रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 52

310 of 606 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् उक्तः शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम् । (१।१)

evam uktaḥ śubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |

1.2१.२

उवाच हनुमान् वाक्यं ताम् अनिन्दितचेष्टिताम् ॥ (१।२)

uvāca hanumān vākyaṃ tām aninditaceṣṭitām ||

2.1२.१

शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणि । (२।१)

śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇi |

2.2२.२

यः कृतः समयो ऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना । (२।२)

yaḥ kṛtaḥ samayo 'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā |

2.3२.३

स तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् ॥ (२।३)

sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām ||

3.1३.१

सा त्वम् अस्माद् बिलाद् घोराद् उत्तारयितुम् अर्हसि ॥ (३।१)

sā tvam asmād bilād ghorād uttārayitum arhasi ||

4.1४.१

तस्मात् सुग्रीववचनाद् अतिक्रान्तान् गतायुषः । (४।१)

tasmāt sugrīvavacanād atikrāntān gatāyuṣaḥ |

4.2४.२

त्रातुम् अर्हसि नः सर्वान् सुग्रीवभयशङ्कितान् ॥ (४।२)

trātum arhasi naḥ sarvān sugrīvabhayaśaṅkitān ||

5.1५.१

महच् च कार्यम् अस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि । (५।१)

mahac ca kāryam asmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |

5.2५.२

तच् चापि न कृतं कार्यम् अस्माभिर् इह वासिभिः ॥ (५।२)

tac cāpi na kṛtaṃ kāryam asmābhir iha vāsibhiḥ ||

6.1६.१

एवम् उक्ता हनुमता तापसी वाक्यम् अब्रवीत् । (६।१)

evam uktā hanumatā tāpasī vākyam abravīt |

6.2६.२

जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम् ॥ (६।२)

jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum ||

7.1७.१

तपसस् तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च । (७।१)

tapasas tu prabhāvena niyamopārjitena ca |

7.2७.२

सर्वान् एव बिलाद् अस्माद् उद्धरिष्यामि वानरान् ॥ (७।२)

sarvān eva bilād asmād uddhariṣyāmi vānarān ||

8.1८.१

निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुंगवाः । (८।१)

nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṃgavāḥ |

8.2८.२

न हि निष्क्रमितुं शक्यम् अनिमीलितलोचनैः ॥ (८।२)

na hi niṣkramituṃ śakyam animīlitalocanaiḥ ||

9.1९.१

ततः संमीलिताः सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः । (९।१)

tataḥ saṃmīlitāḥ sarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |

9.2९.२

सहसा पिदधुर् दृष्टिं हृष्टा गमनकाङ्क्षिणः ॥ (९।२)

sahasā pidadhur dṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣiṇaḥ ||

10.1१०.१

वानरास् तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास् तदा । (१०।१)

vānarās tu mahātmāno hastaruddhamukhās tadā |

10.2१०.२

निमेषान्तरमात्रेण बिलाद् उत्तारितास् तया ॥ (१०।२)

nimeṣāntaramātreṇa bilād uttāritās tayā ||

11.1११.१

ततस् तान् वानरान् सर्वांस् तापसी धर्मचारिणी । (११।१)

tatas tān vānarān sarvāṃs tāpasī dharmacāriṇī |

11.2११.२

निःसृतान् विषमात् तस्मात् समाश्वास्येदम् अब्रवीत् ॥ (११।२)

niḥsṛtān viṣamāt tasmāt samāśvāsyedam abravīt ||

12.1१२.१

एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान् नानाद्रुमलतायुतः । (१२।१)

eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatāyutaḥ |

12.2१२.२

एष प्रस्रवणः शैलः सागरो ऽयं महोदधिः ॥ (१२।२)

eṣa prasravaṇaḥ śailaḥ sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ ||

13.1१३.१

स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः । (१३।१)

svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |

13.2१३.२

इत्य् उक्त्वा तद् बिलं श्रीमत् प्रविवेश स्वयंप्रभा ॥ (१३।२)

ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayaṃprabhā ||

14.1१४.१

ततस् ते ददृशुर् घोरं सागरं वरुणालयम् । (१४।१)

tatas te dadṛśur ghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |

14.2१४.२

अपारम् अभिगर्जन्तं घोरैर् ऊर्मिभिर् आकुलम् ॥ (१४।२)

apāram abhigarjantaṃ ghorair ūrmibhir ākulam ||

15.1१५.१

मयस्य मायाविहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम् । (१५।१)

mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |

15.2१५.२

तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः ॥ (१५।२)

teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ ||

16.1१६.१

विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे सम्प्रपुष्पितपादपे । (१६।१)

vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |

16.2१६.२

उपविश्य महाभागाश् चिन्ताम् आपेदिरे तदा ॥ (१६।२)

upaviśya mahābhāgāś cintām āpedire tadā ||

17.1१७.१

ततः पुष्पातिभाराग्रांल् लताशतसमावृतान् । (१७।१)

tataḥ puṣpātibhārāgrāṃl latāśatasamāvṛtān |

17.2१७.२

द्रुमान् वासन्तिकान् दृष्ट्वा बभूवुर् भयशङ्किताः ॥ (१७।२)

drumān vāsantikān dṛṣṭvā babhūvur bhayaśaṅkitāḥ ||

18.1१८.१

ते वसन्तम् अनुप्राप्तं प्रतिवेद्य परस्परम् । (१८।१)

te vasantam anuprāptaṃ prativedya parasparam |

18.2१८.२

नष्टसंदेशकालार्था निपेतुर् धरणीतले ॥ (१८।२)

naṣṭasaṃdeśakālārthā nipetur dharaṇītale ||

19.1१९.१

स तु सिंहर्षभस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः । (१९।१)

sa tu siṃharṣabhaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |

19.2१९.२

युवराजो महाप्राज्ञ अङ्गदो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१९।२)

yuvarājo mahāprājña aṅgado vākyam abravīt ||

20.1२०.१

शासनात् कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः । (२०।१)

śāsanāt kapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |

20.2२०.२

मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुध्यते ॥ (२०।२)

māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na budhyate ||

21.1२१.१

तस्मिन्न् अतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम् । (२१।१)

tasminn atīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |

21.2२१.२

प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम् ॥ (२१।२)

prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām ||

22.1२२.१

तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः स्वामिभावे व्यवस्थितः । (२२।१)

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ svāmibhāve vyavasthitaḥ |

22.2२२.२

न क्षमिष्यति नः सर्वान् अपराधकृतो गतान् ॥ (२२।२)

na kṣamiṣyati naḥ sarvān aparādhakṛto gatān ||

23.1२३.१

अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापम् एव करिष्यति । (२३।१)

apravṛttau ca sītāyāḥ pāpam eva kariṣyati |

23.2२३.२

तस्मात् क्षमम् इहाद्यैव प्रायोपविशनं हि नः ॥ (२३।२)

tasmāt kṣamam ihādyaiva prāyopaviśanaṃ hi naḥ ||

24.1२४.१

त्यक्त्वा पुत्रांश् च दारांश् च धनानि च गृहाणि च । (२४।१)

tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca dhanāni ca gṛhāṇi ca |

24.2२४.२

यावन् न घातयेद् राजा सर्वान् प्रतिगतान् इतः । (२४।२)

yāvan na ghātayed rājā sarvān pratigatān itaḥ |

24.3२४.३

वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान् मृत्युर् इहैव नः ॥ (२४।३)

vadhenāpratirūpeṇa śreyān mṛtyur ihaiva naḥ ||

25.1२५.१

न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः । (२५।१)

na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ |

25.2२५.२

नरेन्द्रेणाभिषिक्तो ऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (२५।२)

narendreṇābhiṣikto 'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

26.1२६.१

स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम् । (२६।१)

sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam |

26.2२६.२

घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः ॥ (२६।२)

ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ ||

27.1२७.१

किं मे सुहृद्भिर् व्यसनं पश्यद्भिर् जीवितान्तरे । (२७।१)

kiṃ me suhṛdbhir vyasanaṃ paśyadbhir jīvitāntare |

27.2२७.२

इहैव प्रायम् आसिष्ये पुण्ये सागररोधसि ॥ (२७।२)

ihaiva prāyam āsiṣye puṇye sāgararodhasi ||

28.1२८.१

एतच् छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम् । (२८।१)

etac chrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam |

28.2२८.२

सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यम् अब्रुवन् ॥ (२८।२)

sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyam abruvan ||

29.1२९.१

तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश् च राघवः । (२९।१)

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaś ca rāghavaḥ |

29.2२९.२

अदृष्टायां च वैदेह्यां दृष्ट्वास्मांश् च समागतान् ॥ (२९।२)

adṛṣṭāyāṃ ca vaidehyāṃ dṛṣṭvāsmāṃś ca samāgatān ||

30.1३०.१

राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्य् असंशयम् । (३०।१)

rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyaty asaṃśayam |

30.2३०.२

न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः ॥ (३०।२)

na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ ||

31.1३१.१

प्लवंगमानां तु भयार्दितानां श्रुत्वा वचस् तार इदं बभाषे । (३१।१)

plavaṃgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacas tāra idaṃ babhāṣe |

31.2३१.२

अलं विषादेन बिलं प्रविश्य वसाम सर्वे यदि रोचते वः ॥ (३१।२)

alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ ||

32.1३२.१

इदं हि मायाविहितं सुदुर्गमं प्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयम् । (३२।१)

idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyam |

32.2३२.२

इहास्ति नो नैव भयं पुरंदरान् न राघवाद् वानरराजतो ऽपि वा ॥ (३२।२)

ihāsti no naiva bhayaṃ puraṃdarān na rāghavād vānararājato 'pi vā ||

33.1३३.१

श्रुत्वाङ्गदस्यापि वचो ऽनुकूलम् ऊचुश् च सर्वे हरयः प्रतीताः । (३३।१)

śrutvāṅgadasyāpi vaco 'nukūlam ūcuś ca sarve harayaḥ pratītāḥ |

33.2३३.२

यथा न हन्येम तथा विधानम् असक्तम् अद्यैव विधीयतां नः ॥ (३३।२)

yathā na hanyema tathā vidhānam asaktam adyaiva vidhīyatāṃ naḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit