रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 12

88 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि । (१।१)

putraśokārditaṃ pāpā visaṃjñaṃ patitaṃ bhuvi |

1.2१.२

विवेष्टमानम् उदीक्ष्य सैक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

viveṣṭamānam udīkṣya saikṣvākam idam abravīt ||

2.1२.१

पापं कृत्वेव किम् इदं मम संश्रुत्य संश्रवम् । (२।१)

pāpaṃ kṛtveva kim idaṃ mama saṃśrutya saṃśravam |

2.2२.२

शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वम् अर्हसि ॥ (२।२)

śeṣe kṣititale sannaḥ sthityāṃ sthātuṃ tvam arhasi ||

3.1३.१

आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः । (३।१)

āhuḥ satyaṃ hi paramaṃ dharmaṃ dharmavido janāḥ |

3.2३.२

सत्यम् आश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रचोदितः ॥ (३।२)

satyam āśritya hi mayā tvaṃ ca dharmaṃ pracoditaḥ ||

4.1४.१

संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः । (४।१)

saṃśrutya śaibyaḥ śyenāya svāṃ tanuṃ jagatīpatiḥ |

4.2४.२

प्रदाय पक्षिणो राजञ् जगाम गतिम् उत्तमाम् ॥ (४।२)

pradāya pakṣiṇo rājañ jagāma gatim uttamām ||

5.1५.१

तथा ह्य् अलर्कस् तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे । (५।१)

tathā hy alarkas tejasvī brāhmaṇe vedapārage |

5.2५.२

याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥ (५।२)

yācamāne svake netre uddhṛtyāvimanā dadau ||

6.1६.१

सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यम् अन्वितः । (६।१)

saritāṃ tu patiḥ svalpāṃ maryādāṃ satyam anvitaḥ |

6.2६.२

सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते ॥ (६।२)

satyānurodhāt samaye velāṃ svāṃ nātivartate ||

7.1७.१

समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि । (७।१)

samayaṃ ca mamāryemaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi |

7.2७.२

अग्रतस् ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ (७।२)

agratas te parityaktā parityakṣyāmi jīvitam ||

8.1८.१

एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया । (८।१)

evaṃ pracodito rājā kaikeyyā nirviśaṅkayā |

8.2८.२

नाशकत् पाशम् उन्मोक्तुं बलिर् इन्द्रकृतं यथा ॥ (८।२)

nāśakat pāśam unmoktuṃ balir indrakṛtaṃ yathā ||

9.1९.१

उद्भ्रान्तहृदयश् चापि विवर्णवदनो ऽभवत् । (९।१)

udbhrāntahṛdayaś cāpi vivarṇavadano 'bhavat |

9.2९.२

स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ (९।२)

sa dhuryo vai parispandan yugacakrāntaraṃ yathā ||

10.1१०.१

विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्याम् अपश्यन्न् इव भूमिपः । (१०।१)

vihvalābhyāṃ ca netrābhyām apaśyann iva bhūmipaḥ |

10.2१०.२

कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

kṛcchrād dhairyeṇa saṃstabhya kaikeyīm idam abravīt ||

11.1११.१

यस् ते मन्त्रकृतः पाणिर् अग्नौ पापे मया धृतः । (११।१)

yas te mantrakṛtaḥ pāṇir agnau pāpe mayā dhṛtaḥ |

11.2११.२

तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥ (११।२)

taṃ tyajāmi svajaṃ caiva tava putraṃ saha tvayā ||

12.1१२.१

ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः । (१२।१)

tataḥ pāpasamācārā kaikeyī pārthivaṃ punaḥ |

12.2१२.२

उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता ॥ (१२।२)

uvāca paruṣaṃ vākyaṃ vākyajñā roṣamūrchitā ||

13.1१३.१

किम् इदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम् । (१३।१)

kim idaṃ bhāṣase rājan vākyaṃ gararujopamam |

13.2१३.२

आनाययितुम् अक्लिष्टं पुत्रं रामम् इहार्हसि ॥ (१३।२)

ānāyayitum akliṣṭaṃ putraṃ rāmam ihārhasi ||

14.1१४.१

स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम् । (१४।१)

sthāpya rājye mama sutaṃ kṛtvā rāmaṃ vanecaram |

14.2१४.२

निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ (१४।२)

niḥsapatnāṃ ca māṃ kṛtvā kṛtakṛtyo bhaviṣyasi ||

15.1१५.१

स नुन्न इव तीक्ष्णेण प्रतोदेन हयोत्तमः । (१५।१)

sa nunna iva tīkṣṇeṇa pratodena hayottamaḥ |

15.2१५.२

राजा प्रचोदितो ऽभीक्ष्णं कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

rājā pracodito 'bhīkṣṇaṃ kaikeyīm idam abravīt ||

16.1१६.१

धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि नष्टा च मम चेतना । (१६।१)

dharmabandhena baddho 'smi naṣṭā ca mama cetanā |

16.2१६.२

ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुम् इच्छामि धार्मिकम् ॥ (१६।२)

jyeṣṭhaṃ putraṃ priyaṃ rāmaṃ draṣṭum icchāmi dhārmikam ||

17.1१७.१

इति राज्ञो वचः श्रुत्वा कैकेयी तदनन्तरम् । (१७।१)

iti rājño vacaḥ śrutvā kaikeyī tadanantaram |

17.2१७.२

स्वयम् एवाब्रवीत् सूतं गच्छ त्वं रामम् आनय ॥ (१७।२)

svayam evābravīt sūtaṃ gaccha tvaṃ rāmam ānaya ||

18.1१८.१

ततः स राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति । (१८।१)

tataḥ sa rājā taṃ sūtaṃ sannaharṣaḥ sutaṃ prati |

18.2१८.२

शोकारक्तेक्षणः श्रीमान् उद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः ॥ (१८।२)

śokāraktekṣaṇaḥ śrīmān udvīkṣyovāca dhārmikaḥ ||

19.1१९.१

सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम् । (१९।१)

sumantraḥ karuṇaṃ śrutvā dṛṣṭvā dīnaṃ ca pārthivam |

19.2१९.२

प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशाद् अपाक्रमन् ॥ (१९।२)

pragṛhītāñjaliḥ kiṃcit tasmād deśād apākraman ||

20.1२०.१

यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान् न शशाक महीपतिः । (२०।१)

yadā vaktuṃ svayaṃ dainyān na śaśāka mahīpatiḥ |

20.2२०.२

तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ॥ (२०।२)

tadā sumantraṃ mantrajñā kaikeyī pratyuvāca ha ||

21.1२१.१

सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रम् आनय सुन्दरम् । (२१।१)

sumantra rāmaṃ drakṣyāmi śīghram ānaya sundaram |

21.2२१.२

स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥ (२१।२)

sa manyamānaḥ kalyāṇaṃ hṛdayena nananda ca ||

22.1२२.१

सुमन्त्रश् चिन्तयामास त्वरितं चोदितस् तया । (२२।१)

sumantraś cintayāmāsa tvaritaṃ coditas tayā |

22.2२२.२

व्यक्तं रामो ऽभिषेकार्थम् इहायास्यति धर्मवित् ॥ (२२।२)

vyaktaṃ rāmo 'bhiṣekārtham ihāyāsyati dharmavit ||

23.1२३.१

इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः । (२३।१)

iti sūto matiṃ kṛtvā harṣeṇa mahatā punaḥ |

23.2२३.२

निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया ॥ (२३।२)

nirjagāma mahātejā rāghavasya didṛkṣayā ||

24.1२४.१

ततः पुरस्तात् सहसा विनिर्गतो महीपतीन् द्वारगतान् विलोकयन् । (२४।१)

tataḥ purastāt sahasā vinirgato mahīpatīn dvāragatān vilokayan |

24.2२४.२

ददर्श पौरान् विविधान् महाधनान् उपस्थितान् द्वारम् उपेत्य विष्ठितान् ॥ (२४।२)

dadarśa paurān vividhān mahādhanān upasthitān dvāram upetya viṣṭhitān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit