रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 4

191 of 606 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने । (१।१)

hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |

1.2१.२

ततः सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् । (१।२)

tataḥ sītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān |

1.3१.३

अब्रवील् लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ (१।३)

abravīl lakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam ||

2.1२.१

कष्टं वनम् इदं दुर्गं न च स्मो वनगोचराः । (२।१)

kaṣṭaṃ vanam idaṃ durgaṃ na ca smo vanagocarāḥ |

2.2२.२

अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम् ॥ (२।२)

abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam ||

3.1३.१

आश्रमं शरभङ्गस्य राघवो ऽभिजगाम ह ॥ (३।१)

āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo 'bhijagāma ha ||

4.1४.१

तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः । (४।१)

tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |

4.2४.२

समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महद् अद्भुतम् ॥ (४।२)

samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahad adbhutam ||

5.1५.१

विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम् । (५।१)

vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |

5.2५.२

असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम् ॥ (५।२)

asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram ||

6.1६.१

सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् । (६।१)

suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam |

6.2६.२

तद्विधैर् एव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः ॥ (६।२)

tadvidhair eva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ ||

7.1७.१

हरिभिर् वाजिभिर् युक्तम् अन्तरिक्षगतं रथम् । (७।१)

haribhir vājibhir yuktam antarikṣagataṃ ratham |

7.2७.२

ददर्शादूरतस् तस्य तरुणादित्यसंनिभम् ॥ (७।२)

dadarśādūratas tasya taruṇādityasaṃnibham ||

8.1८.१

पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसंनिभम् । (८।१)

pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasaṃnibham |

8.2८.२

अपश्यद् विमलं छत्त्रं चित्रमाल्योपशोभितम् ॥ (८।२)

apaśyad vimalaṃ chattraṃ citramālyopaśobhitam ||

9.1९.१

चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने । (९।१)

cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane |

9.2९.२

गृहीते वननारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ॥ (९।२)

gṛhīte vananārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani ||

10.1१०.१

गन्धर्वामरसिद्धाश् च बहवः परमर्षयः । (१०।१)

gandharvāmarasiddhāś ca bahavaḥ paramarṣayaḥ |

10.2१०.२

अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिर् अग्र्याभिर् ईडिरे ॥ (१०।२)

antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhir agryābhir īḍire ||

11.1११.१

दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । (११।१)

dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇam abravīt |

11.2११.२

ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नः श्रुताः । (११।२)

ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naḥ śrutāḥ |

11.3११.३

अन्तरिक्षगता दिव्यास् त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ (११।३)

antarikṣagatā divyās ta ime harayo dhruvam ||

12.1१२.१

इमे च पुरुषव्याघ्र ये तिष्ठन्त्य् अभितो रथम् । (१२।१)

ime ca puruṣavyāghra ye tiṣṭhanty abhito ratham |

12.2१२.२

शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खड्गपाणयः ॥ (१२।२)

śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaḍgapāṇayaḥ ||

13.1१३.१

उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसंनिभाः । (१३।१)

urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasaṃnibhāḥ |

13.2१३.२

रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ (१३।२)

rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam ||

14.1१४.१

एतद्धि किल देवानां वयो भवति नित्यदा । (१४।१)

etaddhi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |

14.2१४.२

यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ (१४।२)

yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ ||

15.1१५.१

इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण । (१५।१)

ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |

15.2१५.२

यावज् जानाम्य् अहं व्यक्तं क एष द्युतिमान् रथे ॥ (१५।२)

yāvaj jānāmy ahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimān rathe ||

16.1१६.१

तम् एवम् उक्त्वा सौमित्रिम् इहैव स्थीयताम् इति । (१६।१)

tam evam uktvā saumitrim ihaiva sthīyatām iti |

16.2१६.२

अभिचक्राम काकुत्स्थः शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ (१६।२)

abhicakrāma kākutsthaḥ śarabhaṅgāśramaṃ prati ||

17.1१७.१

ततः समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः । (१७।१)

tataḥ samabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |

17.2१७.२

शरभङ्गम् अनुज्ञाप्य विबुधान् इदम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

śarabhaṅgam anujñāpya vibudhān idam abravīt ||

18.1१८.१

इहोपयात्य् असौ रामो यावन् मां नाभिभाषते । (१८।१)

ihopayāty asau rāmo yāvan māṃ nābhibhāṣate |

18.2१८.२

निष्ठां नयत तावत् तु ततो मां द्रष्टुम् अर्हति ॥ (१८।२)

niṣṭhāṃ nayata tāvat tu tato māṃ draṣṭum arhati ||

19.1१९.१

जितवन्तं कृतार्थं च द्रष्टाहम् अचिराद् इमम् । (१९।१)

jitavantaṃ kṛtārthaṃ ca draṣṭāham acirād imam |

19.2१९.२

कर्म ह्य् अनेन कर्तव्यं महद् अन्यैः सुदुष्करम् ॥ (१९।२)

karma hy anena kartavyaṃ mahad anyaiḥ suduṣkaram ||

20.1२०.१

इति वज्री तम् आमन्त्र्य मानयित्वा च तापसम् । (२०।१)

iti vajrī tam āmantrya mānayitvā ca tāpasam |

20.2२०.२

रथेन हरियुक्तेन ययौ दिवम् अरिंदमः ॥ (२०।२)

rathena hariyuktena yayau divam ariṃdamaḥ ||

21.1२१.१

प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवः सपरिच्छदः । (२१।१)

prayāte tu sahasrākṣe rāghavaḥ saparicchadaḥ |

21.2२१.२

अग्निहोत्रम् उपासीनं शरभङ्गम् उपागमत् ॥ (२१।२)

agnihotram upāsīnaṃ śarabhaṅgam upāgamat ||

22.1२२.१

तस्य पादौ च संगृह्य रामः सीता च लक्ष्मणः । (२२।१)

tasya pādau ca saṃgṛhya rāmaḥ sītā ca lakṣmaṇaḥ |

22.2२२.२

निषेदुस् तदनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ (२२।२)

niṣedus tadanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ ||

23.1२३.१

ततः शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत् स राघवः । (२३।१)

tataḥ śakropayānaṃ tu paryapṛcchat sa rāghavaḥ |

23.2२३.२

शरभङ्गश् च तत् सर्वं राघवाय न्यवेदयत् ॥ (२३।२)

śarabhaṅgaś ca tat sarvaṃ rāghavāya nyavedayat ||

24.1२४.१

माम् एष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति । (२४।१)

mām eṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |

24.2२४.२

जितम् उग्रेण तपसा दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः ॥ (२४।२)

jitam ugreṇa tapasā duṣprāpam akṛtātmabhiḥ ||

25.1२५.१

अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानम् अदूरतः । (२५।१)

ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānam adūrataḥ |

25.2२५.२

ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वाम् अदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ (२५।२)

brahmalokaṃ na gacchāmi tvām adṛṣṭvā priyātithim ||

26.1२६.१

समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम् । (२६।१)

samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam |

26.2२६.२

अक्षया नरशार्दूल जिता लोका मया शुभाः । (२६।२)

akṣayā naraśārdūla jitā lokā mayā śubhāḥ |

26.3२६.३

ब्राह्म्याश् च नाकपृष्ठ्याश् च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ (२६।३)

brāhmyāś ca nākapṛṣṭhyāś ca pratigṛhṇīṣva māmakān ||

27.1२७.१

एवम् उक्तो नरव्याघ्रः सर्वशास्त्रविशारदः । (२७।१)

evam ukto naravyāghraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |

27.2२७.२

ऋषिणा शरभङ्गेन राघवो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२७।२)

ṛṣiṇā śarabhaṅgena rāghavo vākyam abravīt ||

28.1२८.१

अहम् एवाहरिष्यामि सर्वांल् लोकान् महामुने । (२८।१)

aham evāhariṣyāmi sarvāṃl lokān mahāmune |

28.2२८.२

आवासं त्व् अहम् इच्छामि प्रदिष्टम् इह कानने ॥ (२८।२)

āvāsaṃ tv aham icchāmi pradiṣṭam iha kānane ||

29.1२९.१

राघवेणैवम् उक्तस् तु शक्रतुल्यबलेन वै । (२९।१)

rāghaveṇaivam uktas tu śakratulyabalena vai |

29.2२९.२

शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनर् एवाब्रवीद् वचः ॥ (२९।२)

śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punar evābravīd vacaḥ ||

30.1३०.१

सुतीक्ष्णम् अभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम् । (३०।१)

sutīkṣṇam abhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |

30.2३०.२

रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ (३०।२)

ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati ||

31.1३१.१

एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम् । (३१।१)

eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |

31.2३१.२

यावज् जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचम् इवोरगः ॥ (३१।२)

yāvaj jahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacam ivoragaḥ ||

32.1३२.१

ततो ऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित् । (३२।१)

tato 'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |

32.2३२.२

शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ (३२।२)

śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam ||

33.1३३.१

तस्य रोमाणि केशांश् च ददाहाग्निर् महात्मनः । (३३।१)

tasya romāṇi keśāṃś ca dadāhāgnir mahātmanaḥ |

33.2३३.२

जीर्णां त्वचं तथास्थीनि यच् च मांसं च शोणितम् ॥ (३३।२)

jīrṇāṃ tvacaṃ tathāsthīni yac ca māṃsaṃ ca śoṇitam ||

34.1३४.१

स च पावकसंकाशः कुमारः समपद्यत । (३४।१)

sa ca pāvakasaṃkāśaḥ kumāraḥ samapadyata |

34.2३४.२

उत्थायाग्निचयात् तस्माच् छरभङ्गो व्यरोचत ॥ (३४।२)

utthāyāgnicayāt tasmāc charabhaṅgo vyarocata ||

35.1३५.१

स लोकान् आहिताग्नीनाम् ऋषीणां च महात्मनाम् । (३५।१)

sa lokān āhitāgnīnām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

35.2३५.२

देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ (३५।२)

devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata ||

36.1३६.१

स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह । (३६।१)

sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |

36.2३६.२

पितामहश् चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतम् इत्य् उवाच ह ॥ (३६।२)

pitāmahaś cāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatam ity uvāca ha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit