रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 2

326 of 606 · 112 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स सागरम् अनाधृष्यम् अतिक्रम्य महाबलः । (१।१)

sa sāgaram anādhṛṣyam atikramya mahābalaḥ |

1.2१.२

त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ (१।२)

trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha ||

2.1२.१

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् । (२।१)

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |

2.2२.२

अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ (२।२)

abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā ||

3.1३.१

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः । (३।१)

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |

3.2३.२

अनिश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिम् अधिगच्छति ॥ (३।२)

aniśvasan kapistatra na glānim adhigacchati ||

4.1४.१

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि । (४।१)

śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |

4.2४.२

किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम् ॥ (४।२)

kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṃkhyātaṃ śatayojanam ||

5.1५.१

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवताम् अपि चोत्तमः । (५।१)

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatām api cottamaḥ |

5.2५.२

जगाम वेगवांल् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ (५।२)

jagāma vegavāṃl laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim ||

6.1६.१

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च । (६।१)

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |

6.2६.२

गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ (६।२)

gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca ||

7.1७.१

शैलांश्च तरुसंछन्नान् वनराजीश्च पुष्पिताः । (७।१)

śailāṃśca tarusaṃchannān vanarājīśca puṣpitāḥ |

7.2७.२

अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ (७।२)

abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ ||

8.1८.१

स तस्मिन्न् अचले तिष्ठन् वनान्युपवनानि च । (८।१)

sa tasminn acale tiṣṭhan vanānyupavanāni ca |

8.2८.२

स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ (८।२)

sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ ||

9.1९.१

सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् । (९।१)

saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |

9.2९.२

प्रियालान्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकान् अपि ॥ (९।२)

priyālānmuculindāṃśca kuṭajān ketakān api ||

10.1१०.१

प्रियङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा । (१०।१)

priyaṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |

10.2१०.२

असनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ (१०।२)

asanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān ||

11.1११.१

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितान् अपि । (११।१)

puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitān api |

11.2११.२

पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ (११।२)

pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān ||

12.1१२.१

हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्पलायुताः । (१२।१)

haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotpalāyutāḥ |

12.2१२.२

आक्रीडान् विविधान् रम्यान् विविधांश्च जलाशयान् ॥ (१२।२)

ākrīḍān vividhān ramyān vividhāṃśca jalāśayān ||

13.1१३.१

संततान् विविधैर् वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः । (१३।१)

saṃtatān vividhair vṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |

13.2१३.२

उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ (१३।२)

udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ ||

14.1१४.१

समासाद्य च लक्ष्मीवांल् लङ्कां रावणपालिताम् । (१४।१)

samāsādya ca lakṣmīvāṃl laṅkāṃ rāvaṇapālitām |

14.2१४.२

परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिर् अलंकृताम् ॥ (१४।२)

parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhir alaṃkṛtām ||

15.1१५.१

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् । (१५।१)

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |

15.2१५.२

समन्ताद् विचरद्भिश्च राक्षसैर् उग्रधन्विभिः ॥ (१५।२)

samantād vicaradbhiśca rākṣasair ugradhanvibhiḥ ||

16.1१६.१

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् । (१६।१)

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |

16.2१६.२

अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ (१६।२)

aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm ||

17.1१७.१

तोरणैः काञ्चनैर् दिव्यैर् लतापङ्क्तिविचित्रितैः । (१७।१)

toraṇaiḥ kāñcanair divyair latāpaṅktivicitritaiḥ |

17.2१७.२

ददर्श हनुमांल् लङ्कां दिवि देवपुरीम् इव ॥ (१७।२)

dadarśa hanumāṃl laṅkāṃ divi devapurīm iva ||

18.1१८.१

गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर् भवनैः शुभैः । (१८।१)

girimūrdhni sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurair bhavanaiḥ śubhaiḥ |

18.2१८.२

ददर्श स कपिः श्रीमान् पुरम् आकाशगं यथा ॥ (१८।२)

dadarśa sa kapiḥ śrīmān puram ākāśagaṃ yathā ||

19.1१९.१

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा । (१९।१)

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |

19.2१९.२

प्लवमानाम् इवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ (१९।२)

plavamānām ivākāśe dadarśa hanumān purīm ||

20.1२०.१

सम्पूर्णां राक्षसैर् घोरैर् नागैर् भोगवतीम् इव । (२०।१)

sampūrṇāṃ rākṣasair ghorair nāgair bhogavatīm iva |

20.2२०.२

अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ (२०।२)

acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā ||

21.1२१.१

दंष्ट्रिभिर् बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः । (२१।१)

daṃṣṭribhir bahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭiśapāṇibhiḥ |

21.2२१.२

रक्षितां राक्षसैर् घोरैर् गुहाम् आशीविषैर् अपि ॥ (२१।२)

rakṣitāṃ rākṣasair ghorair guhām āśīviṣair api ||

22.1२२.१

वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् । (२२।१)

vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |

22.2२२.२

शतघ्नीशूलकेशान्ताम् अट्टालकवतंसकाम् ॥ (२२।२)

śataghnīśūlakeśāntām aṭṭālakavataṃsakām ||

23.1२३.१

द्वारम् उत्तरम् आसाद्य चिन्तयामास वानरः । (२३।१)

dvāram uttaram āsādya cintayāmāsa vānaraḥ |

23.2२३.२

कैलासशिखरप्रख्यम् आलिखन्तम् इवाम्बरम् । (२३।२)

kailāsaśikharaprakhyam ālikhantam ivāmbaram |

23.3२३.३

ध्रियमाणम् इवाकाशम् उच्छ्रितैर् भवनोत्तमैः ॥ (२३।३)

dhriyamāṇam ivākāśam ucchritair bhavanottamaiḥ ||

24.1२४.१

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः । (२४।१)

tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |

24.2२४.२

रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ (२४।२)

rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||

25.1२५.१

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः । (२५।१)

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |

25.2२५.२

न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैर् अपि ॥ (२५।२)

na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surair api ||

26.1२६.१

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् । (२६।१)

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |

26.2२६.२

प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ (२६।२)

prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ ||

27.1२७.१

अवकाशो न सान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते । (२७।१)

avakāśo na sāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |

27.2२७.२

न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ (२७।२)

na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate ||

28.1२८.१

चतुर्णाम् एव हि गतिर् वानराणां महात्मनाम् । (२८।१)

caturṇām eva hi gatir vānarāṇāṃ mahātmanām |

28.2२८.२

वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ (२८।२)

vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ ||

29.1२९.१

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा । (२९।१)

yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |

29.2२९.२

तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ (२९।२)

tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām ||

30.1३०.१

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः । (३०।१)

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |

30.2३०.२

गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ (३०।२)

giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ ||

31.1३१.१

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी । (३१।१)

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |

31.2३१.२

प्रवेष्टुं राक्षसैर् गुप्ता क्रूरैर् बलसमन्वितैः ॥ (३१।२)

praveṣṭuṃ rākṣasair guptā krūrair balasamanvitaiḥ ||

32.1३२.१

उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः । (३२।१)

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |

32.2३२.२

वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ (३२।२)

vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā ||

33.1३३.१

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया । (३३।१)

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |

33.2३३.२

प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ (३३।२)

praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat ||

34.1३४.१

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः । (३४।१)

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |

34.2३४.२

हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर् मुहुः ॥ (३४।२)

hanūmāṃścintayāmāsa viniḥśvasya muhur muhuḥ ||

35.1३५.१

केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् । (३५।१)

kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |

35.2३५.२

अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ (३५।२)

adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā ||

36.1३६.१

न विनश्येत् कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः । (३६।१)

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |

36.2३६.२

एकाम् एकश्च पश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ (३६।२)

ekām ekaśca paśyeyaṃ rahite janakātmajām ||

37.1३७.१

भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः । (३७।१)

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |

37.2३७.२

विक्लवं दूतम् आसाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ (३७।२)

viklavaṃ dūtam āsādya tamaḥ sūryodaye yathā ||

38.1३८.१

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर् निश्चितापि न शोभते । (३८।१)

arthānarthāntare buddhir niścitāpi na śobhate |

38.2३८.२

घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ (३८।२)

ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ ||

39.1३९.१

न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत् । (३९।१)

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ vaiklavyaṃ na kathaṃ bhavet |

39.2३९.२

लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ (३९।२)

laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet ||

40.1४०.१

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः । (४०।१)

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |

40.2४०.२

भवेद् व्यर्थम् इदं कार्यं रावणानर्थम् इच्छतः ॥ (४०।२)

bhaved vyartham idaṃ kāryaṃ rāvaṇānartham icchataḥ ||

41.1४१.१

न हि शक्यं क्वचित् स्थातुम् अविज्ञातेन राक्षसैः । (४१।१)

na hi śakyaṃ kvacit sthātum avijñātena rākṣasaiḥ |

41.2४१.२

अपि राक्षसरूपेण किम् उतान्येन केनचित् ॥ (४१।२)

api rākṣasarūpeṇa kim utānyena kenacit ||

42.1४२.१

वायुर् अप्यत्र नाज्ञातश्चरेद् इति मतिर् मम । (४२।१)

vāyur apyatra nājñātaścared iti matir mama |

42.2४२.२

न ह्यस्त्यविदितं किंचिद् राक्षसानां बलीयसाम् ॥ (४२।२)

na hyastyaviditaṃ kiṃcid rākṣasānāṃ balīyasām ||

43.1४३.१

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः । (४३।१)

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |

43.2४३.२

विनाशम् उपयास्यामि भर्तुर् अर्थश्च हीयते ॥ (४३।२)

vināśam upayāsyāmi bhartur arthaśca hīyate ||

44.1४४.१

तद् अहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः । (४४।१)

tad ahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |

44.2४४.२

लङ्काम् अभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ (४४।२)

laṅkām abhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye ||

45.1४५.१

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् । (४५।१)

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |

45.2४५.२

विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ (४५।२)

vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām ||

46.1४६.१

इति संचिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः । (४६।१)

iti saṃcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |

46.2४६.२

आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः । (४६।२)

ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ |

46.3४६.३

पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ (४६।३)

pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ ||

47.1४७.१

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णम् उत्पत्य वीर्यवान् । (४७।१)

pradoṣakāle hanumāṃstūrṇam utpatya vīryavān |

47.2४७.२

प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ (४७।२)

praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām ||

48.1४८.१

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः । (४८।१)

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |

48.2४८.२

शातकुम्भमयैर् जालैर् गन्धर्वनगरोपमाम् ॥ (४८।२)

śātakumbhamayair jālair gandharvanagaropamām ||

49.1४९.१

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् । (४९।१)

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |

49.2४९.२

तलैः स्फाटिकसम्पूर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ (४९।२)

talaiḥ sphāṭikasampūrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ ||

50.1५०.१

वैदूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः । (५०।१)

vaidūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |

50.2५०.२

तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ (५०।२)

talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām ||

51.1५१.१

काञ्चनानि विचित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् । (५१।१)

kāñcanāni vicitrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |

51.2५१.२

लङ्काम् उद्द्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम् ॥ (५१।२)

laṅkām uddyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṃkṛtām ||

52.1५२.१

अचिन्त्याम् अद्भुताकारां दृष्ट्वा लङ्कां महाकपिः । (५२।१)

acintyām adbhutākārāṃ dṛṣṭvā laṅkāṃ mahākapiḥ |

52.2५२.२

आसीद् विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ (५२।२)

āsīd viṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ ||

53.1५३.१

स पाण्डुरोद्विद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् । (५३।१)

sa pāṇḍurodviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |

53.2५३.२

यशस्विनां रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर् भीमबलैः समावृताम् ॥ (५३।२)

yaśasvināṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarair bhīmabalaiḥ samāvṛtām ||

54.1५४.१

चन्द्रो ऽपि साचिव्यम् इवास्य कुर्वंस् तारागणैर् मध्यगतो विराजन् । (५४।१)

candro 'pi sācivyam ivāsya kurvaṃs tārāgaṇair madhyagato virājan |

54.2५४.२

ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोकम् उत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ (५४।२)

jyotsnāvitānena vitatya lokam uttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ ||

55.1५५.१

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्णम् उद्गच्छमानं व्यवभासमानम् । (५५।१)

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇam udgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |

55.2५५.२

ददर्श चन्द्रं स कपिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ (५५।२)

dadarśa candraṃ sa kapipravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit