रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 82

158 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तच् छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरतः सह मन्त्रिभिः । (१।१)

tac chrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharataḥ saha mantribhiḥ |

1.2१.२

इङ्गुदीमूलम् आगम्य रामशय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ (१।२)

iṅgudīmūlam āgamya rāmaśayyām avekṣya tām ||

2.1२.१

अब्रवीज् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना । (२।१)

abravīj jananīḥ sarvā iha tena mahātmanā |

2.2२.२

शर्वरी शयिता भूमाव् इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ (२।२)

śarvarī śayitā bhūmāv idam asya vimarditam ||

3.1३.१

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता । (३।१)

mahābhāgakulīnena mahābhāgena dhīmatā |

3.2३.२

जातो दशरथेनोर्व्यां न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ (३।२)

jāto daśarathenorvyāṃ na rāmaḥ svaptum arhati ||

4.1४.१

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये । (४।१)

ajinottarasaṃstīrṇe varāstaraṇasaṃcaye |

4.2४.२

शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले ॥ (४।२)

śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śete mahītale ||

5.1५.१

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा । (५।१)

prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā |

5.2५.२

हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु ॥ (५।२)

haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu ||

6.1६.१

पुष्पसंचयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु । (६।१)

puṣpasaṃcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu |

6.2६.२

पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसंघरुतेषु च ॥ (६।२)

pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṃgharuteṣu ca ||

7.1७.१

गीतवादित्रनिर्घोषैर् वराभरणनिःस्वनैः । (७।१)

gītavāditranirghoṣair varābharaṇaniḥsvanaiḥ |

7.2७.२

मृदङ्गवरशब्दैश् च सततं प्रतिबोधितः ॥ (७।२)

mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ ||

8.1८.१

बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः । (८।१)

bandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ |

8.2८.२

गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिश् च परंतपः ॥ (८।२)

gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca paraṃtapaḥ ||

9.1९.१

अश्रद्धेयम् इदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा । (९।१)

aśraddheyam idaṃ loke na satyaṃ pratibhāti mā |

9.2९.२

मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो ऽयम् इति मे मतिः ॥ (९।२)

muhyate khalu me bhāvaḥ svapno 'yam iti me matiḥ ||

10.1१०.१

न नूनं दैवतं किंचित् कालेन बलवत्तरम् । (१०।१)

na nūnaṃ daivataṃ kiṃcit kālena balavattaram |

10.2१०.२

यत्र दाशरथी रामो भूमाव् एवं शयीत सः ॥ (१०।२)

yatra dāśarathī rāmo bhūmāv evaṃ śayīta saḥ ||

11.1११.१

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना । (११।१)

videharājasya sutā sītā ca priyadarśanā |

11.2११.२

दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ (११।२)

dayitā śayitā bhūmau snuṣā daśarathasya ca ||

12.1१२.१

इयं शय्या मम भ्रातुर् इदं हि परिवर्तितम् । (१२।१)

iyaṃ śayyā mama bhrātur idaṃ hi parivartitam |

12.2१२.२

स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रैर् विमृदितं तृणम् ॥ (१२।२)

sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrair vimṛditaṃ tṛṇam ||

13.1१३.१

मन्ये साभरणा सुप्ता सीतास्मिञ् शयने तदा । (१३।१)

manye sābharaṇā suptā sītāsmiñ śayane tadā |

13.2१३.२

तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः ॥ (१३।२)

tatra tatra hi dṛśyante saktāḥ kanakabindavaḥ ||

14.1१४.१

उत्तरीयम् इहासक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा । (१४।१)

uttarīyam ihāsaktaṃ suvyaktaṃ sītayā tadā |

14.2१४.२

तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः ॥ (१४।२)

tathā hy ete prakāśante saktāḥ kauśeyatantavaḥ ||

15.1१५.१

मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी । (१५।१)

manye bhartuḥ sukhā śayyā yena bālā tapasvinī |

15.2१५.२

सुकुमारी सती दुःखं न विजानाति मैथिली ॥ (१५।२)

sukumārī satī duḥkhaṃ na vijānāti maithilī ||

16.1१६.१

सार्वभौमकुले जातः सर्वलोकसुखावहः । (१६।१)

sārvabhaumakule jātaḥ sarvalokasukhāvahaḥ |

16.2१६.२

सर्वलोकप्रियस् त्यक्त्वा राज्यं प्रियम् अनुत्तमम् ॥ (१६।२)

sarvalokapriyas tyaktvā rājyaṃ priyam anuttamam ||

17.1१७.१

कथम् इन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः । (१७।१)

katham indīvaraśyāmo raktākṣaḥ priyadarśanaḥ |

17.2१७.२

सुखभागी च दुःखार्हः शयितो भुवि राघवः ॥ (१७।२)

sukhabhāgī ca duḥkhārhaḥ śayito bhuvi rāghavaḥ ||

18.1१८.१

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं यानुगता वनम् । (१८।१)

siddhārthā khalu vaidehī patiṃ yānugatā vanam |

18.2१८.२

वयं संशयिताः सर्वे हीनास् तेन महात्मना ॥ (१८।२)

vayaṃ saṃśayitāḥ sarve hīnās tena mahātmanā ||

19.1१९.१

अकर्णधारा पृथिवी शून्येव प्रतिभाति मा । (१९।१)

akarṇadhārā pṛthivī śūnyeva pratibhāti mā |

19.2१९.२

गते दशरथे स्वर्गे रामे चारण्यम् आश्रिते ॥ (१९।२)

gate daśarathe svarge rāme cāraṇyam āśrite ||

20.1२०.१

न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसापि वसुंधराम् । (२०।१)

na ca prārthayate kaścin manasāpi vasuṃdharām |

20.2२०.२

वने ऽपि वसतस् तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम् ॥ (२०।२)

vane 'pi vasatas tasya bāhuvīryābhirakṣitām ||

21.1२१.१

शून्यसंवरणारक्षाम् अयन्त्रितहयद्विपाम् । (२१।१)

śūnyasaṃvaraṇārakṣām ayantritahayadvipām |

21.2२१.२

अपावृतपुरद्वारां राजधानीम् अरक्षिताम् ॥ (२१।२)

apāvṛtapuradvārāṃ rājadhānīm arakṣitām ||

22.1२२.१

अप्रहृष्टबलां न्यूनां विषमस्थाम् अनावृताम् । (२२।१)

aprahṛṣṭabalāṃ nyūnāṃ viṣamasthām anāvṛtām |

22.2२२.२

शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान् विषकृतान् इव ॥ (२२।२)

śatravo nābhimanyante bhakṣān viṣakṛtān iva ||

23.1२३.१

अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये ऽहं तृणेषु वा । (२३।१)

adya prabhṛti bhūmau tu śayiṣye 'haṃ tṛṇeṣu vā |

23.2२३.२

फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन् ॥ (२३।२)

phalamūlāśano nityaṃ jaṭācīrāṇi dhārayan ||

24.1२४.१

तस्यार्थम् उत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने । (२४।१)

tasyārtham uttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vane |

24.2२४.२

तं प्रतिश्रवम् आमुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति ॥ (२४।२)

taṃ pratiśravam āmucya nāsya mithyā bhaviṣyati ||

25.1२५.१

वसन्तं भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मानुवत्स्यति । (२५।१)

vasantaṃ bhrātur arthāya śatrughno mānuvatsyati |

25.2२५.२

लक्ष्मणेन सह त्व् आर्यो ऽयोध्यां पालयिष्यति ॥ (२५।२)

lakṣmaṇena saha tv āryo 'yodhyāṃ pālayiṣyati ||

26.1२६.१

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायां द्विजातयः । (२६।१)

abhiṣekṣyanti kākutstham ayodhyāyāṃ dvijātayaḥ |

26.2२६.२

अपि मे देवताः कुर्युर् इमं सत्यं मनोरथम् ॥ (२६।२)

api me devatāḥ kuryur imaṃ satyaṃ manoratham ||

27.1२७.१

प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि न प्रपत्स्यते । (२७।१)

prasādyamānaḥ śirasā mayā svayaṃ bahuprakāraṃ yadi na prapatsyate |

27.2२७.२

ततो ऽनुवत्स्यामि चिराय राघवं वने वसन् नार्हति माम् उपेक्षितुम् ॥ (२७।२)

tato 'nuvatsyāmi cirāya rāghavaṃ vane vasan nārhati mām upekṣitum ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 82

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit