रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 31

355 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ताम् अब्रवीन्महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः । (१।१)

tām abravīnmahātejā hanūmānmārutātmajaḥ |

1.2१.२

शिरस्यञ्जलिम् आधाय सीतां मधुरया गिरा ॥ (१।२)

śirasyañjalim ādhāya sītāṃ madhurayā girā ||

2.1२.१

का नु पद्मपलाशाक्षी क्लिष्टकौशेयवासिनी । (२।१)

kā nu padmapalāśākṣī kliṣṭakauśeyavāsinī |

2.2२.२

द्रुमस्य शाखाम् आलम्ब्य तिष्ठसि त्वम् अनिन्दिता ॥ (२।२)

drumasya śākhām ālambya tiṣṭhasi tvam aninditā ||

3.1३.१

किमर्थं तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम् । (३।१)

kimarthaṃ tava netrābhyāṃ vāri sravati śokajam |

3.2३.२

पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णम् इवोदकम् ॥ (३।२)

puṇḍarīkapalāśābhyāṃ viprakīrṇam ivodakam ||

4.1४.१

सुराणाम् असुराणां च नागगन्धर्वरक्षसाम् । (४।१)

surāṇām asurāṇāṃ ca nāgagandharvarakṣasām |

4.2४.२

यक्षाणां किंनराणां च का त्वं भवसि शोभने ॥ (४।२)

yakṣāṇāṃ kiṃnarāṇāṃ ca kā tvaṃ bhavasi śobhane ||

5.1५.१

का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने । (५।१)

kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā varānane |

5.2५.२

वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे ॥ (५।२)

vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me ||

6.1६.१

किं नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात् । (६।१)

kiṃ nu candramasā hīnā patitā vibudhālayāt |

6.2६.२

रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठा सर्वगुणान्विता ॥ (६।२)

rohiṇī jyotiṣāṃ śreṣṭhā śreṣṭhā sarvaguṇānvitā ||

7.1७.१

कोपाद् वा यदि वा मोहाद् भर्तारम् असितेक्षणा । (७।१)

kopād vā yadi vā mohād bhartāram asitekṣaṇā |

7.2७.२

वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं नासि कल्याण्यरुन्धती ॥ (७।२)

vasiṣṭhaṃ kopayitvā tvaṃ nāsi kalyāṇyarundhatī ||

8.1८.१

को नौ पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे । (८।१)

ko nau putraḥ pitā bhrātā bhartā vā te sumadhyame |

8.2८.२

अस्माल् लोकाद् अमुं लोकं गतं त्वम् अनुशोचसि ॥ (८।२)

asmāl lokād amuṃ lokaṃ gataṃ tvam anuśocasi ||

9.1९.१

व्यञ्जनानि हि ते यानि लक्षणानि च लक्षये । (९।१)

vyañjanāni hi te yāni lakṣaṇāni ca lakṣaye |

9.2९.२

महिषी भूमिपालस्य राजकन्यासि मे मता ॥ (९।२)

mahiṣī bhūmipālasya rājakanyāsi me matā ||

10.1१०.१

रावणेन जनस्थानाद् बलाद् अपहृता यदि । (१०।१)

rāvaṇena janasthānād balād apahṛtā yadi |

10.2१०.२

सीता त्वम् असि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ (१०।२)

sītā tvam asi bhadraṃ te tanmamācakṣva pṛcchataḥ ||

11.1११.१

सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता । (११।१)

sā tasya vacanaṃ śrutvā rāmakīrtanaharṣitā |

11.2११.२

उवाच वाक्यं वैदेही हनूमन्तं द्रुमाश्रितम् ॥ (११।२)

uvāca vākyaṃ vaidehī hanūmantaṃ drumāśritam ||

12.1१२.१

दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः । (१२।१)

duhitā janakasyāhaṃ vaidehasya mahātmanaḥ |

12.2१२.२

सीता च नाम नाम्नाहं भार्या रामस्य धीमतः ॥ (१२।२)

sītā ca nāma nāmnāhaṃ bhāryā rāmasya dhīmataḥ ||

13.1१३.१

समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने । (१३।१)

samā dvādaśa tatrāhaṃ rāghavasya niveśane |

13.2१३.२

भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी ॥ (१३।२)

bhuñjānā mānuṣān bhogān sarvakāmasamṛddhinī ||

14.1१४.१

ततस्त्रयोदशे वर्षे राज्येनेक्ष्वाकुनन्दनम् । (१४।१)

tatastrayodaśe varṣe rājyenekṣvākunandanam |

14.2१४.२

अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे ॥ (१४।२)

abhiṣecayituṃ rājā sopādhyāyaḥ pracakrame ||

15.1१५.१

तस्मिन् संभ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने । (१५।१)

tasmin saṃbhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane |

15.2१५.२

कैकेयी नाम भर्तारं देवी वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

kaikeyī nāma bhartāraṃ devī vacanam abravīt ||

16.1१६.१

न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम् । (१६।१)

na pibeyaṃ na khādeyaṃ pratyahaṃ mama bhojanam |

16.2१६.२

एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥ (१६।२)

eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate ||

17.1१७.१

यत् तद् उक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम । (१७।१)

yat tad uktaṃ tvayā vākyaṃ prītyā nṛpatisattama |

17.2१७.२

तच् चेन् न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः ॥ (१७।२)

tac cen na vitathaṃ kāryaṃ vanaṃ gacchatu rāghavaḥ ||

18.1१८.१

स राजा सत्यवाग् देव्या वरदानम् अनुस्मरन् । (१८।१)

sa rājā satyavāg devyā varadānam anusmaran |

18.2१८.२

मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरम् अप्रियम् ॥ (१८।२)

mumoha vacanaṃ śrutvā kaikeyyāḥ krūram apriyam ||

19.1१९.१

ततस्तु स्थविरो राजा सत्यधर्मे व्यवस्थितः । (१९।१)

tatastu sthaviro rājā satyadharme vyavasthitaḥ |

19.2१९.२

ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन् राज्यम् अयाचत ॥ (१९।२)

jyeṣṭhaṃ yaśasvinaṃ putraṃ rudan rājyam ayācata ||

20.1२०.१

स पितुर् वचनं श्रीमान् अभिषेकात् परं प्रियम् । (२०।१)

sa pitur vacanaṃ śrīmān abhiṣekāt paraṃ priyam |

20.2२०.२

मनसा पूर्वम् आसाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान् ॥ (२०।२)

manasā pūrvam āsādya vācā pratigṛhītavān ||

21.1२१.१

दद्यान्न प्रतिगृह्णीयान्न ब्रूयात् किंचिद् अप्रियम् । (२१।१)

dadyānna pratigṛhṇīyānna brūyāt kiṃcid apriyam |

21.2२१.२

अपि जीवितहेतोर् हि रामः सत्यपराक्रमः ॥ (२१।२)

api jīvitahetor hi rāmaḥ satyaparākramaḥ ||

22.1२२.१

स विहायोत्तरीयाणि महार्हाणि महायशाः । (२२।१)

sa vihāyottarīyāṇi mahārhāṇi mahāyaśāḥ |

22.2२२.२

विसृज्य मनसा राज्यं जनन्यै मां समादिशत् ॥ (२२।२)

visṛjya manasā rājyaṃ jananyai māṃ samādiśat ||

23.1२३.१

साहं तस्याग्रतस्तूर्णं प्रस्थिता वनचारिणी । (२३।१)

sāhaṃ tasyāgratastūrṇaṃ prasthitā vanacāriṇī |

23.2२३.२

न हि मे तेन हीनाया वासः स्वर्गे ऽपि रोचते ॥ (२३।२)

na hi me tena hīnāyā vāsaḥ svarge 'pi rocate ||

24.1२४.१

प्राग् एव तु महाभागः सौमित्रिर् मित्रनन्दनः । (२४।१)

prāg eva tu mahābhāgaḥ saumitrir mitranandanaḥ |

24.2२४.२

पूर्वजस्यानुयात्रार्थे द्रुमचीरैर् अलंकृतः ॥ (२४।२)

pūrvajasyānuyātrārthe drumacīrair alaṃkṛtaḥ ||

25.1२५.१

ते वयं भर्तुर् आदेशं बहु मान्य दृढव्रताः । (२५।१)

te vayaṃ bhartur ādeśaṃ bahu mānya dṛḍhavratāḥ |

25.2२५.२

प्रविष्टाः स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम् ॥ (२५।२)

praviṣṭāḥ sma purādṛṣṭaṃ vanaṃ gambhīradarśanam ||

26.1२६.१

वसतो दण्डकारण्ये तस्याहम् अमितौजसः । (२६।१)

vasato daṇḍakāraṇye tasyāham amitaujasaḥ |

26.2२६.२

रक्षसापहृता भार्या रावणेन दुरात्मना ॥ (२६।२)

rakṣasāpahṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā ||

27.1२७.१

द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः । (२७।१)

dvau māsau tena me kālo jīvitānugrahaḥ kṛtaḥ |

27.2२७.२

ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस्त्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ (२७।२)

ūrdhvaṃ dvābhyāṃ tu māsābhyāṃ tatastyakṣyāmi jīvitam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit