रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 90

166 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तथा तत्रासतस् तस्य भरतस्योपयायिनः । (१।१)

tathā tatrāsatas tasya bharatasyopayāyinaḥ |

1.2१.२

सैन्यरेणुश् च शब्दश् च प्रादुरास्तां नभःस्पृशौ ॥ (१।२)

sainyareṇuś ca śabdaś ca prādurāstāṃ nabhaḥspṛśau ||

2.1२.१

एतस्मिन्न् अन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः । (२।१)

etasminn antare trastāḥ śabdena mahatā tataḥ |

2.2२.२

अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर् दिशः ॥ (२।२)

arditā yūthapā mattāḥ sayūthā dudruvur diśaḥ ||

3.1३.१

स तं सैन्यसमुद्भूतं शब्दं शुश्रव राघवः । (३।१)

sa taṃ sainyasamudbhūtaṃ śabdaṃ śuśrava rāghavaḥ |

3.2३.२

तांश् च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपान् अन्ववैक्षत ॥ (३।२)

tāṃś ca vipradrutān sarvān yūthapān anvavaikṣata ||

4.1४.१

तांश् च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा स निःस्वनम् । (४।१)

tāṃś ca vidravato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā sa niḥsvanam |

4.2४.२

उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ (४।२)

uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam ||

5.1५.१

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास् त्वया । (५।१)

hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrā suprajās tvayā |

5.2५.२

भीमस्तनितगम्भीरस् तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥ (५।२)

bhīmastanitagambhīras tumulaḥ śrūyate svanaḥ ||

6.1६.१

राजा वा राजमात्रो वा मृगयाम् अटते वने । (६।१)

rājā vā rājamātro vā mṛgayām aṭate vane |

6.2६.२

अन्यद् वा श्वापदं किंचित् सौमित्रे ज्ञातुम् अर्हसि । (६।२)

anyad vā śvāpadaṃ kiṃcit saumitre jñātum arhasi |

6.3६.३

सर्वम् एतद् यथातत्त्वम् अचिराज्ज्ञातुम् अर्हसि ॥ (६।३)

sarvam etad yathātattvam acirājjñātum arhasi ||

7.1७.१

स लक्ष्मणः संत्वरितः सालम् आरुह्य पुष्पितम् । (७।१)

sa lakṣmaṇaḥ saṃtvaritaḥ sālam āruhya puṣpitam |

7.2७.२

प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशम् अवैक्षत ॥ (७।२)

prekṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ pūrvāṃ diśam avaikṣata ||

8.1८.१

उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् । (८।१)

udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |

8.2८.२

रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर् युक्तां पदातिभिः ॥ (८।२)

rathāśvagajasambādhāṃ yattair yuktāṃ padātibhiḥ ||

9.1९.१

ताम् अश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् । (९।१)

tām aśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |

9.2९.२

शशंस सेनां रामाय वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedam abravīt ||

10.1१०.१

अग्निं संशमयत्व् आर्यः सीता च भजतां गुहाम् । (१०।१)

agniṃ saṃśamayatv āryaḥ sītā ca bhajatāṃ guhām |

10.2१०.२

सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश् च कवचं तथा ॥ (१०।२)

sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃś ca kavacaṃ tathā ||

11.1११.१

तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह । (११।१)

taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |

11.2११.२

अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्यैतां मन्यसे चमूम् ॥ (११।२)

aṅgāvekṣasva saumitre kasyaitāṃ manyase camūm ||

12.1१२.१

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् । (१२।१)

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyam abravīt |

12.2१२.२

दिधक्षन्न् इव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥ (१२।२)

didhakṣann iva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā ||

13.1१३.१

सम्पन्नं राज्यम् इच्छंस् तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् । (१३।१)

sampannaṃ rājyam icchaṃs tu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |

13.2१३.२

आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः ॥ (१३।२)

āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharataḥ sutaḥ ||

14.1१४.१

एष वै सुमहाञ्श्रीमान् विटपी संप्रकाशते । (१४।१)

eṣa vai sumahāñśrīmān viṭapī saṃprakāśate |

14.2१४.२

विराजत्य् उद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे ॥ (१४।२)

virājaty udgataskandhaḥ kovidāradhvajo rathe ||

15.1१५.१

भजन्त्य् एते यथाकामम् अश्वान् आरुह्य शीघ्रगान् । (१५।१)

bhajanty ete yathākāmam aśvān āruhya śīghragān |

15.2१५.२

एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजान् आरुह्य सादिनः ॥ (१५।२)

ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajān āruhya sādinaḥ ||

16.1१६.१

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहे । (१६।१)

gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahe |

16.2१६.२

अपि नौ वशम् आगच्छेत् कोविदारध्वजो रणे ॥ (१६।२)

api nau vaśam āgacchet kovidāradhvajo raṇe ||

17.1१७.१

अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् । (१७।१)

api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat |

17.2१७.२

त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ॥ (१७।२)

tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā ||

18.1१८.१

यन्निमित्तं भवान् राज्याच् च्युतो राघव शाश्वतात् । (१८।१)

yannimittaṃ bhavān rājyāc cyuto rāghava śāśvatāt |

18.2१८.२

सम्प्राप्तो ऽयम् अरिर् वीर भरतो वध्य एव मे ॥ (१८।२)

samprāpto 'yam arir vīra bharato vadhya eva me ||

19.1१९.१

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव । (१९।१)

bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |

19.2१९.२

पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्य् अधर्मो विधीयते । (१९।२)

pūrvāpakāriṇāṃ tyāge na hy adharmo vidhīyate |

19.3१९.३

एतस्मिन् निहते कृत्स्नाम् अनुशाधि वसुंधराम् ॥ (१९।३)

etasmin nihate kṛtsnām anuśādhi vasuṃdharām ||

20.1२०.१

अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका । (२०।१)

adya putraṃ hataṃ saṃkhye kaikeyī rājyakāmukā |

20.2२०.२

मया पश्येत् सुदुःखार्ता हस्तिभग्नम् इव द्रुमम् ॥ (२०।२)

mayā paśyet suduḥkhārtā hastibhagnam iva drumam ||

21.1२१.१

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् । (२१।१)

kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |

21.2२१.२

कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥ (२१।२)

kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām ||

22.1२२.१

अद्येमं संयतं क्रोधम् असत्कारं च मानद । (२२।१)

adyemaṃ saṃyataṃ krodham asatkāraṃ ca mānada |

22.2२२.२

मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्व् इव हुताशनम् ॥ (२२।२)

mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣv iva hutāśanam ||

23.1२३.१

अद्यैतच् चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः । (२३।१)

adyaitac citrakūṭasya kānanaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |

23.2२३.२

भिन्दञ् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥ (२३।२)

bhindañ śatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam ||

24.1२४.१

शरैर् निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस् तुरगांस् तथा । (२४।१)

śarair nirbhinnahṛdayān kuñjarāṃs turagāṃs tathā |

24.2२४.२

श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश् च निहतान् मया ॥ (२४।२)

śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃś ca nihatān mayā ||

25.1२५.१

शराणां धनुषश् चाहम् अनृणो ऽस्मि महावने । (२५।१)

śarāṇāṃ dhanuṣaś cāham anṛṇo 'smi mahāvane |

25.2२५.२

ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥ (२५।२)

sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 90

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit