रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 47

234 of 606 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् । (१।१)

sītāyā vacanaṃ śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān |

1.2१.२

हस्ते हस्तं समाहत्य चकार सुमहद् वपुः ॥ (१।२)

haste hastaṃ samāhatya cakāra sumahad vapuḥ ||

2.1२.१

स मैथिलीं पुनर् वाक्यं बभाषे च ततो भृशम् । (२।१)

sa maithilīṃ punar vākyaṃ babhāṣe ca tato bhṛśam |

2.2२.२

नोन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्यपराक्रमौ ॥ (२।२)

nonmattayā śrutau manye mama vīryaparākramau ||

3.1३.१

उद्वहेयं भुजाभ्यां तु मेदिनीम् अम्बरे स्थितः । (३।१)

udvaheyaṃ bhujābhyāṃ tu medinīm ambare sthitaḥ |

3.2३.२

आपिबेयं समुद्रं च मृत्युं हन्यां रणे स्थितः ॥ (३।२)

āpibeyaṃ samudraṃ ca mṛtyuṃ hanyāṃ raṇe sthitaḥ ||

4.1४.१

अर्कं रुन्ध्यां शरैस् तीक्ष्णैर् विभिन्द्यां हि महीतलम् । (४।१)

arkaṃ rundhyāṃ śarais tīkṣṇair vibhindyāṃ hi mahītalam |

4.2४.२

कामरूपिणम् उन्मत्ते पश्य मां कामदं पतिम् ॥ (४।२)

kāmarūpiṇam unmatte paśya māṃ kāmadaṃ patim ||

5.1५.१

एवम् उक्तवतस् तस्य रावणस्य शिखिप्रभे । (५।१)

evam uktavatas tasya rāvaṇasya śikhiprabhe |

5.2५.२

क्रुद्धस्य हरिपर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ (५।२)

kruddhasya hariparyante rakte netre babhūvatuḥ ||

6.1६.१

सद्यः सौम्यं परित्यज्य भिक्षुरूपं स रावणः । (६।१)

sadyaḥ saumyaṃ parityajya bhikṣurūpaṃ sa rāvaṇaḥ |

6.2६.२

स्वं रूपं कालरूपाभं भेजे वैश्रवणानुजः ॥ (६।२)

svaṃ rūpaṃ kālarūpābhaṃ bheje vaiśravaṇānujaḥ ||

7.1७.१

संरक्तनयनः श्रीमांस् तप्तकाञ्चनकुण्डलः । (७।१)

saṃraktanayanaḥ śrīmāṃs taptakāñcanakuṇḍalaḥ |

7.2७.२

दशास्यः कार्मुकी बाणी बभूव क्षणदाचरः ॥ (७।२)

daśāsyaḥ kārmukī bāṇī babhūva kṣaṇadācaraḥ ||

8.1८.१

स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत् । (८।१)

sa parivrājakacchadma mahākāyo vihāya tat |

8.2८.२

प्रतिपेदे स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः ॥ (८।२)

pratipede svakaṃ rūpaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||

9.1९.१

संरक्तनयनः क्रोधाज् जीमूतनिचयप्रभः । (९।१)

saṃraktanayanaḥ krodhāj jīmūtanicayaprabhaḥ |

9.2९.२

रक्ताम्बरधरस् तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥ (९।२)

raktāmbaradharas tasthau strīratnaṃ prekṣya maithilīm ||

10.1१०.१

स ताम् असितकेशान्तां भास्करस्य प्रभाम् इव । (१०।१)

sa tām asitakeśāntāṃ bhāskarasya prabhām iva |

10.2१०.२

वसनाभरणोपेतां मैथिलीं रावणो ऽब्रवीत् ॥ (१०।२)

vasanābharaṇopetāṃ maithilīṃ rāvaṇo 'bravīt ||

11.1११.१

त्रिषु लोकेषु विख्यातं यदि भर्तारम् इच्छसि । (११।१)

triṣu lokeṣu vikhyātaṃ yadi bhartāram icchasi |

11.2११.२

माम् आश्रय वरारोहे तवाहं सदृशः पतिः ॥ (११।२)

mām āśraya varārohe tavāhaṃ sadṛśaḥ patiḥ ||

12.1१२.१

मां भजस्व चिराय त्वम् अहं श्लाघ्यस् तव प्रियः । (१२।१)

māṃ bhajasva cirāya tvam ahaṃ ślāghyas tava priyaḥ |

12.2१२.२

नैव चाहं क्वचिद् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम् । (१२।२)

naiva cāhaṃ kvacid bhadre kariṣye tava vipriyam |

12.3१२.३

त्यज्यतां मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम् ॥ (१२।३)

tyajyatāṃ mānuṣo bhāvo mayi bhāvaḥ praṇīyatām ||

13.1१३.१

राज्याच् च्युतम् असिद्धार्थं रामं परिमितायुषम् । (१३।१)

rājyāc cyutam asiddhārthaṃ rāmaṃ parimitāyuṣam |

13.2१३.२

कैर् गुणैर् अनुरक्तासि मूढे पण्डितमानिनि ॥ (१३।२)

kair guṇair anuraktāsi mūḍhe paṇḍitamānini ||

14.1१४.१

यः स्त्रिया वचनाद् राज्यं विहाय ससुहृज्जनम् । (१४।१)

yaḥ striyā vacanād rājyaṃ vihāya sasuhṛjjanam |

14.2१४.२

अस्मिन् व्यालानुचरिते वने वसति दुर्मतिः ॥ (१४।२)

asmin vyālānucarite vane vasati durmatiḥ ||

15.1१५.१

इत्य् उक्त्वा मैथिलीं वाक्यं प्रियार्हां प्रियवादिनीम् । (१५।१)

ity uktvā maithilīṃ vākyaṃ priyārhāṃ priyavādinīm |

15.2१५.२

जग्राह रावणः सीतां बुधः खे रोहिणीम् इव ॥ (१५।२)

jagrāha rāvaṇaḥ sītāṃ budhaḥ khe rohiṇīm iva ||

16.1१६.१

वामेन सीतां पद्माक्षीं मूर्धजेषु करेण सः । (१६।१)

vāmena sītāṃ padmākṣīṃ mūrdhajeṣu kareṇa saḥ |

16.2१६.२

ऊर्वोस् तु दक्षिणेनैव परिजग्राह पाणिना ॥ (१६।२)

ūrvos tu dakṣiṇenaiva parijagrāha pāṇinā ||

17.1१७.१

तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाभुजम् । (१७।१)

taṃ dṛṣṭvā giriśṛṅgābhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahābhujam |

17.2१७.२

प्राद्रवन् मृत्युसंकाशं भयार्ता वनदेवताः ॥ (१७।२)

prādravan mṛtyusaṃkāśaṃ bhayārtā vanadevatāḥ ||

18.1१८.१

स च मायामयो दिव्यः खरयुक्तः खरस्वनः । (१८।१)

sa ca māyāmayo divyaḥ kharayuktaḥ kharasvanaḥ |

18.2१८.२

प्रत्यदृश्यत हेमाङ्गो रावणस्य महारथः ॥ (१८।२)

pratyadṛśyata hemāṅgo rāvaṇasya mahārathaḥ ||

19.1१९.१

ततस् तां परुषैर् वाक्यैर् अभितर्ज्य महास्वनः । (१९।१)

tatas tāṃ paruṣair vākyair abhitarjya mahāsvanaḥ |

19.2१९.२

अङ्केनादाय वैदेहीं रथम् आरोपयत् तदा ॥ (१९।२)

aṅkenādāya vaidehīṃ ratham āropayat tadā ||

20.1२०.१

सा गृहीतातिचुक्रोश रावणेन यशस्विनी । (२०।१)

sā gṛhītāticukrośa rāvaṇena yaśasvinī |

20.2२०.२

रामेति सीता दुःखार्ता रामं दूरगतं वने ॥ (२०।२)

rāmeti sītā duḥkhārtā rāmaṃ dūragataṃ vane ||

21.1२१.१

ताम् अकामां स कामार्तः पन्नगेन्द्रवधूम् इव । (२१।१)

tām akāmāṃ sa kāmārtaḥ pannagendravadhūm iva |

21.2२१.२

विवेष्टमानाम् आदाय उत्पपाताथ रावणः ॥ (२१।२)

viveṣṭamānām ādāya utpapātātha rāvaṇaḥ ||

22.1२२.१

ततः सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा । (२२।१)

tataḥ sā rākṣasendreṇa hriyamāṇā vihāyasā |

22.2२२.२

भृशं चुक्रोश मत्तेव भ्रान्तचित्ता यथातुरा ॥ (२२।२)

bhṛśaṃ cukrośa matteva bhrāntacittā yathāturā ||

23.1२३.१

हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक । (२३।१)

hā lakṣmaṇa mahābāho gurucittaprasādaka |

23.2२३.२

ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा कामरूपिणा ॥ (२३।२)

hriyamāṇāṃ na jānīṣe rakṣasā kāmarūpiṇā ||

24.1२४.१

जीवितं सुखम् अर्थांश् च धर्महेतोः परित्यजन् । (२४।१)

jīvitaṃ sukham arthāṃś ca dharmahetoḥ parityajan |

24.2२४.२

ह्रियमाणाम् अधर्मेण मां राघव न पश्यसि ॥ (२४।२)

hriyamāṇām adharmeṇa māṃ rāghava na paśyasi ||

25.1२५.१

ननु नामाविनीतानां विनेतासि परंतप । (२५।१)

nanu nāmāvinītānāṃ vinetāsi paraṃtapa |

25.2२५.२

कथम् एवंविधं पापं न त्वं शाधि हि रावणम् ॥ (२५।२)

katham evaṃvidhaṃ pāpaṃ na tvaṃ śādhi hi rāvaṇam ||

26.1२६.१

ननु सद्यो ऽविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम् । (२६।१)

nanu sadyo 'vinītasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam |

26.2२६.२

कालो ऽप्य् अङ्गी भवत्य् अत्र सस्यानाम् इव पक्तये ॥ (२६।२)

kālo 'py aṅgī bhavaty atra sasyānām iva paktaye ||

27.1२७.१

स कर्म कृतवान् एतत् कालोपहतचेतनः । (२७।१)

sa karma kṛtavān etat kālopahatacetanaḥ |

27.2२७.२

जीवितान्तकरं घोरं रामाद् व्यसनम् आप्नुहि ॥ (२७।२)

jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rāmād vyasanam āpnuhi ||

28.1२८.१

हन्तेदानीं सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह । (२८।१)

hantedānīṃ sakāmā tu kaikeyī bāndhavaiḥ saha |

28.2२८.२

ह्रियेयं धर्मकामस्य धर्मपत्नी यशस्विनः ॥ (२८।२)

hriyeyaṃ dharmakāmasya dharmapatnī yaśasvinaḥ ||

29.1२९.१

आमन्त्रये जनस्थानं कर्णिकारांश् च पुष्पितान् । (२९।१)

āmantraye janasthānaṃ karṇikārāṃś ca puṣpitān |

29.2२९.२

क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः ॥ (२९।२)

kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ ||

30.1३०.१

माल्यवन्तं शिखरिणं वन्दे प्रस्रवणं गिरिम् । (३०।१)

mālyavantaṃ śikhariṇaṃ vande prasravaṇaṃ girim |

30.2३०.२

क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः ॥ (३०।२)

kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ ||

31.1३१.१

हंससारससंघुष्टां वन्दे गोदावरीं नदीम् । (३१।१)

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ vande godāvarīṃ nadīm |

31.2३१.२

क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः ॥ (३१।२)

kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ ||

32.1३२.१

दैवतानि च यान्त्य् अस्मिन् वने विविधपादपे । (३२।१)

daivatāni ca yānty asmin vane vividhapādape |

32.2३२.२

नमस्करोम्य् अहं तेभ्यो भर्तुः शंसत मां हृताम् ॥ (३२।२)

namaskaromy ahaṃ tebhyo bhartuḥ śaṃsata māṃ hṛtām ||

33.1३३.१

यानि कानिचिद् अप्य् अत्र सत्त्वानि निवसन्त्य् उत । (३३।१)

yāni kānicid apy atra sattvāni nivasanty uta |

33.2३३.२

सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणान् अपि ॥ (३३।२)

sarvāṇi śaraṇaṃ yāmi mṛgapakṣigaṇān api ||

34.1३४.१

ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसीम् । (३४।१)

hriyamāṇāṃ priyāṃ bhartuḥ prāṇebhyo 'pi garīyasīm |

34.2३४.२

विवशापहृता सीता रावणेनेति शंसत ॥ (३४।२)

vivaśāpahṛtā sītā rāvaṇeneti śaṃsata ||

35.1३५.१

विदित्वा मां महाबाहुर् अमुत्रापि महाबलः । (३५।१)

viditvā māṃ mahābāhur amutrāpi mahābalaḥ |

35.2३५.२

आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृताम् अपि ॥ (३५।२)

āneṣyati parākramya vaivasvatahṛtām api ||

36.1३६.१

रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम । (३६।१)

rāmāya tu yathātattvaṃ jaṭāyo haraṇaṃ mama |

36.2३६.२

लक्ष्मणाय च तत् सर्वम् आख्यातव्यम् अशेषतः ॥ (३६।२)

lakṣmaṇāya ca tat sarvam ākhyātavyam aśeṣataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit