Rām, 6, 112
Select a line for its word-by-word analysis.
पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पञ्चभ्यां लक्ष्मणाग्रजः । (१।१)
pūrṇe caturdaśe varṣe pañcabhyāṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
भरद्वाजाश्रमं प्राप्य ववन्दे नियतो मुनिम् ॥ (१।२)
bharadvājāśramaṃ prāpya vavande niyato munim ||
सो ऽपृच्छद् अभिवाद्यैनं भरद्वाजं तपोधनम् । (२।१)
so 'pṛcchad abhivādyainaṃ bharadvājaṃ tapodhanam |
कच्चिच्च युक्तो भरतो जीवन्त्यपि च मातरः ॥ (२।३)
kaccicca yukto bharato jīvantyapi ca mātaraḥ ||
प्रत्युवाच रघुश्रेष्ठं स्मितपूर्वं प्रहृष्टवत् ॥ (३।२)
pratyuvāca raghuśreṣṭhaṃ smitapūrvaṃ prahṛṣṭavat ||
पङ्कदिग्धस्तु भरतो जटिलस्त्वां प्रतीक्षते । (४।१)
paṅkadigdhastu bharato jaṭilastvāṃ pratīkṣate |
स्त्रीतृतीयं च्युतं राज्याद् धर्मकामं च केवलम् ॥ (५।२)
strītṛtīyaṃ cyutaṃ rājyād dharmakāmaṃ ca kevalam ||
स्वर्गभोगैः परित्यक्तं स्वर्गच्युतम् इवामरम् ॥ (६।२)
svargabhogaiḥ parityaktaṃ svargacyutam ivāmaram ||
दृष्ट्वा तु करुणा पूर्वं ममासीत् समितिंजय । (७।१)
dṛṣṭvā tu karuṇā pūrvaṃ mamāsīt samitiṃjaya |
साम्प्रतं सुसमृद्धार्थं समित्रगणबान्धवम् । (८।१)
sāmprataṃ susamṛddhārthaṃ samitragaṇabāndhavam |
समीक्ष्य विजितारिं त्वां मम प्रीतिर् अनुत्तमा ॥ (८।२)
samīkṣya vijitāriṃ tvāṃ mama prītir anuttamā ||
यत् त्वया विपुलं प्राप्तं जनस्थानवधादिकम् ॥ (९।२)
yat tvayā vipulaṃ prāptaṃ janasthānavadhādikam ||
ब्राह्मणार्थे नियुक्तस्य रक्षतः सर्वतापसान् । (१०।१)
brāhmaṇārthe niyuktasya rakṣataḥ sarvatāpasān |
सुग्रीवेण च ते सख्यं यच्च वाली हतस्त्वया ॥ (११।२)
sugrīveṇa ca te sakhyaṃ yacca vālī hatastvayā ||
मार्गणं चैव वैदेह्याः कर्म वातात्मजस्य च । (१२।१)
mārgaṇaṃ caiva vaidehyāḥ karma vātātmajasya ca |
विदितायां च वैदेह्यां नलसेतुर् यथा कृतः । (१२।२)
viditāyāṃ ca vaidehyāṃ nalasetur yathā kṛtaḥ |
यथा च दीपिता लङ्का प्रहृष्टैर् हरियूथपैः ॥ (१२।३)
yathā ca dīpitā laṅkā prahṛṣṭair hariyūthapaiḥ ||
समागमश्च त्रिदशैर् यथा दत्तश्च ते वरः । (१४।१)
samāgamaśca tridaśair yathā dattaśca te varaḥ |
अहम् अप्यत्र ते दद्मि वरं शस्त्रभृतां वर । (१५।१)
aham apyatra te dadmi varaṃ śastrabhṛtāṃ vara |
अर्घ्यं प्रतिगृहाणेदम् अयोध्यां श्वो गमिष्यसि ॥ (१५।२)
arghyaṃ pratigṛhāṇedam ayodhyāṃ śvo gamiṣyasi ||
तस्य तच्छिरसा वाक्यं प्रतिगृह्य नृपात्मजः । (१६।१)
tasya tacchirasā vākyaṃ pratigṛhya nṛpātmajaḥ |
बाढम् इत्येव संहृष्टः श्रीमान् वरम् अयाचत ॥ (१६।२)
bāḍham ityeva saṃhṛṣṭaḥ śrīmān varam ayācata ||
भवन्तु मार्गे भगवन्न् अयोध्यां प्रति गच्छतः ॥ (१७।२)
bhavantu mārge bhagavann ayodhyāṃ prati gacchataḥ ||
निष्फलाः फलिनश्चासन् विपुष्पाः पुष्पशालिनः । (१८।१)
niṣphalāḥ phalinaścāsan vipuṣpāḥ puṣpaśālinaḥ |
शुष्काः समग्रपत्रास्ते नगाश्चैव मधुस्रवाः ॥ (१८।२)
śuṣkāḥ samagrapatrāste nagāścaiva madhusravāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.