रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 19

95 of 606 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषम् अमर्षितम् । (१।१)

atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣam amarṣitam |

1.2१.२

श्वसन्तम् इव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ (१।२)

śvasantam iva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam ||

2.1२.१

आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् । (२।१)

āsādya rāmaḥ saumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |

2.2२.२

उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वम् आत्मवान् ॥ (२।२)

uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayan sattvam ātmavān ||

3.1३.१

सौमित्रे यो ऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः । (३।१)

saumitre yo 'bhiṣekārthe mama sambhārasambhramaḥ |

3.2३.२

अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सो ऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः ॥ (३।२)

abhiṣekanivṛttyarthe so 'stu sambhārasambhramaḥ ||

4.1४.१

यस्या मदभिषेकार्थं मानसं परितप्यते । (४।१)

yasyā madabhiṣekārthaṃ mānasaṃ paritapyate |

4.2४.२

माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु ॥ (४।२)

mātā naḥ sā yathā na syāt saviśaṅkā tathā kuru ||

5.1५.१

तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे । (५।१)

tasyāḥ śaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtam api notsahe |

5.2५.२

मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रे ऽहम् उपेक्षितुम् ॥ (५।२)

manasi pratisaṃjātaṃ saumitre 'ham upekṣitum ||

6.1६.१

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन । (६।१)

na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |

6.2६.२

मातॄणां वा पितुर् वाहं कृतम् अल्पं च विप्रियम् ॥ (६।२)

mātṝṇāṃ vā pitur vāhaṃ kṛtam alpaṃ ca vipriyam ||

7.1७.१

सत्यः सत्याभिसंधश् च नित्यं सत्यपराक्रमः । (७।१)

satyaḥ satyābhisaṃdhaś ca nityaṃ satyaparākramaḥ |

7.2७.२

परलोकभयाद् भीतो निर्भयो ऽस्तु पिता मम ॥ (७।२)

paralokabhayād bhīto nirbhayo 'stu pitā mama ||

8.1८.१

तस्यापि हि भवेद् अस्मिन् कर्मण्य् अप्रतिसंहृते । (८।१)

tasyāpi hi bhaved asmin karmaṇy apratisaṃhṛte |

8.2८.२

सत्यं नेति मनस्तापस् तस्य तापस् तपेच् च माम् ॥ (८।२)

satyaṃ neti manastāpas tasya tāpas tapec ca mām ||

9.1९.१

अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण । (९।१)

abhiṣekavidhānaṃ tu tasmāt saṃhṛtya lakṣmaṇa |

9.2९.२

अन्वग् एवाहम् इच्छामि वनं गन्तुम् इतः पुनः ॥ (९।२)

anvag evāham icchāmi vanaṃ gantum itaḥ punaḥ ||

10.1१०.१

मम प्रव्राजनाद् अद्य कृतकृत्या नृपात्मजा । (१०।१)

mama pravrājanād adya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |

10.2१०.२

सुतं भरतम् अव्यग्रम् अभिषेचयिता ततः ॥ (१०।२)

sutaṃ bharatam avyagram abhiṣecayitā tataḥ ||

11.1११.१

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि । (११।१)

mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |

11.2११.२

गते ऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनःसुखम् ॥ (११।२)

gate 'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manaḥsukham ||

12.1१२.१

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश् च सुसमाहितम् । (१२।१)

buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaś ca susamāhitam |

12.2१२.२

तत् तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि माचिरम् ॥ (१२।२)

tat tu nārhāmi saṃkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi māciram ||

13.1१३.१

कृतान्तस् त्व् एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने । (१३।१)

kṛtāntas tv eva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |

13.2१३.२

राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनर् एव निवर्तने ॥ (१३।२)

rājyasya ca vitīrṇasya punar eva nivartane ||

14.1१४.१

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर् हि कथं स्यान् मम पीडने । (१४।१)

kaikeyyāḥ pratipattir hi kathaṃ syān mama pīḍane |

14.2१४.२

यदि भावो न दैवो ऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥ (१४।२)

yadi bhāvo na daivo 'yaṃ kṛtāntavihito bhavet ||

15.1१५.१

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम् । (१५।१)

jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |

15.2१५.२

भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुते ऽपि वा ॥ (१५।२)

bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute 'pi vā ||

16.1१६.१

सो ऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश् च दुर्वचैः । (१६।१)

so 'bhiṣekanivṛttyarthaiḥ pravāsārthaiś ca durvacaiḥ |

16.2१६.२

उग्रैर् वाक्यैर् अहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये ॥ (१६।२)

ugrair vākyair ahaṃ tasyā nānyad daivāt samarthaye ||

17.1१७.१

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा । (१७।१)

kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |

17.2१७.२

ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसंनिधौ ॥ (१७।२)

brūyāt sā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsaṃnidhau ||

18.1१८.१

यद् अचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्व् अपि न हन्यते । (१८।१)

yad acintyaṃ tu tad daivaṃ bhūteṣv api na hanyate |

18.2१८.२

व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥ (१८।२)

vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ ||

19.1१९.१

कश्चिद् दैवेन सौमित्रे योद्धुम् उत्सहते पुमान् । (१९।१)

kaścid daivena saumitre yoddhum utsahate pumān |

19.2१९.२

यस्य न ग्रहणं किंचित् कर्मणो ऽन्यत्र दृश्यते ॥ (१९।२)

yasya na grahaṇaṃ kiṃcit karmaṇo 'nyatra dṛśyate ||

20.1२०.१

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ । (२०।१)

sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |

20.2२०.२

यस्य किंचित् तथा भूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ (२०।२)

yasya kiṃcit tathā bhūtaṃ nanu daivasya karma tat ||

21.1२१.१

व्याहते ऽप्य् अभिषेके मे परितापो न विद्यते । (२१।१)

vyāhate 'py abhiṣeke me paritāpo na vidyate |

21.2२१.२

तस्माद् अपरितापः संस् त्वम् अप्य् अनुविधाय माम् । (२१।२)

tasmād aparitāpaḥ saṃs tvam apy anuvidhāya mām |

21.3२१.३

प्रतिसंहारय क्षिप्रम् आभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ (२१।३)

pratisaṃhāraya kṣipram ābhiṣecanikīṃ kriyām ||

22.1२२.१

न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने माता यवीयस्य् अतिशङ्कनीया । (२२।१)

na lakṣmaṇāsmin mama rājyavighne mātā yavīyasy atiśaṅkanīyā |

22.2२२.२

दैवाभिपन्ना हि वदन्त्य् अनिष्टं जानासि दैवं च तथाप्रभावम् ॥ (२२।२)

daivābhipannā hi vadanty aniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathāprabhāvam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit