत् । (२१।१)
mahodayaś ca durbuddhir mām adūṣyaṃ hy adūṣayat |
दीर्घकालं मम क्रोधाद् दुर्गतिं वर्तयिष्यति ॥ (२२।२)
dīrghakālaṃ mama krodhād durgatiṃ vartayiṣyati ||
एतावद् उक्त्वा वचनं विश्वामित्रो महातपाः । (२३।१)
etāvad uktvā vacanaṃ viśvāmitro mahātapāḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.