रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 77

467 of 606 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युध्यमानौ तु तौ दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ । (१।१)

yudhyamānau tu tau dṛṣṭvā prasaktau nararākṣasau |

1.2१.२

शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ (१।२)

śūraḥ sa rāvaṇabhrātā tasthau saṃgrāmamūrdhani ||

2.1२.१

ततो विस्फारयामास महद् धनुर् अवस्थितः । (२।१)

tato visphārayāmāsa mahad dhanur avasthitaḥ |

2.2२.२

उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ (२।२)

utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣu mahāśarān ||

3.1३.१

ते शराः शिखिसंकाशा निपतन्तः समाहिताः । (३।१)

te śarāḥ śikhisaṃkāśā nipatantaḥ samāhitāḥ |

3.2३.२

राक्षसान् दारयामासुर् वज्रा इव महागिरीन् ॥ (३।२)

rākṣasān dārayāmāsur vajrā iva mahāgirīn ||

4.1४.१

विभीषणस्यानुचरास्ते ऽपि शूलासिपट्टसैः । (४।१)

vibhīṣaṇasyānucarāste 'pi śūlāsipaṭṭasaiḥ |

4.2४.२

चिछिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ (४।२)

cichiduḥ samare vīrān rākṣasān rākṣasottamāḥ ||

5.1५.१

राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः । (५।१)

rākṣasaistaiḥ parivṛtaḥ sa tadā tu vibhīṣaṇaḥ |

5.2५.२

बभौ मध्ये प्रहृष्टानां कलभानाम् इव द्विपः ॥ (५।२)

babhau madhye prahṛṣṭānāṃ kalabhānām iva dvipaḥ ||

6.1६.१

ततः संचोदयानो वै हरीन् रक्षोरणप्रियान् । (६।१)

tataḥ saṃcodayāno vai harīn rakṣoraṇapriyān |

6.2६.२

उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ (६।२)

uvāca vacanaṃ kāle kālajño rakṣasāṃ varaḥ ||

7.1७.१

एको ऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणम् इव स्थितः । (७।१)

eko 'yaṃ rākṣasendrasya parāyaṇam iva sthitaḥ |

7.2७.२

एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ (७।२)

etaccheṣaṃ balaṃ tasya kiṃ tiṣṭhata harīśvarāḥ ||

8.1८.१

अस्मिन् विनिहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि । (८।१)

asmin vinihate pāpe rākṣase raṇamūrdhani |

8.2८.२

रावणं वर्जयित्वा तु शेषम् अस्य बलं हतम् ॥ (८।२)

rāvaṇaṃ varjayitvā tu śeṣam asya balaṃ hatam ||

9.1९.१

प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः । (९।१)

prahasto nihato vīro nikumbhaśca mahābalaḥ |

9.2९.२

कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ (९।२)

kumbhakarṇaśca kumbhaśca dhūmrākṣaśca niśācaraḥ ||

10.1१०.१

अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः । (१०।१)

akampanaḥ supārśvaśca cakramālī ca rākṣasaḥ |

10.2१०.२

कम्पनः सत्त्ववन्तश्च देवान्तकनरान्तकौ ॥ (१०।२)

kampanaḥ sattvavantaśca devāntakanarāntakau ||

11.1११.१

एतान्निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान् । (११।१)

etānnihatyātibalān bahūn rākṣasasattamān |

11.2११.२

बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ (११।२)

bāhubhyāṃ sāgaraṃ tīrtvā laṅghyatāṃ goṣpadaṃ laghu ||

12.1१२.१

एतावद् इह शेषं वो जेतव्यम् इह वानराः । (१२।१)

etāvad iha śeṣaṃ vo jetavyam iha vānarāḥ |

12.2१२.२

हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ (१२।२)

hatāḥ sarve samāgamya rākṣasā baladarpitāḥ ||

13.1१३.१

अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर् मम । (१३।१)

ayuktaṃ nidhanaṃ kartuṃ putrasya janitur mama |

13.2१३.२

घृणाम् अपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुर् आत्मजम् ॥ (१३।२)

ghṛṇām apāsya rāmārthe nihanyāṃ bhrātur ātmajam ||

14.1१४.१

हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यते । (१४।१)

hantukāmasya me bāṣpaṃ cakṣuścaiva nirudhyate |

14.2१४.२

तद् एवैष महाबाहुर् लक्ष्मणः शमयिष्यति । (१४।२)

tad evaiṣa mahābāhur lakṣmaṇaḥ śamayiṣyati |

14.3१४.३

वानरा घ्नन्तुं सम्भूय भृत्यान् अस्य समीपगान् ॥ (१४।३)

vānarā ghnantuṃ sambhūya bhṛtyān asya samīpagān ||

15.1१५.१

इति तेनातियशसा राक्षसेनाभिचोदिताः । (१५।१)

iti tenātiyaśasā rākṣasenābhicoditāḥ |

15.2१५.२

वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गलानि च विव्यधुः ॥ (१५।२)

vānarendrā jahṛṣire lāṅgalāni ca vivyadhuḥ ||

16.1१६.१

ततस्ते कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च मुहुर् मुहुः । (१६।१)

tataste kapiśārdūlāḥ kṣveḍantaśca muhur muhuḥ |

16.2१६.२

मुमुचुर् विविधान्नादान्मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ (१६।२)

mumucur vividhānnādānmeghān dṛṣṭveva barhiṇaḥ ||

17.1१७.१

जाम्बवान् अपि तैः सर्वैः स्वयूथैर् अभिसंवृतः । (१७।१)

jāmbavān api taiḥ sarvaiḥ svayūthair abhisaṃvṛtaḥ |

17.2१७.२

अश्मभिस्ताडयामास नखैर् दन्तैश्च राक्षसान् ॥ (१७।२)

aśmabhistāḍayāmāsa nakhair dantaiśca rākṣasān ||

18.1१८.१

निघ्नन्तम् ऋक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः । (१८।१)

nighnantam ṛkṣādhipatiṃ rākṣasāste mahābalāḥ |

18.2१८.२

परिवव्रुर् भयं त्यक्त्वा तम् अनेकविधायुधाः ॥ (१८।२)

parivavrur bhayaṃ tyaktvā tam anekavidhāyudhāḥ ||

19.1१९.१

शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टसैर् यष्टितोमरैः । (१९।१)

śaraiḥ paraśubhistīkṣṇaiḥ paṭṭasair yaṣṭitomaraiḥ |

19.2१९.२

जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर् निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ (१९।२)

jāmbavantaṃ mṛdhe jaghnur nighnantaṃ rākṣasīṃ camūm ||

20.1२०.१

स संप्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम् । (२०।१)

sa saṃprahārastumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām |

20.2२०.२

देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ (२०।२)

devāsurāṇāṃ kruddhānāṃ yathā bhīmo mahāsvanaḥ ||

21.1२१.१

हनूमान् अपि संक्रुद्धः सालम् उत्पाट्य पर्वतात् । (२१।१)

hanūmān api saṃkruddhaḥ sālam utpāṭya parvatāt |

21.2२१.२

रक्षसां कदनं चक्रे समासाद्य सहस्रशः ॥ (२१।२)

rakṣasāṃ kadanaṃ cakre samāsādya sahasraśaḥ ||

22.1२२.१

स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् युधि । (२२।१)

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ pitṛvyasyendrajid yudhi |

22.2२२.२

लक्ष्मणं परवीरघ्नं पुनर् एवाभ्यधावत ॥ (२२।२)

lakṣmaṇaṃ paravīraghnaṃ punar evābhyadhāvata ||

23.1२३.१

तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ । (२३।१)

tau prayuddhau tadā vīrau mṛdhe lakṣmaṇarākṣasau |

23.2२३.२

शरौघान् अभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम् ॥ (२३।२)

śaraughān abhivarṣantau jaghnatustau parasparam ||

24.1२४.१

अभीक्ष्णम् अन्तर्दधतुः शरजालैर् महाबलौ । (२४।१)

abhīkṣṇam antardadhatuḥ śarajālair mahābalau |

24.2२४.२

चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ ॥ (२४।२)

candrādityāvivoṣṇānte yathā meghaistarasvinau ||

25.1२५.१

न ह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः । (२५।१)

na hyādānaṃ na saṃdhānaṃ dhanuṣo vā parigrahaḥ |

25.2२५.२

न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः ॥ (२५।२)

na vipramokṣo bāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ ||

26.1२६.१

न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् । (२६।१)

na muṣṭipratisaṃdhānaṃ na lakṣyapratipādanam |

26.2२६.२

अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात् ॥ (२६।२)

adṛśyata tayostatra yudhyatoḥ pāṇilāghavāt ||

27.1२७.१

चापवेगप्रमुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः । (२७।१)

cāpavegapramuktaiśca bāṇajālaiḥ samantataḥ |

27.2२७.२

अन्तरिक्षे ऽभिसंछन्ने न रूपाणि चकाशिरे । (२७।२)

antarikṣe 'bhisaṃchanne na rūpāṇi cakāśire |

27.3२७.३

तमसा पिहितं सर्वम् आसीद् भीमतरं महत् ॥ (२७।३)

tamasā pihitaṃ sarvam āsīd bhīmataraṃ mahat ||

28.1२८.१

न तदानीं ववौ वायुर् न जज्वाल च पावकः । (२८।१)

na tadānīṃ vavau vāyur na jajvāla ca pāvakaḥ |

28.2२८.२

स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुश्च महर्षयः । (२८।२)

svastyastu lokebhya iti jajalpuśca maharṣayaḥ |

28.3२८.३

संपेतुश्चात्र सम्प्राप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ (२८।३)

saṃpetuścātra samprāptā gandharvāḥ saha cāraṇaiḥ ||

29.1२९.१

अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान् । (२९।१)

atha rākṣasasiṃhasya kṛṣṇān kanakabhūṣaṇān |

29.2२९.२

शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर् विव्याध चतुरो हयान् ॥ (२९।२)

śaraiścaturbhiḥ saumitrir vivyādha caturo hayān ||

30.1३०.१

ततो ऽपरेण भल्लेन सूतस्य विचरिष्यतः । (३०।१)

tato 'pareṇa bhallena sūtasya vicariṣyataḥ |

30.2३०.२

लाघवाद् राघवः श्रीमाञ् शिरः कायाद् अपाहरत् ॥ (३०।२)

lāghavād rāghavaḥ śrīmāñ śiraḥ kāyād apāharat ||

31.1३१.१

निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः । (३१।१)

nihataṃ sārathiṃ dṛṣṭvā samare rāvaṇātmajaḥ |

31.2३१.२

प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ (३१।२)

prajahau samaroddharṣaṃ viṣaṇṇaḥ sa babhūva ha ||

32.1३२.१

विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः । (३२।१)

viṣaṇṇavadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ hariyūthapāḥ |

32.2३२.२

ततः परमसंहृष्टो लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ (३२।२)

tataḥ paramasaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaṃ cābhyapūjayan ||

33.1३३.१

ततः प्रमाथी शरभो रभसो गन्धमादनः । (३३।१)

tataḥ pramāthī śarabho rabhaso gandhamādanaḥ |

33.2३३.२

अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर् वेगं हरीश्वराः ॥ (३३।२)

amṛṣyamāṇāścatvāraścakrur vegaṃ harīśvarāḥ ||

34.1३४.१

ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णम् उत्पत्य वानराः । (३४।१)

te cāsya hayamukhyeṣu tūrṇam utpatya vānarāḥ |

34.2३४.२

चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर् भीमविक्रमाः ॥ (३४।२)

caturṣu sumahāvīryā nipetur bhīmavikramāḥ ||

35.1३५.१

तेषाम् अधिष्ठितानां तैर् वानरैः पर्वतोपमैः । (३५।१)

teṣām adhiṣṭhitānāṃ tair vānaraiḥ parvatopamaiḥ |

35.2३५.२

मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ (३५।२)

mukhebhyo rudhiraṃ vyaktaṃ hayānāṃ samavartata ||

36.1३६.१

ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम् । (३६।१)

te nihatya hayāṃstasya pramathya ca mahāratham |

36.2३६.२

पुनर् उत्पत्य वेगेन तस्थुर् लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ (३६।२)

punar utpatya vegena tasthur lakṣmaṇapārśvataḥ ||

37.1३७.१

स हताश्वाद् अवप्लुत्य रथान्मथितसारथेः । (३७।१)

sa hatāśvād avaplutya rathānmathitasāratheḥ |

37.2३७.२

शरवर्षेण सौमित्रिम् अभ्यधावत रावणिः ॥ (३७।२)

śaravarṣeṇa saumitrim abhyadhāvata rāvaṇiḥ ||

38.1३८.१

ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः पदातिनं तं निशितैः शरोत्तमैः । (३८।१)

tato mahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥ padātinaṃ taṃ niśitaiḥ śarottamaiḥ |

38.2३८.२

सृजन्तम् आदौ निशिताञ् शरोत्तमान् भृशं तदा बाणगणैर् न्यवारयत् ॥ (३८।२)

sṛjantam ādau niśitāñ śarottamān bhṛśaṃ tadā bāṇagaṇair nyavārayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 77

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit