रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 87

477 of 606 · 94 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ । (१।१)

mahodaramahāpārśvau hatau dṛṣṭvā tu rākṣasau |

1.2१.२

तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले ॥ (१।२)

tasmiṃśca nihate vīre virūpākṣe mahābale ||

2.1२.१

आविवेश महान् क्रोधो रावणं तु महामृधे । (२।१)

āviveśa mahān krodho rāvaṇaṃ tu mahāmṛdhe |

2.2२.२

सूतं संचोदयामास वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥ (२।२)

sūtaṃ saṃcodayāmāsa vākyaṃ cedam uvāca ha ||

3.1३.१

निहतानाम् अमात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च । (३।१)

nihatānām amātyānāṃ ruddhasya nagarasya ca |

3.2३.२

दुःखम् एषो ऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ॥ (३।२)

duḥkham eṣo 'paneṣyāmi hatvā tau rāmalakṣmaṇau ||

4.1४.१

रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम् । (४।१)

rāmavṛkṣaṃ raṇe hanmi sītāpuṣpaphalapradam |

4.2४.२

प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः ॥ (४।२)

praśākhā yasya sugrīvo jāmbavān kumudo nalaḥ ||

5.1५.१

स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान् । (५।१)

sa diśo daśa ghoṣeṇa rathasyātiratho mahān |

5.2५.२

नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत ॥ (५।२)

nādayan prayayau tūrṇaṃ rāghavaṃ cābhyavartata ||

6.1६.१

पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना । (६।१)

pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |

6.2६.२

संचचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ॥ (६।२)

saṃcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā ||

7.1७.१

तामसं सुमहाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम् । (७।१)

tāmasaṃ sumahāghoraṃ cakārāstraṃ sudāruṇam |

7.2७.२

निर्ददाह कपीन् सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ॥ (७।२)

nirdadāha kapīn sarvāṃste prapetuḥ samantataḥ ||

8.1८.१

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः । (८।१)

tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |

8.2८.२

दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ (८।२)

dṛṣṭvā bhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ ||

9.1९.१

स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तम् अपराजितम् । (९।१)

sa dadarśa tato rāmaṃ tiṣṭhantam aparājitam |

9.2९.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा ॥ (९।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā viṣṇunā vāsavaṃ yathā ||

10.1१०.१

आलिखन्तम् इवाकाशम् अवष्टभ्य महद् धनुः । (१०।१)

ālikhantam ivākāśam avaṣṭabhya mahad dhanuḥ |

10.2१०.२

पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुम् अरिंदमम् ॥ (१०।२)

padmapatraviśālākṣaṃ dīrghabāhum ariṃdamam ||

11.1११.१

वानरांश्च रणे भग्नान् आपतन्तं च रावणम् । (११।१)

vānarāṃśca raṇe bhagnān āpatantaṃ ca rāvaṇam |

11.2११.२

समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् ॥ (११।२)

samīkṣya rāghavo hṛṣṭo madhye jagrāha kārmukam ||

12.1१२.१

विस्फारयितुम् आरेभे ततः स धनुर् उत्तमम् । (१२।१)

visphārayitum ārebhe tataḥ sa dhanur uttamam |

12.2१२.२

महावेगं महानादं निर्भिन्दन्न् इव मेदिनीम् ॥ (१२।२)

mahāvegaṃ mahānādaṃ nirbhindann iva medinīm ||

13.1१३.१

तयोः शरपथं प्राप्य रावणो राजपुत्रयोः । (१३।१)

tayoḥ śarapathaṃ prāpya rāvaṇo rājaputrayoḥ |

13.2१३.२

स बभूव यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ॥ (१३।२)

sa babhūva yathā rāhuḥ samīpe śaśisūryayoḥ ||

14.1१४.१

रावणस्य च बाणौघै रामविस्फारितेन च । (१४।१)

rāvaṇasya ca bāṇaughai rāmavisphāritena ca |

14.2१४.२

शब्देन राक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ (१४।२)

śabdena rākṣasāstena petuśca śataśastadā ||

15.1१५.१

तम् इच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः । (१५।१)

tam icchan prathamaṃ yoddhuṃ lakṣmaṇo niśitaiḥ śaraiḥ |

15.2१५.२

मुमोच धनुर् आयम्य शरान् अग्निशिखोपमान् ॥ (१५।२)

mumoca dhanur āyamya śarān agniśikhopamān ||

16.1१६.१

तान्मुक्तमात्रान् आकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता । (१६।१)

tānmuktamātrān ākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |

16.2१६.२

बाणान् बाणैर् महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ (१६।२)

bāṇān bāṇair mahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat ||

17.1१७.१

एकम् एकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन् दशभिर् दश । (१७।१)

ekam ekena bāṇena tribhistrīn daśabhir daśa |

17.2१७.२

लक्ष्मणस्य प्रचिछेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ (१७।२)

lakṣmaṇasya pracicheda darśayan pāṇilāghavam ||

18.1१८.१

अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिंजयः । (१८।१)

abhyatikramya saumitriṃ rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ |

18.2१८.२

आससाद ततो रामं स्थितं शैलम् इवाचलम् ॥ (१८।२)

āsasāda tato rāmaṃ sthitaṃ śailam ivācalam ||

19.1१९.१

स संख्ये रामम् आसाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः । (१९।१)

sa saṃkhye rāmam āsādya krodhasaṃraktalocanaḥ |

19.2१९.२

व्यसृजच्छरवर्षानि रावणो राघवोपरि ॥ (१९।२)

vyasṛjaccharavarṣāni rāvaṇo rāghavopari ||

20.1२०.१

शरधारास् ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः । (२०।१)

śaradhārās tato rāmo rāvaṇasya dhanuścyutāḥ |

20.2२०.२

दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ् जग्राह सत्वरम् ॥ (२०।२)

dṛṣṭvaivāpatitāḥ śīghraṃ bhallāñ jagrāha satvaram ||

21.1२१.१

ताञ् शरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिछेद राघवः । (२१।१)

tāñ śaraughāṃstato bhallaistīkṣṇaiścicheda rāghavaḥ |

21.2२१.२

दीप्यमानान्महावेगान् क्रुद्धान् आशीविषान् इव ॥ (२१।२)

dīpyamānānmahāvegān kruddhān āśīviṣān iva ||

22.1२२.१

राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा । (२२।१)

rāghavo rāvaṇaṃ tūrṇaṃ rāvaṇo rāghavaṃ tathā |

22.2२२.२

अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरैर् अभिववर्षतुः ॥ (२२।२)

anyonyaṃ vividhaistīkṣṇaiḥ śarair abhivavarṣatuḥ ||

23.1२३.१

चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम् । (२३।१)

ceratuśca ciraṃ citraṃ maṇḍalaṃ savyadakṣiṇam |

23.2२३.२

बाणवेगान् समुदीक्ष्य समरेष्वपराजितौ ॥ (२३।२)

bāṇavegān samudīkṣya samareṣvaparājitau ||

24.1२४.१

तयोर् भूतानि वित्रेषुर् युगपत् सम्प्रयुध्यतोः । (२४।१)

tayor bhūtāni vitreṣur yugapat samprayudhyatoḥ |

24.2२४.२

रौद्रयोः सायकमुचोर् यमान्तकनिकाशयोः ॥ (२४।२)

raudrayoḥ sāyakamucor yamāntakanikāśayoḥ ||

25.1२५.१

संततं विविधैर् बाणैर् बभूव गगनं तदा । (२५।१)

saṃtataṃ vividhair bāṇair babhūva gaganaṃ tadā |

25.2२५.२

घनैर् इवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ॥ (२५।२)

ghanair ivātapāpāye vidyunmālāsamākulaiḥ ||

26.1२६.१

गवाक्षितम् इवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः । (२६।१)

gavākṣitam ivākāśaṃ babhūva śaravṛṣṭibhiḥ |

26.2२६.२

महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर् गृध्रपत्रैः सुवाजितैः ॥ (२६।२)

mahāvegaiḥ sutīkṣṇāgrair gṛdhrapatraiḥ suvājitaiḥ ||

27.1२७.१

शरान्धकारं तौ भीमं चक्रतुः परमं तदा । (२७।१)

śarāndhakāraṃ tau bhīmaṃ cakratuḥ paramaṃ tadā |

27.2२७.२

गते ऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ॥ (२७।२)

gate 'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivotthitau ||

28.1२८.१

बभूव तुमुलं युद्धम् अन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः । (२८।१)

babhūva tumulaṃ yuddham anyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ |

28.2२८.२

अनासाद्यम् अचिन्त्यं च वृत्रवासवयोर् इव ॥ (२८।२)

anāsādyam acintyaṃ ca vṛtravāsavayor iva ||

29.1२९.१

उभौ हि परमेष्वासावुभौ शस्त्रविशारदौ । (२९।१)

ubhau hi parameṣvāsāvubhau śastraviśāradau |

29.2२९.२

उभौ चास्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ॥ (२९।२)

ubhau cāstravidāṃ mukhyāvubhau yuddhe viceratuḥ ||

30.1३०.१

उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः । (३०।१)

ubhau hi yena vrajatastena tena śarormayaḥ |

30.2३०.२

ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोर् इव ॥ (३०।२)

ūrmayo vāyunā viddhā jagmuḥ sāgarayor iva ||

31.1३१.१

ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः । (३१।१)

tataḥ saṃsaktahastastu rāvaṇo lokarāvaṇaḥ |

31.2३१.२

नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ॥ (३१।२)

nārācamālāṃ rāmasya lalāṭe pratyamuñcata ||

32.1३२.१

रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम् । (३२।१)

raudracāpaprayuktāṃ tāṃ nīlotpaladalaprabhām |

32.2३२.२

शिरसा धारयन् रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत ॥ (३२।२)

śirasā dhārayan rāmo na vyathāṃ pratyapadyata ||

33.1३३.१

अथ मन्त्रान् अपि जपन् रौद्रम् अस्त्रम् उदीरयन् । (३३।१)

atha mantrān api japan raudram astram udīrayan |

33.2३३.२

शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ (३३।२)

śarān bhūyaḥ samādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ ||

34.1३४.१

मुमोच च महातेजाश्चापम् आयम्य वीर्यवान् । (३४।१)

mumoca ca mahātejāścāpam āyamya vīryavān |

34.2३४.२

ताञ् शरान् राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः ॥ (३४।२)

tāñ śarān rākṣasendrāya cikṣepācchinnasāyakaḥ ||

35.1३५.१

ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः । (३५।१)

te mahāmeghasaṃkāśe kavace patitāḥ śarāḥ |

35.2३५.२

अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ॥ (३५।२)

avadhye rākṣasendrasya na vyathāṃ janayaṃstadā ||

36.1३६.१

पुनर् एवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम् । (३६।१)

punar evātha taṃ rāmo rathasthaṃ rākṣasādhipam |

36.2३६.२

ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलो ऽभिनत् ॥ (३६।२)

lalāṭe paramāstreṇa sarvāstrakuśalo 'bhinat ||

37.1३७.१

ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः । (३७।१)

te bhittvā bāṇarūpāṇi pañcaśīrṣā ivoragāḥ |

37.2३७.२

श्वसन्तो विविशुर् भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ॥ (३७।२)

śvasanto viviśur bhūmiṃ rāvaṇapratikūlitāḥ ||

38.1३८.१

निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्छितः । (३८।१)

nihatya rāghavasyāstraṃ rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ |

38.2३८.२

आसुरं सुमहाघोरम् अन्यद् अस्त्रं समाददे ॥ (३८।२)

āsuraṃ sumahāghoram anyad astraṃ samādade ||

39.1३९.१

सिंहव्याघ्रमुखांश्चान्यान् कङ्ककाकमुखान् अपि । (३९।१)

siṃhavyāghramukhāṃścānyān kaṅkakākamukhān api |

39.2३९.२

गृध्रश्येनमुखांश्चापि सृगालवदनांस्तथा ॥ (३९।२)

gṛdhraśyenamukhāṃścāpi sṛgālavadanāṃstathā ||

40.1४०.१

ईहामृगमुखांश्चान्यान् व्यादितास्यान् भयावहान् । (४०।१)

īhāmṛgamukhāṃścānyān vyāditāsyān bhayāvahān |

40.2४०.२

पञ्चास्यांल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशिताञ् शरान् ॥ (४०।२)

pañcāsyāṃllelihānāṃśca sasarja niśitāñ śarān ||

41.1४१.१

शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंस्थितान् । (४१।१)

śarān kharamukhāṃścānyān varāhamukhasaṃsthitān |

41.2४१.२

श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ॥ (४१।२)

śvānakukkuṭavaktrāṃśca makarāśīviṣānanān ||

42.1४२.१

एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ् शरान् । (४२।१)

etāṃścānyāṃśca māyābhiḥ sasarja niśitāñ śarān |

42.2४२.२

रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ (४२।२)

rāmaṃ prati mahātejāḥ kruddhaḥ sarpa iva śvasan ||

43.1४३.१

आसुरेण समाविष्टः सो ऽस्त्रेण रघुनन्दनः । (४३।१)

āsureṇa samāviṣṭaḥ so 'streṇa raghunandanaḥ |

43.2४३.२

ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः ॥ (४३।२)

sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaṃ pāvakopamaḥ ||

44.1४४.१

अग्निदीप्तमुखान् बाणांस्तथा सूर्यमुखान् अपि । (४४।१)

agnidīptamukhān bāṇāṃstathā sūryamukhān api |

44.2४४.२

चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखान् अपि ॥ (४४।२)

candrārdhacandravaktrāṃśca dhūmaketumukhān api ||

45.1४५.१

ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान् । (४५।१)

grahanakṣatravarṇāṃśca maholkāmukhasaṃsthitān |

45.2४५.२

विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान् ससर्ज निशिताञ् शरान् ॥ (४५।२)

vidyujjihvopamāṃścānyān sasarja niśitāñ śarān ||

46.1४६.१

ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः । (४६।१)

te rāvaṇaśarā ghorā rāghavāstrasamāhatāḥ |

46.2४६.२

विलयं जग्मुर् आकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ॥ (४६।२)

vilayaṃ jagmur ākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ ||

47.1४७.१

तद् अस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा । (४७।१)

tad astraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

47.2४७.२

हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः ॥ (४७।२)

hṛṣṭā nedustataḥ sarve kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 87

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit