Rām, 3, 37
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् अस्मि तदा मुक्तः कथंचित् तेन संयुगे । (१।१)
evam asmi tadā muktaḥ kathaṃcit tena saṃyuge |
इदानीम् अपि यद् वृत्तं तच् छृणुष्व यद् उत्तरम् ॥ (१।२)
idānīm api yad vṛttaṃ tac chṛṇuṣva yad uttaram ||
राक्षसाभ्याम् अहं द्वाभ्याम् अनिर्विण्णस् तथा कृतः । (२।१)
rākṣasābhyām ahaṃ dvābhyām anirviṇṇas tathā kṛtaḥ |
अत्यन्तघोरो व्यचरं तापसांस् तान् प्रधर्षयन् ॥ (४।२)
atyantaghoro vyacaraṃ tāpasāṃs tān pradharṣayan ||
रुधिराणि पिबंस् तेषां तथा मांसानि भक्षयन् ॥ (५।२)
rudhirāṇi pibaṃs teṣāṃ tathā māṃsāni bhakṣayan ||
तापसो ऽयम् इति ज्ञात्वा पूर्ववैरम् अनुस्मरन् ॥ (९।२)
tāpaso 'yam iti jñātvā pūrvavairam anusmaran ||
अभ्यधावं सुसंक्रुद्धस् तीक्ष्णशृङ्गो मृगाकृतिः । (१०।१)
abhyadhāvaṃ susaṃkruddhas tīkṣṇaśṛṅgo mṛgākṛtiḥ |
जिघांसुर् अकृतप्रज्ञस् तं प्रहारम् अनुस्मरन् ॥ (१०।२)
jighāṃsur akṛtaprajñas taṃ prahāram anusmaran ||
तेन मुक्तास् त्रयो बाणाः शिताः शत्रुनिबर्हणाः । (११।१)
tena muktās trayo bāṇāḥ śitāḥ śatrunibarhaṇāḥ |
आजग्मुः सहिताः सर्वे त्रयः संनतपर्वणः ॥ (१२।२)
ājagmuḥ sahitāḥ sarve trayaḥ saṃnataparvaṇaḥ ||
समुत्क्रान्तस् ततो मुक्तस् ताव् उभौ राक्षसौ हतौ ॥ (१३।२)
samutkrāntas tato muktas tāv ubhau rākṣasau hatau ||
शरेण मुक्तो रामस्य कथंचित् प्राप्य जीवितम् । (१४।१)
śareṇa mukto rāmasya kathaṃcit prāpya jīvitam |
इह प्रव्राजितो युक्तस् तापसो ऽहं समाहितः ॥ (१४।२)
iha pravrājito yuktas tāpaso 'haṃ samāhitaḥ ||
वृक्षे वृक्षे हि पश्यामि चीरकृष्णाजिनाम्बरम् । (१५।१)
vṛkṣe vṛkṣe hi paśyāmi cīrakṛṣṇājināmbaram |
रामभूतम् इदं सर्वम् अरण्यं प्रतिभाति मे ॥ (१६।२)
rāmabhūtam idaṃ sarvam araṇyaṃ pratibhāti me ||
दृष्ट्वा स्वप्नगतं रामम् उद्भ्रमामि विचेतनः ॥ (१७।२)
dṛṣṭvā svapnagataṃ rāmam udbhramāmi vicetanaḥ ||
रत्नानि च रथाश् चैव त्रासं संजनयन्ति मे ॥ (१८।२)
ratnāni ca rathāś caiva trāsaṃ saṃjanayanti me ||
अहं तस्य प्रभावज्ञो न युद्धं तेन ते क्षमम् । (१९।१)
ahaṃ tasya prabhāvajño na yuddhaṃ tena te kṣamam |
रणे रामेण युध्यस्व क्षमां वा कुरु राक्षस । (१९।२)
raṇe rāmeṇa yudhyasva kṣamāṃ vā kuru rākṣasa |
न ते रामकथा कार्या यदि मां द्रष्टुम् इच्छसि ॥ (१९।३)
na te rāmakathā kāryā yadi māṃ draṣṭum icchasi ||
इदं वचो बन्धुहितार्थिना मया यथोच्यमानं यदि नाभिपत्स्यसे । (२०।१)
idaṃ vaco bandhuhitārthinā mayā yathocyamānaṃ yadi nābhipatsyase |
सबान्धवस् त्यक्ष्यसि जीवितं रणे हतो ऽद्य रामेण शरैर् अजिह्मगैः ॥ (२०।२)
sabāndhavas tyakṣyasi jīvitaṃ raṇe hato 'dya rāmeṇa śarair ajihmagaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.