तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात् । (१।१)

उवाच वचनं सान्त्वम् इदं मधुरया गिरा ॥ (१।२)

क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम् । (२।१)

वानराणां नराणां च कथम् आसीत् समागमः ॥ (२।२)

यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर । (३।१)

तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत् ॥ (३।२)

कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम् । (४।१)

कथम् ऊरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे ॥ (४।२)

एवम् उक्तस्तु वैदेह्या हनूमान्मारुतात्मजः । (५।१)

ततो रामं यथातत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (५।२)

जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि । (६।१)

भर्तुः कमलपत्राक्षि संख्यानं लक्ष्मणस्य च ॥ (६।२)

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै । (७।१)

लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे ॥ (७।२)

रामः कमलपत्राक्षः सर्वभूतमनोहरः । (८।१)

रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ (८।२)

तेजसादित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः । (९।१)

बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः ॥ (९।२)

रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता । (१०।१)

रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः ॥ (१०।२)

रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता । (११।१)

मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः ॥ (११।२)

अर्चिष्मान् अर्चितो ऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । (१२।१)

साधूनाम् उपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम् ॥ (१२।२)

राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानाम् उपासिता । (१३।१)

श्रुतवाञ् शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः ॥ (१३।२)

यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः । (१४।१)

धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः ॥ (१४।२)

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः । (१५।१)

गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो देवि जनैः श्रुतः ॥ (१५।२)

दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् । (१६।१)

समः समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः ॥ (१६।२)

त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः । (१७।१)

त्रिवलीवांस् त्र्यवनतश् चतुर्व्यङ्गस् त्रिशीर्षवान् ॥ (१७।२)

चतुष्कलश्चतुर्लेखश् चतुष्किष्कुश्चतुःसमः । (१८।१)

चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दष्टश्चतुर्गतिः ॥ (१८।२)

महौष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धो ऽष्टवंशवान् । (१९।१)

दशपद्मो दशबृहत् त्रिभिर् व्याप्तो द्विशुक्लवान् । (१९।२)

षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर् व्याप्नोति राघवः ॥ (१९।३)

सत्यधर्मपरः श्रीमान् संग्रहानुग्रहे रतः । (२०।१)

देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः ॥ (२०।२)

भ्राता च तस्य द्वैमात्रः सौमित्रिर् अपराजितः । (२१।१)

अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः ॥ (२१।२)

त्वाम् एव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुंधराम् । (२२।१)

ददर्शतुर् मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम् ॥ (२२।२)

ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसंकुले । (२३।१)

भ्रातुर् भार्यार्तम् आसीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ॥ (२३।२)

वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसंगरम् । (२४।१)

परिचर्यामहे राज्यात् पूर्वजेनावरोपितम् ॥ (२४।२)

ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ । (२५।१)

ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशम् उपागतौ ॥ (२५।२)

स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः । (२६।१)

अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः ॥ (२६।२)

ततः स शिखरे तस्मिन् वानरेन्द्रो व्यवस्थितः । (२७।१)

तयोः समीपं माम् एव प्रेषयामास सत्वरः ॥ (२७।२)

तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात् प्रभू । (२८।१)

रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिर् उपस्थितः ॥ (२८।२)

तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ । (२९।१)

पृष्ठम् आरोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ ॥ (२९।२)

निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने । (३०।१)

तयोर् अन्योन्यसंभाषाद् भृशं प्रीतिर् अजायत ॥ (३०।२)

तत्र तौ कीर्तिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ । (३१।१)

परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया ॥ (३१।२)

तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः । (३२।१)

स्त्रीहेतोर् वालिना भ्रात्रा निरस्तम् उरुतेजसा ॥ (३२।२)

ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (३३।१)

लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत् ॥ (३३।२)

स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः । (३४।१)

तदासीन्निष्प्रभो ऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान् ॥ (३४।२)

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया । (३५।१)

यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले ॥ (३५।२)

तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः । (३६।१)

संहृष्टा दर्शयामासुर् गतिं तु न विदुस्तव ॥ (३६।२)

तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च । (३७।१)

स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन् विहतचेतसि ॥ (३७।२)

तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं ततः । (३८।१)

तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम् ॥ (३८।२)

पश्यतस्तस्या रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः । (३९।१)

प्रादीपयन् दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम् ॥ (३९।२)

शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना । (४०।१)

मयापि विविधैर् वाक्यैः कृच्छ्राद् उत्थापितः पुनः ॥ (४०।२)

तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर् मुहुः । (४१।१)

राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे स न्यवेदयत् ॥ (४१।२)

स तवादर्शनाद् आर्ये राघवः परितप्यते । (४२।१)

महता ज्वलता नित्यम् अग्निनेवाग्निपर्वतः ॥ (४२।२)

त्वत्कृते तम् अनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम् । (४३।१)

तापयन्ति महात्मानम् अग्न्यगारम् इवाग्नयः ॥ (४३।२)

तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते । (४४।१)

महता भूमिकम्पेन महान् इव शिलोच्चयः ॥ (४४।२)

काननानि सुरम्याणि नदीप्रस्रवणानि च । (४५।१)

चरन्न रतिम् आप्नोति त्वाम् अपश्यन्नृपात्मजे ॥ (४५।२)

स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः । (४६।१)

समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥ (४६।२)

सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा । (४७।१)

समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा ॥ (४७।२)

ततो निहत्य तरसा रामो वालिनम् आहवे । (४८।१)

सर्वर्क्षहरिसंघानां सुग्रीवम् अकरोत् पतिम् ॥ (४८।२)

रामसुग्रीवयोर् ऐक्यं देव्येवं समजायत । (४९।१)

हनूमन्तं च मां विद्धि तयोर् दूतम् इहागतम् ॥ (४९।२)

स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवः समानीय महाहरीन् । (५०।१)

त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥ (५०।२)

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसः । (५१।१)

अद्रिराजप्रतीकाशाः सर्वतः प्रस्थिता महीम् ॥ (५१।२)

अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान् वालिसूनुर् महाबलः । (५२।१)

प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥ (५२।२)

तेषां नो विप्रनष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे । (५३।१)

भृशं शोकपरीतानाम् अहोरात्रगणा गताः ॥ (५३।२)

ते वयं कार्यनैराश्यात् कालस्यातिक्रमेण च । (५४।१)

भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ (५४।२)

विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च । (५५।१)

अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ (५५।२)

भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयद् अङ्गदः । (५६।१)

तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च तथा वधम् । (५६।२)

प्रायोपवेशम् अस्माकं मरणं च जटायुषः ॥ (५६।३)

तेषां नः स्वामिसंदेशान्निराशानां मुमूर्षताम् । (५७।१)

कार्यहेतोर् इवायातः शकुनिर् वीर्यवान्महान् ॥ (५७।२)

गृध्रराजस्य सोदर्यः संपातिर् नाम गृध्रराट् । (५८।१)

श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपाद् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (५८।२)

यवीयान् केन मे भ्राता हतः क्व च विनाशितः । (५९।१)

एतद् आख्यातुम् इच्छामि भवद्भिर् वानरोत्तमाः ॥ (५९।२)

अङ्गदो ऽकथयत् तस्य जनस्थाने महद्वधम् । (६०।१)

रक्षसा भीमरूपेण त्वाम् उद्दिश्य यथातथम् ॥ (६०।२)

जटायोस्तु वधं श्रुत्वा दुःखितः सो ऽरुणात्मजः । (६१।१)

त्वाम् आह स वरारोहे वसन्तीं रावणालये ॥ (६१।२)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संपातेः प्रीतिवर्धनम् । (६२।१)

अङ्गदप्रमुखाः सर्वे ततः सम्प्रस्थिता वयम् । (६२।२)

त्वद्दर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवंगमाः ॥ (६२।३)

अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं दृश्य सीदतः । (६३।१)

व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः ॥ (६३।२)

लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला । (६४।१)

रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकनिपीडिता ॥ (६४।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथावृत्तम् अनिन्दिते । (६५।१)

अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेर् अहम् ॥ (६५।२)

त्वं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तम् इहागतम् । (६६।१)

सुग्रीवसचिवं देवि बुध्यस्व पवनात्मजम् ॥ (६६।२)

कुशली तव काकुत्स्थः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (६७।१)

गुरोर् आराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः ॥ (६७।२)

तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः । (६८।१)

अहम् एकस्तु सम्प्राप्तः सुग्रीववचनाद् इह ॥ (६८।२)

मयेयम् असहायेन चरता कामरूपिणा । (६९।१)

दक्षिणा दिग् अनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा ॥ (६९।२)

दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशम् अनुशोचताम् । (७०।१)

अपनेष्यामि संतापं तवाभिगमशंसनात् ॥ (७०।२)

दिष्ट्या हि न मम व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम् । (७१।१)

प्राप्स्याम्यहम् इदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः ॥ (७१।२)

राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वाम् अभिपत्स्यते । (७२।१)

समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम् ॥ (७२।२)

कौरजो नाम वैदेहि गिरीणाम् उत्तमो गिरिः । (७३।१)

ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः ॥ (७३।२)

स च देवर्षिभिर् दृष्टः पिता मम महाकपिः । (७४।१)

तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनम् उद्धरत् ॥ (७४।२)

तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि । (७५।१)

हनूमान् इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा । (७५।२)

विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुर् उक्ता मया गुणाः ॥ (७५।३)

एवं विश्वासिता सीता हेतुभिः शोककर्शिता । (७६।१)

उपपन्नैर् अभिज्ञानैर् दूतं तम् अवगच्छति ॥ (७६।२)

अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण तु जानकी । (७७।१)

नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम् ॥ (७७।२)

चारु तच्चाननं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् । (७८।१)

अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् । (७८।२)

हनूमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा ॥ (७८।३)

अथोवाच हनूमांस्ताम् उत्तरं प्रियदर्शनाम् ॥ (७९।१)

हते ऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात् । (८०।१)

ततो ऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः ॥ (८०।२)