रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 51

238 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

खम् उत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा । (१।१)

kham utpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā |

1.2१.२

दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥ (१।२)

duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī ||

2.1२.१

रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् । (२।१)

roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam |

2.2२.२

रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇedam abravīt ||

3.1३.१

न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण । (३।१)

na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa |

3.2३.२

ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे ॥ (३।२)

jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase ||

4.1४.१

त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुम् इच्छता । (४।१)

tvayaiva nūnaṃ duṣṭātman bhīruṇā hartum icchatā |

4.2४.२

ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया । (४।२)

mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā |

4.3४.३

यो हि माम् उद्यतस् त्रातुं सो ऽप्य् अयं विनिपातितः ॥ (४।३)

yo hi mām udyatas trātuṃ so 'py ayaṃ vinipātitaḥ ||

5.1५.१

परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम । (५।१)

paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama |

5.2५.२

विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया ॥ (५।२)

viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsti jitā tvayā ||

6.1६.१

ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे । (६।१)

īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase |

6.2६.२

स्त्रियाश् च हरणं नीच रहिते च परस्य च ॥ (६।२)

striyāś ca haraṇaṃ nīca rahite ca parasya ca ||

7.1७.१

कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् । (७।१)

kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam |

7.2७.२

सुनृशंसम् अधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः ॥ (७।२)

sunṛśaṃsam adharmiṣṭhaṃ tava śauṇḍīryamāninaḥ ||

8.1८.१

धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत् त्वया कथितं तदा । (८।१)

dhik te śauryaṃ ca sattvaṃ ca yat tvayā kathitaṃ tadā |

8.2८.२

कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रम् ईदृशम् ॥ (८।२)

kulākrośakaraṃ loke dhik te cāritram īdṛśam ||

9.1९.१

किं शक्यं कर्तुम् एवं हि यज् जवेनैव धावसि । (९।१)

kiṃ śakyaṃ kartum evaṃ hi yaj javenaiva dhāvasi |

9.2९.२

मुहूर्तम् अपि तिष्ठस्व न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ (९।२)

muhūrtam api tiṣṭhasva na jīvan pratiyāsyasi ||

10.1१०.१

न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः । (१०।१)

na hi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ |

10.2१०.२

ससैन्यो ऽपि समर्थस् त्वं मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ (१०।२)

sasainyo 'pi samarthas tvaṃ muhūrtam api jīvitum ||

11.1११.१

न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन । (११।१)

na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃcana |

11.2११.२

वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शम् अग्नेर् विहंगमः ॥ (११।२)

vane prajvalitasyeva sparśam agner vihaṃgamaḥ ||

12.1१२.१

साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण । (१२।१)

sādhu kṛtvātmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa |

12.2१२.२

मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर् मम । (१२।२)

matpradharṣaṇaruṣṭo hi bhrātrā saha patir mama |

12.3१२.३

विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि ॥ (१२।३)

vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi ||

13.1१३.१

येन त्वं व्यवसायेन बलान् मां हर्तुम् इच्छसि । (१३।१)

yena tvaṃ vyavasāyena balān māṃ hartum icchasi |

13.2१३.२

व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः ॥ (१३।२)

vyavasāyaḥ sa te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ ||

14.1१४.१

न ह्य् अहं तम् अपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् । (१४।१)

na hy ahaṃ tam apaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam |

14.2१४.२

उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम् ॥ (१४।२)

utsahe śatruvaśagā prāṇān dhārayituṃ ciram ||

15.1१५.१

न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे । (१५।१)

na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase |

15.2१५.२

मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते ॥ (१५।२)

mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate ||

16.1१६.१

मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत् पथ्यं तन् न रोचते । (१६।१)

mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yat pathyaṃ tan na rocate |

16.2१६.२

पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम् ॥ (१६।२)

paśyāmīva hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam ||

17.1१७.१

यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि दशानन । (१७।१)

yathā cāsmin bhayasthāne na bibheṣi daśānana |

17.2१७.२

व्यक्तं हिरण्मयान् हि त्वं संपश्यसि महीरुहान् ॥ (१७।२)

vyaktaṃ hiraṇmayān hi tvaṃ saṃpaśyasi mahīruhān ||

18.1१८.१

नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम् । (१८।१)

nadīṃ vaitaraṇīṃ ghorāṃ rudhiraughanivāhinīm |

18.2१८.२

खड्गपत्त्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण ॥ (१८।२)

khaḍgapattravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa ||

19.1१९.१

तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैडूर्यप्रवरच्छदाम् । (१९।१)

taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaiḍūryapravaracchadām |

19.2१९.२

द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णाम् आयसैः कण्टकैश् चिताम् ॥ (१९।२)

drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇām āyasaiḥ kaṇṭakaiś citām ||

20.1२०.१

न हि त्वम् ईदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः । (२०।१)

na hi tvam īdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ |

20.2२०.२

धरितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः ॥ (२०।२)

dharituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇaḥ ||

21.1२१.१

बद्धस् त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण । (२१।१)

baddhas tvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa |

21.2२१.२

क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर् मम महात्मनः ॥ (२१।२)

kva gato lapsyase śarma bhartur mama mahātmanaḥ ||

22.1२२.१

निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरम् आहवे । (२२।१)

nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaram āhave |

22.2२२.२

राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश ॥ (२२।२)

rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa ||

23.1२३.१

स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली । (२३।१)

sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī |

23.2२३.२

न त्वां हन्याच् छरैस् तीक्ष्णैर् इष्टभार्यापहारिणम् ॥ (२३।२)

na tvāṃ hanyāc charais tīkṣṇair iṣṭabhāryāpahāriṇam ||

24.1२४.१

एतच् चान्यच् च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा । (२४।१)

etac cānyac ca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā |

24.2२४.२

भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह ॥ (२४।२)

bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha ||

25.1२५.१

तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम् । (२५।१)

tathā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ vilalāpa pūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm |

25.2२५.२

जहार पापस् तरुणीं विवेष्टतीं नृपात्मजाम् आगतगात्रवेपथुम् ॥ (२५।२)

jahāra pāpas taruṇīṃ viveṣṭatīṃ nṛpātmajām āgatagātravepathum ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 51

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit