Rām, 6, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
किं त्वं संतप्यसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा । (२।१)
kiṃ tvaṃ saṃtapyase vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
मैवं भूस्त्यज संतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ (२।२)
maivaṃ bhūstyaja saṃtāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam ||
संतापस्य च ते स्थानं न हि पश्यामि राघव । (३।१)
saṃtāpasya ca te sthānaṃ na hi paśyāmi rāghava |
प्रवृत्तावुपलब्धायां ज्ञाते च निलये रिपोः ॥ (३।२)
pravṛttāvupalabdhāyāṃ jñāte ca nilaye ripoḥ ||
धृतिमाञ् शास्त्रवित् प्राज्ञः पण्डितश्चासि राघव । (४।१)
dhṛtimāñ śāstravit prājñaḥ paṇḍitaścāsi rāghava |
त्यजेमां पापिकां बुद्धिं कृत्वात्मेवार्थदूषणीम् ॥ (४।२)
tyajemāṃ pāpikāṃ buddhiṃ kṛtvātmevārthadūṣaṇīm ||
लङ्काम् आरोहयिष्यामो हनिष्यामश्च ते रिपुम् ॥ (५।२)
laṅkām ārohayiṣyāmo haniṣyāmaśca te ripum ||
सर्वार्था व्यवसीदन्ति व्यसनं चाधिगच्छति ॥ (६।२)
sarvārthā vyavasīdanti vyasanaṃ cādhigacchati ||
त्वत्प्रियार्थं कृतोत्साहाः प्रवेष्टुम् अपि पावकम् ॥ (७।२)
tvatpriyārthaṃ kṛtotsāhāḥ praveṣṭum api pāvakam ||
एषां हर्षेण जानामि तर्कश्चास्मिन् दृढो मम । (८।१)
eṣāṃ harṣeṇa jānāmi tarkaścāsmin dṛḍho mama |
विक्रमेण समानेष्ये सीतां हत्वा यथा रिपुम् ॥ (८।२)
vikrameṇa samāneṣye sītāṃ hatvā yathā ripum ||
सेतुर् अत्र यथा बध्येद् यथा पश्येम तां पुरीम् । (९।१)
setur atra yathā badhyed yathā paśyema tāṃ purīm |
दृष्ट्वा तां हि पुरीं लङ्कां त्रिकूटशिखरे स्थिताम् । (१०।१)
dṛṣṭvā tāṃ hi purīṃ laṅkāṃ trikūṭaśikhare sthitām |
सेतुर्बद्धः समुद्रे च यावल्लङ्कासमीपतः । (११।१)
seturbaddhaḥ samudre ca yāvallaṅkāsamīpataḥ |
सर्वं तीर्णं च वै सैन्यं जितम् इत्युपधार्यताम् ॥ (११।२)
sarvaṃ tīrṇaṃ ca vai sainyaṃ jitam ityupadhāryatām ||
तद् अलं विक्लवा बुद्धी राजन् सर्वार्थनाशनी ॥ (१२।२)
tad alaṃ viklavā buddhī rājan sarvārthanāśanī ||
पुरुषस्य हि लोके ऽस्मिञ् शोकः शौर्यापकर्षणः । (१३।१)
puruṣasya hi loke 'smiñ śokaḥ śauryāpakarṣaṇaḥ |
यत् तु कार्यं मनुष्येण शौण्डीर्यम् अवलम्बता । (१३।२)
yat tu kāryaṃ manuṣyeṇa śauṇḍīryam avalambatā |
अस्मिन्काले महाप्राज्ञ सत्त्वमातिष्ठ तेजसा ॥ (१३।३)
asminkāle mahāprājña sattvamātiṣṭha tejasā ||
शूराणां हि मनुष्याणां त्वद्विधानां महात्मनाम् । (१४।१)
śūrāṇāṃ hi manuṣyāṇāṃ tvadvidhānāṃ mahātmanām |
विनष्टे वा प्रनष्टे वा शोकः सर्वार्थनाशनः ॥ (१४।२)
vinaṣṭe vā pranaṣṭe vā śokaḥ sarvārthanāśanaḥ ||
त्वं तु बुद्धिमतां श्रेष्ठः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । (१५।१)
tvaṃ tu buddhimatāṃ śreṣṭhaḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ |
मद्विधैः सचिवैः सार्धम् अरिं जेतुम् इहार्हसि ॥ (१५।२)
madvidhaiḥ sacivaiḥ sārdham ariṃ jetum ihārhasi ||
न हि पश्याम्यहं कंचित् त्रिषु लोकेषु राघव । (१६।१)
na hi paśyāmyahaṃ kaṃcit triṣu lokeṣu rāghava |
वानरेषु समासक्तं न ते कार्यं विपत्स्यते । (१७।१)
vānareṣu samāsaktaṃ na te kāryaṃ vipatsyate |
अचिराद् द्रक्ष्यसे सीतां तीर्त्वा सागरम् अक्षयम् ॥ (१७।२)
acirād drakṣyase sītāṃ tīrtvā sāgaram akṣayam ||
तद् अलं शोकम् आलम्ब्य क्रोधम् आलम्ब भूपते । (१८।१)
tad alaṃ śokam ālambya krodham ālamba bhūpate |
निश्चेष्टाः क्षत्रिया मन्दाः सर्वे चण्डस्य बिभ्यति ॥ (१८।२)
niśceṣṭāḥ kṣatriyā mandāḥ sarve caṇḍasya bibhyati ||
लङ्गनार्थं च घोरस्य समुद्रस्य नदीपतेः । (१९।१)
laṅganārthaṃ ca ghorasya samudrasya nadīpateḥ |
सहास्माभिर् इहोपेतः सूक्ष्मबुद्धिर् विचारय ॥ (१९।२)
sahāsmābhir ihopetaḥ sūkṣmabuddhir vicāraya ||
तान् अरीन् विधमिष्यन्ति शिलापादपवृष्टिभिः ॥ (२०।२)
tān arīn vidhamiṣyanti śilāpādapavṛṣṭibhiḥ ||
किम् उक्त्वा बहुधा चापि सर्वथा विजयी भवान् ॥ (२१।२)
kim uktvā bahudhā cāpi sarvathā vijayī bhavān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.