Rām, 7, 93
Select a line for its word-by-word analysis.
कस्यचित्त्वथ कालस्य रामे धर्मपथे स्थिते । (१।१)
kasyacittvatha kālasya rāme dharmapathe sthite |
सो ऽब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं धृतिमन्तं यशस्विनम् । (२।१)
so 'bravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ dhṛtimantaṃ yaśasvinam |
मां निवेदय रामाय सम्प्राप्तं कार्यगौरवात् ॥ (२।२)
māṃ nivedaya rāmāya samprāptaṃ kāryagauravāt ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिस्त्वरयान्वितः । (४।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitristvarayānvitaḥ |
दूतस्त्वां द्रष्टुम् आयातस्तपस्वी भास्करप्रभः ॥ (५।२)
dūtastvāṃ draṣṭum āyātastapasvī bhāskaraprabhaḥ ||
तद् वाक्यं लक्ष्मणेनोक्तं श्रुत्वा राम उवाच ह । (६।१)
tad vākyaṃ lakṣmaṇenoktaṃ śrutvā rāma uvāca ha |
प्रवेश्यतां मुनिस्तात महौजास्तस्य वाक्यधृक् ॥ (६।२)
praveśyatāṃ munistāta mahaujāstasya vākyadhṛk ||
सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा प्रावेशयत तं मुनिम् । (७।१)
saumitristu tathetyuktvā prāveśayata taṃ munim |
ज्वलन्तम् इव तेजोभिः प्रदहन्तम् इवांशुभिः ॥ (७।२)
jvalantam iva tejobhiḥ pradahantam ivāṃśubhiḥ ||
सो ऽभिगम्य रघुश्रेष्ठं दीप्यमानं स्वतेजसा । (८।१)
so 'bhigamya raghuśreṣṭhaṃ dīpyamānaṃ svatejasā |
तस्मै रामो महातेजाः पूजाम् अर्घ्यपुरोगमाम् । (९।१)
tasmai rāmo mahātejāḥ pūjām arghyapurogamām |
ददौ कुशलम् अव्यग्रं प्रष्टुं चैवोपचक्रमे ॥ (९।२)
dadau kuśalam avyagraṃ praṣṭuṃ caivopacakrame ||
प्रापयस्व च वाक्यानि यतो दूतस्त्वम् आगतः ॥ (११।२)
prāpayasva ca vākyāni yato dūtastvam āgataḥ ||
द्वन्द्वम् एतत् प्रवक्तव्यं न च चक्षुर्हतं वचः ॥ (१२।२)
dvandvam etat pravaktavyaṃ na ca cakṣurhataṃ vacaḥ ||
यः शृणोति निरीक्षेद् वा स वध्यस्तव राघव । (१३।१)
yaḥ śṛṇoti nirīkṣed vā sa vadhyastava rāghava |
भवेद् वै मुनिमुख्यस्य वचनं यद्यवेक्षसे ॥ (१३।२)
bhaved vai munimukhyasya vacanaṃ yadyavekṣase ||
तथेति च प्रतिज्ञाय रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । (१४।१)
tatheti ca pratijñāya rāmo lakṣmaṇam abravīt |
द्वारि तिष्ठ महाबाहो प्रतिहारं विसर्जय ॥ (१४।२)
dvāri tiṣṭha mahābāho pratihāraṃ visarjaya ||
स मे वध्यः खलु भवेत् कथां द्वन्द्वसमीरिताम् । (१५।१)
sa me vadhyaḥ khalu bhavet kathāṃ dvandvasamīritām |
ऋषेर् मम च सौमित्रे पश्येद् वा शृणुयाच्च यः ॥ (१५।२)
ṛṣer mama ca saumitre paśyed vā śṛṇuyācca yaḥ ||
ततो निक्षिप्य काकुत्स्थो लक्ष्मणं द्वारसंग्रहे । (१६।१)
tato nikṣipya kākutstho lakṣmaṇaṃ dvārasaṃgrahe |
तम् उवाच मुनिं वाक्यं कथयस्वेति राघवः ॥ (१६।२)
tam uvāca muniṃ vākyaṃ kathayasveti rāghavaḥ ||
यत् ते मनीषितं वाक्यं येन वासि समाहितः । (१७।१)
yat te manīṣitaṃ vākyaṃ yena vāsi samāhitaḥ |
कथयस्व विशङ्कस्त्वं ममापि हृदि वर्तते ॥ (१७।२)
kathayasva viśaṅkastvaṃ mamāpi hṛdi vartate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.