Rām, 4, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
हनुमान् यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनम् आगतः ॥ (१।२)
hanumān yannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanam āgataḥ ||
अन्तरं प्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ (३।२)
antaraṃ prepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam ||
भार्यावियोगजं दुःखं नचिरात् त्वं विमोक्ष्यसे । (४।१)
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ nacirāt tvaṃ vimokṣyase |
अहं ताम् आनयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतिं यथा ॥ (४।२)
ahaṃ tām ānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutiṃ yathā ||
रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्तीं वा नभस्तले । (५।१)
rasātale vā vartantīṃ vartantīṃ vā nabhastale |
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम् । (८।१)
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर् यथा ॥ (८।२)
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūr yathā ||
आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतटे स्थितम् । (९।१)
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam |
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्य् आभरणानि च ॥ (९।२)
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhāny ābharaṇāni ca ||
तान्य् अस्माभिर् गृहीतानि निहितानि च राघव । (१०।१)
tāny asmābhir gṛhītāni nihitāni ca rāghava |
आनयिष्याम्य् अहं तानि प्रत्यभिज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१०।२)
ānayiṣyāmy ahaṃ tāni pratyabhijñātum arhasi ||
तम् अब्रवीत् ततो रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम् । (११।१)
tam abravīt tato rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam |
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे ॥ (११।२)
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase ||
एवम् उक्तस् तु सुग्रीवः शैलस्य गहनां गुहाम् । (१२।१)
evam uktas tu sugrīvaḥ śailasya gahanāṃ guhām |
उत्तरीयं गृहीत्वा तु शुभान्य् आभरणानि च । (१३।१)
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhāny ābharaṇāni ca |
ततो गृहीत्वा तद्वासः शुभान्य् आभरणानि च । (१४।१)
tato gṛhītvā tadvāsaḥ śubhāny ābharaṇāni ca |
अभवद् बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ (१४।२)
abhavad bāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ ||
हा प्रियेति रुदन् धैर्यम् उत्सृज्य न्यपतत् क्षितौ ॥ (१५।२)
hā priyeti rudan dhairyam utsṛjya nyapatat kṣitau ||
हृदि कृत्वा स बहुशस् तम् अलंकारम् उत्तमम् । (१६।१)
hṛdi kṛtvā sa bahuśas tam alaṃkāram uttamam |
अविच्छिन्नाश्रुवेगस् तु सौमित्रिं वीक्ष्य पार्श्वतः । (१७।१)
avicchinnāśruvegas tu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ |
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या संत्यक्तं ह्रियमाणया । (१८।१)
paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktaṃ hriyamāṇayā |
शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूम्यां सीतया ह्रियमाणया । (१९।१)
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmyāṃ sītayā hriyamāṇayā |
उत्सृष्टं भूषणम् इदं तथारूपं हि दृश्यते ॥ (१९।२)
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇam idaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate ||
ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया । (२०।१)
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
क्व वा वसति तद् रक्षो महद् व्यसनदं मम । (२१।१)
kva vā vasati tad rakṣo mahad vyasanadaṃ mama |
यन्निमित्तम् अहं सर्वान् नाशयिष्यामि राक्षसान् ॥ (२१।२)
yannimittam ahaṃ sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān ||
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारम् अपावृतम् ॥ (२२।२)
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāram apāvṛtam ||
मम दयिततमा हृता वनाद् रजनिचरेण विमथ्य येन सा । (२३।१)
mama dayitatamā hṛtā vanād rajanicareṇa vimathya yena sā |
कथय मम रिपुं तम् अद्य वै प्रवगपते यमसंनिधिं नयामि ॥ (२३।२)
kathaya mama ripuṃ tam adya vai pravagapate yamasaṃnidhiṃ nayāmi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.