रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 4

510 of 606 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वागस्त्येरितं वाक्यं रामो विस्मयम् आगतः । (१।१)

śrutvāgastyeritaṃ vākyaṃ rāmo vismayam āgataḥ |

1.2१.२

पूर्वम् आसीत् तु लङ्कायां रक्षसाम् इति संभवः ॥ (१।२)

pūrvam āsīt tu laṅkāyāṃ rakṣasām iti saṃbhavaḥ ||

2.1२.१

ततः शिरः कम्पयित्वा त्रेताग्निसमविग्रहम् । (२।१)

tataḥ śiraḥ kampayitvā tretāgnisamavigraham |

2.2२.२

अगस्त्यं तं मुहुर् दृष्ट्वा स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (२।२)

agastyaṃ taṃ muhur dṛṣṭvā smayamāno 'bhyabhāṣata ||

3.1३.१

भगवन् पूर्वम् अप्येषा लङ्कासीत् पिशिताशिनाम् । (३।१)

bhagavan pūrvam apyeṣā laṅkāsīt piśitāśinām |

3.2३.२

इतीदं भवतः श्रुत्वा विस्मयो जनितो मम ॥ (३।२)

itīdaṃ bhavataḥ śrutvā vismayo janito mama ||

4.1४.१

पुलस्त्यवंशाद् उद्भूता राक्षसा इति नः श्रुतम् । (४।१)

pulastyavaṃśād udbhūtā rākṣasā iti naḥ śrutam |

4.2४.२

इदानीम् अन्यतश्चापि संभवः कीर्तितस्त्वया ॥ (४।२)

idānīm anyataścāpi saṃbhavaḥ kīrtitastvayā ||

5.1५.१

रावणात् कुम्भकर्णाच्च प्रहस्ताद् विकटाद् अपि । (५।१)

rāvaṇāt kumbhakarṇācca prahastād vikaṭād api |

5.2५.२

रावणस्य च पुत्रेभ्यः किं नु ते बलवत्तराः ॥ (५।२)

rāvaṇasya ca putrebhyaḥ kiṃ nu te balavattarāḥ ||

6.1६.१

क एषां पूर्वको ब्रह्मन् किंनामा किंतपोबलः । (६।१)

ka eṣāṃ pūrvako brahman kiṃnāmā kiṃtapobalaḥ |

6.2६.२

अपराधं च कं प्राप्य विष्णुना द्राविताः पुरा ॥ (६।२)

aparādhaṃ ca kaṃ prāpya viṣṇunā drāvitāḥ purā ||

7.1७.१

एतद् विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । (७।१)

etad vistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha |

7.2७.२

कौतूहलं कृतं मह्यं नुद भानुर् यथा तमः ॥ (७।२)

kautūhalaṃ kṛtaṃ mahyaṃ nuda bhānur yathā tamaḥ ||

8.1८.१

राघवस्य तु तच्छ्रुत्वा संस्कारालंकृतं वचः । (८।१)

rāghavasya tu tacchrutvā saṃskārālaṃkṛtaṃ vacaḥ |

8.2८.२

ईषद्विस्मयमानस्तम् अगस्त्यः प्राह राघवम् ॥ (८।२)

īṣadvismayamānastam agastyaḥ prāha rāghavam ||

9.1९.१

प्रजापतिः पुरा सृष्ट्वा अपः सलिलसंभवः । (९।१)

prajāpatiḥ purā sṛṣṭvā apaḥ salilasaṃbhavaḥ |

9.2९.२

तासां गोपायने सत्त्वान् असृजत् पद्मसंभवः ॥ (९।२)

tāsāṃ gopāyane sattvān asṛjat padmasaṃbhavaḥ ||

10.1१०.१

ते सत्त्वाः सत्त्वकर्तारं विनीतवद् उपस्थिताः । (१०।१)

te sattvāḥ sattvakartāraṃ vinītavad upasthitāḥ |

10.2१०.२

किं कुर्म इति भाषन्तः क्षुत्पिपासाभयार्दिताः ॥ (१०।२)

kiṃ kurma iti bhāṣantaḥ kṣutpipāsābhayārditāḥ ||

11.1११.१

प्रजापतिस्तु तान्याह सत्त्वानि प्रहसन्न् इव । (११।१)

prajāpatistu tānyāha sattvāni prahasann iva |

11.2११.२

आभाष्य वाचा यत्नेन रक्षध्वम् इति मानदः ॥ (११।२)

