रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 17

523 of 606 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ राजन्महाबाहुर् विचरन् स महीतलम् । (१।१)

atha rājanmahābāhur vicaran sa mahītalam |

1.2१.२

हिमवद्वनम् आसाद्य परिचक्राम रावणः ॥ (१।२)

himavadvanam āsādya paricakrāma rāvaṇaḥ ||

2.1२.१

तत्रापश्यत वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् । (२।१)

tatrāpaśyata vai kanyāṃ kṛṣṇājinajaṭādharām |

2.2२.२

आर्षेण विधिना युक्तां तपन्तीं देवताम् इव ॥ (२।२)

ārṣeṇa vidhinā yuktāṃ tapantīṃ devatām iva ||

3.1३.१

स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् । (३।१)

sa dṛṣṭvā rūpasampannāṃ kanyāṃ tāṃ sumahāvratām |

3.2३.२

काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्न् इव ॥ (३।२)

kāmamohaparītātmā papraccha prahasann iva ||

4.1४.१

किम् इदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते । (४।१)

kim idaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te |

4.2४.२

न हि युक्ता तवैतस्य रूपस्येयं प्रतिक्रिया ॥ (४।२)

na hi yuktā tavaitasya rūpasyeyaṃ pratikriyā ||

5.1५.१

कस्यासि दुहिता भद्रे को वा भर्ता तवानघे । (५।१)

kasyāsi duhitā bhadre ko vā bhartā tavānaghe |

5.2५.२

पृच्छतः शंस मे शीघ्रं को वा हेतुस्तपोऽर्जने ॥ (५।२)

pṛcchataḥ śaṃsa me śīghraṃ ko vā hetustapo'rjane ||

6.1६.१

एवम् उक्ता तु सा कन्या तेनानार्येण रक्षसा । (६।१)

evam uktā tu sā kanyā tenānāryeṇa rakṣasā |

6.2६.२

अब्रवीद् विधिवत् कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ॥ (६।२)

abravīd vidhivat kṛtvā tasyātithyaṃ tapodhanā ||

7.1७.१

कुशध्वजो नाम पिता ब्रह्मर्षिर् मम धार्मिकः । (७।१)

kuśadhvajo nāma pitā brahmarṣir mama dhārmikaḥ |

7.2७.२

बृहस्पतिसुतः श्रीमान् बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ॥ (७।२)

bṛhaspatisutaḥ śrīmān buddhyā tulyo bṛhaspateḥ ||

8.1८.१

तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः । (८।१)

tasyāhaṃ kurvato nityaṃ vedābhyāsaṃ mahātmanaḥ |

8.2८.२

सम्भूता वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ॥ (८।२)

sambhūtā vāṅmayī kanyā nāmnā vedavatī smṛtā ||

9.1९.१

ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । (९।१)

tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ |

9.2९.२

ते चापि गत्वा पितरं वरणं रोचयन्ति मे ॥ (९।२)

te cāpi gatvā pitaraṃ varaṇaṃ rocayanti me ||

10.1१०.१

न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान् राक्षसेश्वर । (१०।१)

na ca māṃ sa pitā tebhyo dattavān rākṣaseśvara |

10.2१०.२

कारणं तद् वदिष्यामि निशामय महाभुज ॥ (१०।२)

kāraṇaṃ tad vadiṣyāmi niśāmaya mahābhuja ||

11.1११.१

पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरोत्तमः । (११।१)

pitustu mama jāmātā viṣṇuḥ kila surottamaḥ |

11.2११.२

अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ॥ (११।२)

abhipretastrilokeśastasmānnānyasya me pitā ||

12.1१२.१

दातुम् इच्छति धर्मात्मा तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः । (१२।१)

dātum icchati dharmātmā tacchrutvā baladarpitaḥ |

12.2१२.२

शम्भुर् नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् । (१२।२)

śambhur nāma tato rājā daityānāṃ kupito 'bhavat |

12.3१२.३

तेन रात्रौ प्रसुप्तो मे पिता पापेन हिंसितः ॥ (१२।३)

tena rātrau prasupto me pitā pāpena hiṃsitaḥ ||

13.1१३.१

ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर् मम । (१३।१)

tato me jananī dīnā taccharīraṃ pitur mama |

13.2१३.२

परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा दहनं सह ॥ (१३।२)

pariṣvajya mahābhāgā praviṣṭā dahanaṃ saha ||

14.1१४.१

ततो मनोरथं सत्यं पितुर् नारायणं प्रति । (१४।१)

tato manorathaṃ satyaṃ pitur nārāyaṇaṃ prati |

14.2१४.२

करोमीति ममेच्छा च हृदये साधु विष्ठिता ॥ (१४।२)

karomīti mamecchā ca hṛdaye sādhu viṣṭhitā ||

15.1१५.१

अहं प्रेतगतस्यापि करिष्ये काङ्क्षितं पितुः । (१५।१)

ahaṃ pretagatasyāpi kariṣye kāṅkṣitaṃ pituḥ |

15.2१५.२

इति प्रतिज्ञाम् आरुह्य चरामि विपुलं तपः ॥ (१५।२)

iti pratijñām āruhya carāmi vipulaṃ tapaḥ ||

16.1१६.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं मया राक्षसपुंगव । (१६।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ mayā rākṣasapuṃgava |

16.2१६.२

आश्रितां विद्धि मां धर्मं नारायणपतीच्छया ॥ (१६।२)

āśritāṃ viddhi māṃ dharmaṃ nārāyaṇapatīcchayā ||

17.1१७.१

विज्ञातस्त्वं हि मे राजन् गच्छ पौलस्त्यनन्दन । (१७।१)

vijñātastvaṃ hi me rājan gaccha paulastyanandana |

17.2१७.२

जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ॥ (१७।२)

jānāmi tapasā sarvaṃ trailokye yaddhi vartate ||

18.1१८.१

सो ऽब्रवीद् रावणस्तत्र तां कन्यां सुमहाव्रताम् । (१८।१)

so 'bravīd rāvaṇastatra tāṃ kanyāṃ sumahāvratām |

18.2१८.२

अवरुह्य विमानाग्रात् कन्दर्पशरपीडितः ॥ (१८।२)

avaruhya vimānāgrāt kandarpaśarapīḍitaḥ ||

19.1१९.१

अवलिप्तासि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिर् ईदृशी । (१९।१)

avaliptāsi suśroṇi yasyāste matir īdṛśī |

19.2१९.२

वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते धर्मसंचयः ॥ (१९।२)

vṛddhānāṃ mṛgaśāvākṣi bhrājate dharmasaṃcayaḥ ||

20.1२०.१

त्वं सर्वगुणसम्पन्ना नार्हसे कर्तुम् ईदृशम् । (२०।१)

tvaṃ sarvaguṇasampannā nārhase kartum īdṛśam |

20.2२०.२

त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवने वार्द्धकं विधिम् ॥ (२०।२)

trailokyasundarī bhīru yauvane vārddhakaṃ vidhim ||

21.1२१.१

कश्च तावद् असौ यं त्वं विष्णुर् इत्यभिभाषसे । (२१।१)

kaśca tāvad asau yaṃ tvaṃ viṣṇur ityabhibhāṣase |

21.2२१.२

वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च । (२१।२)

vīryeṇa tapasā caiva bhogena ca balena ca |

21.3२१.३

न मयासौ समो भद्रे यं त्वं कामयसे ऽङ्गने ॥ (२१।३)

na mayāsau samo bhadre yaṃ tvaṃ kāmayase 'ṅgane ||

22.1२२.१

मा मैवम् इति सा कन्या तम् उवाच निशाचरम् । (२२।१)

mā maivam iti sā kanyā tam uvāca niśācaram |

22.2२२.२

मूर्धजेषु च तां रक्षः कराग्रेण परामृशत् ॥ (२२।२)

mūrdhajeṣu ca tāṃ rakṣaḥ karāgreṇa parāmṛśat ||

23.1२३.१

ततो वेदवती क्रुद्धा केशान् हस्तेन साछिनत् । (२३।१)

tato vedavatī kruddhā keśān hastena sāchinat |

23.2२३.२

उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ॥ (२३।२)

uvācāgniṃ samādhāya maraṇāya kṛtatvarā ||

24.1२४.१

धर्षितायास्त्वयानार्य नेदानीं मम जीवितम् । (२४।१)

dharṣitāyāstvayānārya nedānīṃ mama jīvitam |

24.2२४.२

रक्षस्तस्मात् प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ॥ (२४।२)

rakṣastasmāt pravekṣyāmi paśyataste hutāśanam ||

25.1२५.१

यस्मात् तु धर्षिता चाहम् अपापा चाप्यनाथवत् । (२५।१)

yasmāt tu dharṣitā cāham apāpā cāpyanāthavat |

25.2२५.२

तस्मात् तव वधार्थं वै समुत्पत्स्याम्यहं पुनः ॥ (२५।२)

tasmāt tava vadhārthaṃ vai samutpatsyāmyahaṃ punaḥ ||

26.1२६.१

न हि शक्यः स्त्रिया पाप हन्तुं त्वं तु विशेषतः । (२६।१)

na hi śakyaḥ striyā pāpa hantuṃ tvaṃ tu viśeṣataḥ |

26.2२६.२

शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ॥ (२६।२)

śāpe tvayi mayotsṛṣṭe tapasaśca vyayo bhavet ||

27.1२७.१

यदि त्वस्ति मया किंचित् कृतं दत्तं हुतं तथा । (२७।१)

yadi tvasti mayā kiṃcit kṛtaṃ dattaṃ hutaṃ tathā |

27.2२७.२

तेन ह्ययोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ॥ (२७।२)

tena hyayonijā sādhvī bhaveyaṃ dharmiṇaḥ sutā ||

28.1२८.१

एवम् उक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलन्तं वै हुताशनम् । (२८।१)

evam uktvā praviṣṭā sā jvalantaṃ vai hutāśanam |

28.2२८.२

पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ॥ (२८।२)

papāta ca divo divyā puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ ||

29.1२९.१

पूर्वं क्रोधहतः शत्रुर् ययासौ निहतस्त्वया । (२९।१)

pūrvaṃ krodhahataḥ śatrur yayāsau nihatastvayā |

29.2२९.२

समुपाश्रित्य शैलाभं तव वीर्यम् अमानुषम् ॥ (२९।२)

samupāśritya śailābhaṃ tava vīryam amānuṣam ||

30.1३०.१

एवम् एषा महाभागा मर्त्येषूत्पद्यते पुनः । (३०।१)

evam eṣā mahābhāgā martyeṣūtpadyate punaḥ |

30.2३०.२

क्षेत्रे हलमुखग्रस्ते वेद्याम् अग्निशिखोपमा ॥ (३०।२)

kṣetre halamukhagraste vedyām agniśikhopamā ||

31.1३१.१

एषा वेदवती नाम पूर्वम् आसीत् कृते युगे । (३१।१)

eṣā vedavatī nāma pūrvam āsīt kṛte yuge |

31.2३१.२

त्रेतायुगम् अनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः । (३१।२)

tretāyugam anuprāpya vadhārthaṃ tasya rakṣasaḥ |

31.3३१.३

सीतोत्पन्नेति सीतैषा मानुषैः पुनर् उच्यते ॥ (३१।३)

sītotpanneti sītaiṣā mānuṣaiḥ punar ucyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit