रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 50

126 of 606 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ रात्र्यां व्यतीतायाम् अवसुप्तम् अनन्तरम् । (१।१)

atha rātryāṃ vyatītāyām avasuptam anantaram |

1.2१.२

प्रबोधयामास शनैर् लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ (१।२)

prabodhayāmāsa śanair lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ ||

2.1२.१

सौमित्रे शृणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम् । (२।१)

saumitre śṛṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |

2.2२.२

सम्प्रतिष्ठामहे कालः प्रस्थानस्य परंतप ॥ (२।२)

sampratiṣṭhāmahe kālaḥ prasthānasya paraṃtapa ||

3.1३.१

स सुप्तः समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः । (३।१)

sa suptaḥ samaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |

3.2३.२

जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम् ॥ (३।२)

jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam ||

4.1४.१

तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्याः शिवं जलम् । (४।१)

tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyāḥ śivaṃ jalam |

4.2४.२

पन्थानम् ऋषिणोद्दिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः ॥ (४।२)

panthānam ṛṣiṇoddiṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ ||

5.1५.१

ततः सम्प्रस्थितः काले रामः सौमित्रिणा सह । (५।१)

tataḥ samprasthitaḥ kāle rāmaḥ saumitriṇā saha |

5.2५.२

सीतां कमलपत्त्राक्षीम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

sītāṃ kamalapattrākṣīm idaṃ vacanam abravīt ||

6.1६.१

आदीप्तान् इव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान् नगान् । (६।१)

ādīptān iva vaidehi sarvataḥ puṣpitān nagān |

6.2६.२

स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनः शिशिरात्यये ॥ (६।२)

svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaḥ śiśirātyaye ||

7.1७.१

पश्य भल्लातकान् फुल्लान् नरैर् अनुपसेवितान् । (७।१)

paśya bhallātakān phullān narair anupasevitān |

7.2७.२

फलपत्त्रैर् अवनतान् नूनं शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ (७।२)

phalapattrair avanatān nūnaṃ śakṣyāmi jīvitum ||

8.1८.१

पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण । (८।१)

paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |

8.2८.२

मधूनि मधुकारीभिः संभृतानि नगे नगे ॥ (८।२)

madhūni madhukārībhiḥ saṃbhṛtāni nage nage ||

9.1९.१

एष क्रोशति नत्यूहस् तं शिखी प्रतिकूजति । (९।१)

eṣa krośati natyūhas taṃ śikhī pratikūjati |

9.2९.२

रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसंकटे ॥ (९।२)

ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṃkaṭe ||

10.1१०.१

मातंगयूथानुसृतं पक्षिसंघानुनादितम् । (१०।१)

mātaṃgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃghānunāditam |

10.2१०.२

चित्रकूटम् इमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम् ॥ (१०।२)

citrakūṭam imaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim ||

11.1११.१

ततस् तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया । (११।१)

tatas tau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |

11.2११.२

रम्यम् आसेदतुः शैलं चित्रकूटं मनोरमम् ॥ (११।२)

ramyam āsedatuḥ śailaṃ citrakūṭaṃ manoramam ||

12.1१२.१

तं तु पर्वतम् आसाद्य नानापक्षिगणायुतम् । (१२।१)

taṃ tu parvatam āsādya nānāpakṣigaṇāyutam |

12.2१२.२

अयं वासो भवेत् तावद् अत्र सौम्य रमेमहि ॥ (१२।२)

ayaṃ vāso bhavet tāvad atra saumya ramemahi ||

13.1१३.१

लक्ष्मणानय दारूणि दृढानि च वराणि च । (१३।१)

lakṣmaṇānaya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |

13.2१३.२

कुरुष्वावसथं सौम्य वासे मे ऽभिरतं मनः ॥ (१३।२)

kuruṣvāvasathaṃ saumya vāse me 'bhirataṃ manaḥ ||

14.1१४.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर् विविधान् द्रुमान् । (१४।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrir vividhān drumān |

14.2१४.२

आजहार ततश् चक्रे पर्णशालाम् अरिंदमः ॥ (१४।२)

ājahāra tataś cakre parṇaśālām ariṃdamaḥ ||

15.1१५.१

शुश्रूषमाणम् एकाग्रम् इदं वचनम् अब्रवीत् । (१५।१)

śuśrūṣamāṇam ekāgram idaṃ vacanam abravīt |

15.2१५.२

ऐणेयं मांसम् आहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम् ॥ (१५।२)

aiṇeyaṃ māṃsam āhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam ||

16.1१६.१

स लक्ष्मणः कृष्णमृगं हत्वा मेध्यं प्रतापवान् । (१६।१)

sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ hatvā medhyaṃ pratāpavān |

16.2१६.२

अथ चिक्षेप सौमित्रिः समिद्धे जातवेदसि ॥ (१६।२)

atha cikṣepa saumitriḥ samiddhe jātavedasi ||

17.1१७.१

तं तु पक्वं समाज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम् । (१७।१)

taṃ tu pakvaṃ samājñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |

17.2१७.२

लक्ष्मणः पुरुषव्याघ्रम् अथ राघवम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghram atha rāghavam abravīt ||

18.1१८.१

अयं कृष्णः समाप्ताङ्गः शृतः कृष्णमृगो यथा । (१८।१)

ayaṃ kṛṣṇaḥ samāptāṅgaḥ śṛtaḥ kṛṣṇamṛgo yathā |

18.2१८.२

देवता देवसंकाश यजस्व कुशलो ह्य् असि ॥ (१८।२)

devatā devasaṃkāśa yajasva kuśalo hy asi ||

19.1१९.१

रामः स्नात्वा तु नियतो गुणवाञ् जप्यकोविदः । (१९।१)

rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavāñ japyakovidaḥ |

19.2१९.२

पापसंशमनं रामश् चकार बलिम् उत्तमम् ॥ (१९।२)

pāpasaṃśamanaṃ rāmaś cakāra balim uttamam ||

20.1२०.१

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम् । (२०।१)

tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |

20.2२०.२

वासाय सर्वे विविशुः समेताः सभां यथा देवगणाः सुधर्माम् ॥ (२०।२)

vāsāya sarve viviśuḥ sametāḥ sabhāṃ yathā devagaṇāḥ sudharmām ||

21.1२१.१

अनेकनानामृगपक्षिसंकुले विचित्रपुष्पस्तबकैर् द्रुमैर् युते । (२१।१)

anekanānāmṛgapakṣisaṃkule vicitrapuṣpastabakair drumair yute |

21.2२१.२

वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तथा विजह्रुः सुसुखं जितेन्द्रियाः ॥ (२१।२)

vanottame vyālamṛgānunādite tathā vijahruḥ susukhaṃ jitendriyāḥ ||

22.1२२.१

सुरम्यम् आसाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम् । (२२।१)

suramyam āsādya tu citrakūṭaṃ nadīṃ ca tāṃ mālyavatīṃ sutīrthām |

22.2२२.२

ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुःखं पुरविप्रवासात् ॥ (२२।२)

nananda hṛṣṭo mṛgapakṣijuṣṭāṃ jahau ca duḥkhaṃ puravipravāsāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 50

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit