Rām, 7, 39
Select a line for its word-by-word analysis.
राघवस्तु महातेजाः सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
rāghavastu mahātejāḥ sugrīvam idam abravīt ||
गम्यतां सौम्य किष्किन्धां दुराधर्षां सुरासुरैः । (२।१)
gamyatāṃ saumya kiṣkindhāṃ durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
ऋक्षराजं च दुर्धर्षं जाम्बवन्तं महाबलम् । (६।१)
ṛkṣarājaṃ ca durdharṣaṃ jāmbavantaṃ mahābalam |
ये चान्ये सुमहात्मानो मदर्थे त्यक्तजीविताः । (७।१)
ye cānye sumahātmāno madarthe tyaktajīvitāḥ |
पश्य त्वं प्रीतिसंयुक्तो मा चैषां विप्रियं कृथाः ॥ (७।२)
paśya tvaṃ prītisaṃyukto mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ ||
एवम् उक्त्वा च सुग्रीवं प्रशस्य च पुनः पुनः । (८।१)
evam uktvā ca sugrīvaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ |
लङ्कां प्रशाधि धर्मेण संमतो ह्यसि पार्थिव । (९।१)
laṅkāṃ praśādhi dharmeṇa saṃmato hyasi pārthiva |
पुरस्य राक्षसानां च भ्रातुर् वैश्रवणस्य च ॥ (९।२)
purasya rākṣasānāṃ ca bhrātur vaiśravaṇasya ca ||
मा च बुद्धिम् अधर्मे त्वं कुर्या राजन् कथंचन । (१०।१)
mā ca buddhim adharme tvaṃ kuryā rājan kathaṃcana |
बुद्धिमन्तो हि राजानो ध्रुवम् अश्नन्ति मेदिनीम् ॥ (१०।२)
buddhimanto hi rājāno dhruvam aśnanti medinīm ||
स्मर्तव्यः परया प्रीत्या गच्छ त्वं विगतज्वरः ॥ (११।२)
smartavyaḥ parayā prītyā gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ ||
रामस्य भाषितं श्रुत्वा ऋक्षवानरराक्षसाः । (१२।१)
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā ṛkṣavānararākṣasāḥ |
साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ (१२।२)
sādhu sādhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ ||
तव बुद्धिर् महाबाहो वीर्यम् अद्भुतम् एव च । (१३।१)
tava buddhir mahābāho vīryam adbhutam eva ca |
माधुर्यं परमं राम स्वयम्भोर् इव नित्यदा ॥ (१३।२)
mādhuryaṃ paramaṃ rāma svayambhor iva nityadā ||
तेषाम् एवं ब्रुवाणानां वानराणां च रक्षसाम् । (१४।१)
teṣām evaṃ bruvāṇānāṃ vānarāṇāṃ ca rakṣasām |
हनूमान् प्रणतो भूत्वा राघवं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)
hanūmān praṇato bhūtvā rāghavaṃ vākyam abravīt ||
स्नेहो मे परमो राजंस्त्वयि नित्यं प्रतिष्ठितः । (१५।१)
sneho me paramo rājaṃstvayi nityaṃ pratiṣṭhitaḥ |
भक्तिश्च नियता वीर भावो नान्यत्र गच्छति ॥ (१५।२)
bhaktiśca niyatā vīra bhāvo nānyatra gacchati ||
यावद् रामकथां वीर श्रोष्ये ऽहं पृथिवीतले । (१६।१)
yāvad rāmakathāṃ vīra śroṣye 'haṃ pṛthivītale |
तावच्छरीरे वत्स्यन्तु मम प्राणा न संशयः ॥ (१६।२)
tāvaccharīre vatsyantu mama prāṇā na saṃśayaḥ ||
एवं ब्रुवाणं राजेन्द्रो हनूमन्तम् अथासनात् । (१७।१)
evaṃ bruvāṇaṃ rājendro hanūmantam athāsanāt |
उत्थाय च परिष्वज्य वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१७।२)
utthāya ca pariṣvajya vākyam etad uvāca ha ||
एवम् एतत् कपिश्रेष्ठ भविता नात्र संशयः । (१८।१)
evam etat kapiśreṣṭha bhavitā nātra saṃśayaḥ |
लोका हि यावत् स्थास्यन्ति तावत् स्थास्यति मे कथा ॥ (१८।२)
lokā hi yāvat sthāsyanti tāvat sthāsyati me kathā ||
तावच्छरीरे वत्स्यन्ति प्राणास्तव न संशयः ॥ (१९।२)
tāvaccharīre vatsyanti prāṇāstava na saṃśayaḥ ||
ततो ऽस्य हारं चन्द्राभं मुच्य कण्ठात् स राघवः । (२०।१)
tato 'sya hāraṃ candrābhaṃ mucya kaṇṭhāt sa rāghavaḥ |
रराज हेमशैलेन्द्रश्चन्द्रेणाक्रान्तमस्तकः ॥ (२१।२)
rarāja hemaśailendraścandreṇākrāntamastakaḥ ||
श्रुत्वा तु राघवस्यैतद् उत्थायोत्थाय वानराः । (२२।१)
śrutvā tu rāghavasyaitad utthāyotthāya vānarāḥ |
प्रणम्य शिरसा पादौ प्रजग्मुस्ते महाबलाः ॥ (२२।२)
praṇamya śirasā pādau prajagmuste mahābalāḥ ||
सर्वे च ते बाष्पगलाः साश्रुनेत्रा विचेतसः । (२४।१)
sarve ca te bāṣpagalāḥ sāśrunetrā vicetasaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.