ābhāṣya vācā yatnena rakṣadhvam iti mānadaḥ ||

12.1१२.१

रक्षाम इति तत्रान्यैर् यक्षामेति तथापरैः । (१२।१)

rakṣāma iti tatrānyair yakṣāmeti tathāparaiḥ |

12.2१२.२

भुङ्क्षिताभुङ्क्षितैर् उक्तस्ततस्तान् आह भूतकृत् ॥ (१२।२)

bhuṅkṣitābhuṅkṣitair uktastatastān āha bhūtakṛt ||

13.1१३.१

रक्षाम इति यैर् उक्तं राक्षसास्ते भवन्तु वः । (१३।१)

rakṣāma iti yair uktaṃ rākṣasāste bhavantu vaḥ |

13.2१३.२

यक्षाम इति यैर् उक्तं ते वै यक्षा भवन्तु वः ॥ (१३।२)

yakṣāma iti yair uktaṃ te vai yakṣā bhavantu vaḥ ||

14.1१४.१

तत्र हेतिः प्रहेतिश्च भ्रातरौ राक्षसर्षभौ । (१४।१)

tatra hetiḥ prahetiśca bhrātarau rākṣasarṣabhau |

14.2१४.२

मधुकैटभसंकाशौ बभूवतुर् अरिंदमौ ॥ (१४।२)

madhukaiṭabhasaṃkāśau babhūvatur ariṃdamau ||

15.1१५.१

प्रहेतिर् धार्मिकस्तत्र न दारान् सो ऽभिकाङ्क्षति । (१५।१)

prahetir dhārmikastatra na dārān so 'bhikāṅkṣati |

15.2१५.२

हेतिर् दारक्रियार्थं तु यत्नं परम् अथाकरोत् ॥ (१५।२)

hetir dārakriyārthaṃ tu yatnaṃ param athākarot ||

16.1१६.१

स कालभगिनीं कन्यां भयां नाम भयावहाम् । (१६।१)

sa kālabhaginīṃ kanyāṃ bhayāṃ nāma bhayāvahām |

16.2१६.२

उदावहद् अमेयात्मा स्वयम् एव महामतिः ॥ (१६।२)

udāvahad ameyātmā svayam eva mahāmatiḥ ||

17.1१७.१

स तस्यां जनयामास हेती राक्षसपुंगवः । (१७।१)

sa tasyāṃ janayāmāsa hetī rākṣasapuṃgavaḥ |

17.2१७.२

पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो विद्युत्केश इति श्रुतम् ॥ (१७।२)

putraṃ putravatāṃ śreṣṭho vidyutkeśa iti śrutam ||

18.1१८.१

विद्युत्केशो हेतिपुत्रः प्रदीप्ताग्निसमप्रभः । (१८।१)

vidyutkeśo hetiputraḥ pradīptāgnisamaprabhaḥ |

18.2१८.२

व्यवर्धत महातेजास्तोयमध्य इवाम्बुजम् ॥ (१८।२)

vyavardhata mahātejāstoyamadhya ivāmbujam ||

19.1१९.१

स यदा यौवनं भद्रम् अनुप्राप्तो निशाचरः । (१९।१)

sa yadā yauvanaṃ bhadram anuprāpto niśācaraḥ |

19.2१९.२

ततो दारक्रियां तस्य कर्तुं व्यवसितः पिता ॥ (१९।२)

tato dārakriyāṃ tasya kartuṃ vyavasitaḥ pitā ||

20.1२०.१

संध्यादुहितरं सो ऽथ संध्यातुल्यां प्रभावतः । (२०।१)

saṃdhyāduhitaraṃ so 'tha saṃdhyātulyāṃ prabhāvataḥ |

20.2२०.२

वरयामास पुत्रार्थं हेती राक्षसपुंगवः ॥ (२०।२)

varayāmāsa putrārthaṃ hetī rākṣasapuṃgavaḥ ||

21.1२१.१

अवश्यम् एव दातव्या परस्मै सेति संध्यया । (२१।१)

avaśyam eva dātavyā parasmai seti saṃdhyayā |

21.2२१.२

चिन्तयित्वा सुता दत्ता विद्युत्केशाय राघव ॥ (२१।२)

cintayitvā sutā dattā vidyutkeśāya rāghava ||

22.1२२.१

संध्यायास्तनयां लब्ध्वा विद्युत्केशो निशाचरः । (२२।१)

saṃdhyāyāstanayāṃ labdhvā vidyutkeśo niśācaraḥ |

22.2२२.२

रमते स तया सार्धं पौलोम्या मघवान् इव ॥ (२२।२)

ramate sa tayā sārdhaṃ paulomyā maghavān iva ||

23.1२३.१

केनचित् त्वथ कालेन राम सालकटंकटा । (२३।१)

kenacit tvatha kālena rāma sālakaṭaṃkaṭā |

23.2२३.२

विद्युत्केशाद् गर्भम् आप घनराजिर् इवार्णवात् ॥ (२३।२)

vidyutkeśād garbham āpa ghanarājir ivārṇavāt ||

24.1२४.१

ततः सा राक्षसी गर्भं घनगर्भसमप्रभम् । (२४।१)

tataḥ sā rākṣasī garbhaṃ ghanagarbhasamaprabham |

24.2२४.२

प्रसूता मन्दरं गत्वा गङ्गा गर्भम् इवाग्निजम् ॥ (२४।२)

prasūtā mandaraṃ gatvā gaṅgā garbham ivāgnijam ||

25.1२५.१

तम् उत्सृज्य तु सा गर्भं विद्युत्केशाद् रतार्थिनी । (२५।१)

tam utsṛjya tu sā garbhaṃ vidyutkeśād ratārthinī |

25.2२५.२

रेमे सा पतिना सार्धं विस्मृत्य सुतम् आत्मजम् ॥ (२५।२)

reme sā patinā sārdhaṃ vismṛtya sutam ātmajam ||

26.1२६.१

तयोत्सृष्टः स तु शिशुः शरदर्कसमद्युतिः । (२६।१)

tayotsṛṣṭaḥ sa tu śiśuḥ śaradarkasamadyutiḥ |

26.2२६.२

पाणिम् आस्ये समाधाय रुरोद घनराड् इव ॥ (२६।२)

pāṇim āsye samādhāya ruroda ghanarāḍ iva ||

27.1२७.१

अथोपरिष्टाद् गच्छन् वै वृषभस्थो हरः प्रभुः । (२७।१)

athopariṣṭād gacchan vai vṛṣabhastho haraḥ prabhuḥ |

27.2२७.२

अपश्यद् उमया सार्धं रुदन्तं राक्षसात्मजम् ॥ (२७।२)

apaśyad umayā sārdhaṃ rudantaṃ rākṣasātmajam ||

28.1२८.१

कारुण्यभावात् पार्वत्या भवस्त्रिपुरहा ततः । (२८।१)

kāruṇyabhāvāt pārvatyā bhavastripurahā tataḥ |

28.2२८.२

तं राक्षसात्मजं चक्रे मातुर् एव वयःसमम् ॥ (२८।२)

taṃ rākṣasātmajaṃ cakre mātur eva vayaḥsamam ||

29.1२९.१

अमरं चैव तं कृत्वा महादेवो ऽक्षयो ऽव्ययः । (२९।१)

amaraṃ caiva taṃ kṛtvā mahādevo 'kṣayo 'vyayaḥ |

29.2२९.२

पुरम् आकाशगं प्रादात् पार्वत्याः प्रियकाम्यया ॥ (२९।२)

puram ākāśagaṃ prādāt pārvatyāḥ priyakāmyayā ||

30.1३०.१

उमयापि वरो दत्तो राक्षसीनां नृपात्मज । (३०।१)

umayāpi varo datto rākṣasīnāṃ nṛpātmaja |

30.2३०.२

सद्य उपलब्धिर् गर्भस्य प्रसूतिः सद्य एव च । (३०।२)

sadya upalabdhir garbhasya prasūtiḥ sadya eva ca |

30.3३०.३

सद्य एव वयःप्राप्तिर् मातुर् एव वयःसमम् ॥ (३०।३)

sadya eva vayaḥprāptir mātur eva vayaḥsamam ||

31.1३१.१

ततः सुकेशो वरदानगर्वितः श्रियं प्रभोः प्राप्य हरस्य पार्श्वतः । (३१।१)

tataḥ sukeśo varadānagarvitaḥ śriyaṃ prabhoḥ prāpya harasya pārśvataḥ |

31.2३१.२

चचार सर्वत्र महामतिः खगः खगं पुरं प्राप्य पुरंदरो यथा ॥ (३१।२)

cacāra sarvatra mahāmatiḥ khagaḥ khagaṃ puraṃ prāpya puraṃdaro yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit