रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 3

3 of 606 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वा वस् तु समग्रं तद् धर्मात्मा धर्मसंहितम् । (१।१)

śrutvā vas tu samagraṃ tad dharmātmā dharmasaṃhitam |

1.2१.२

व्यक्तम् अन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥ (१।२)

vyaktam anveṣate bhūyo yad vṛttaṃ tasya dhīmataḥ ||

2.1२.१

उपस्पृश्योदकं संयन् मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः । (२।१)

upaspṛśyodakaṃ saṃyan muniḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ |

2.2२.२

प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥ (२।२)

prācīnāgreṣu darbheṣu dharmeṇānveṣate gatim ||

3.1३.१

जन्म रामस्य सुमहद् वीर्यं सर्वानुकूलताम् । (३।१)

janma rāmasya sumahad vīryaṃ sarvānukūlatām |

3.2३.२

लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥ (३।२)

lokasya priyatāṃ kṣāntiṃ saumyatāṃ satyaśīlatām ||

4.1४.१

नानाचित्राः कथाश् चान्या विश्वामित्रसहायने । (४।१)

nānācitrāḥ kathāś cānyā viśvāmitrasahāyane |

4.2४.२

जानक्याश् च विवाहं च धनुषश् च विभेदनम् ॥ (४।२)

jānakyāś ca vivāhaṃ ca dhanuṣaś ca vibhedanam ||

5.1५.१

रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस् तथा । (५।१)

rāmarāmavivādaṃ ca guṇān dāśarathes tathā |

5.2५.२

तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥ (५।२)

tathābhiṣekaṃ rāmasya kaikeyyā duṣṭabhāvatām ||

6.1६.१

व्याघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् । (६।१)

vyāghātaṃ cābhiṣekasya rāmasya ca vivāsanam |

6.2६.२

राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥ (६।२)

rājñaḥ śokaṃ vilāpaṃ ca paralokasya cāśrayam ||

7.1७.१

प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् । (७।१)

prakṛtīnāṃ viṣādaṃ ca prakṛtīnāṃ visarjanam |

7.2७.२

निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥ (७।२)

niṣādādhipasaṃvādaṃ sūtopāvartanaṃ tathā ||

8.1८.१

गङ्गायाश् चाभिसंतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् । (८।१)

gaṅgāyāś cābhisaṃtāraṃ bharadvājasya darśanam |

8.2८.२

भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच् चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥ (८।२)

bharadvājābhyanujñānāc citrakūṭasya darśanam ||

9.1९.१

वास्तुकर्मनिवेशं च भरतागमनं तथा । (९।१)

vāstukarmaniveśaṃ ca bharatāgamanaṃ tathā |

9.2९.२

प्रसादनं च रामस्य पितुश् च सलिलक्रियाम् ॥ (९।२)

prasādanaṃ ca rāmasya pituś ca salilakriyām ||

10.1१०.१

पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् । (१०।१)

pādukāgryābhiṣekaṃ ca nandigrāmanivāsanam |

10.2१०.२

दण्डकारण्यगमनं सुतीक्ष्णेन समागमम् ॥ (१०।२)

daṇḍakāraṇyagamanaṃ sutīkṣṇena samāgamam ||

11.1११.१

अनसूयासमस्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम् । (११।१)

anasūyāsamasyāṃ ca aṅgarāgasya cārpaṇam |

11.2११.२

शूर्पणख्याश् च संवादं विरूपकरणं तथा ॥ (११।२)

śūrpaṇakhyāś ca saṃvādaṃ virūpakaraṇaṃ tathā ||

12.1१२.१

वधं खरत्रिशिरसोर् उत्थानं रावणस्य च । (१२।१)

vadhaṃ kharatriśirasor utthānaṃ rāvaṇasya ca |

12.2१२.२

मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ॥ (१२।२)

mārīcasya vadhaṃ caiva vaidehyā haraṇaṃ tathā ||

13.1१३.१

राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् । (१३।१)

rāghavasya vilāpaṃ ca gṛdhrarājanibarhaṇam |

13.2१३.२

कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश् चापि दर्शनम् ॥ (१३।२)

kabandhadarśanaṃ caiva pampāyāś cāpi darśanam ||

14.1१४.१

शबर्या दर्शनं चैव हनूमद्दर्शनं तथा । (१४।१)

śabaryā darśanaṃ caiva hanūmaddarśanaṃ tathā |

14.2१४.२

विलापं चैव पम्पायां राघवस्य महात्मनः ॥ (१४।२)

vilāpaṃ caiva pampāyāṃ rāghavasya mahātmanaḥ ||

15.1१५.१

ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् । (१५।१)

ṛṣyamūkasya gamanaṃ sugrīveṇa samāgamam |

15.2१५.२

प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ॥ (१५।२)

pratyayotpādanaṃ sakhyaṃ vālisugrīvavigraham ||

16.1१६.१

वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम् । (१६।१)

vālipramathanaṃ caiva sugrīvapratipādanam |

16.2१६.२

ताराविलापसमयं वर्षरात्रिनिवासनम् ॥ (१६।२)

tārāvilāpasamayaṃ varṣarātrinivāsanam ||

17.1१७.१

कोपं राघवसिंहस्य बलानाम् उपसंग्रहम् । (१७।१)

kopaṃ rāghavasiṃhasya balānām upasaṃgraham |

17.2१७.२

दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश् च निवेदनम् ॥ (१७।२)

diśaḥ prasthāpanaṃ caiva pṛthivyāś ca nivedanam ||

18.1१८.१

अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम् । (१८।१)

aṅgulīyakadānaṃ ca ṛkṣasya biladarśanam |

18.2१८.२

प्रायोपवेशनं चैव सम्पातेश् चापि दर्शनम् ॥ (१८।२)

prāyopaveśanaṃ caiva sampāteś cāpi darśanam ||

19.1१९.१

पर्वतारोहणं चैव सागरस्य च लङ्घनम् । (१९।१)

parvatārohaṇaṃ caiva sāgarasya ca laṅghanam |

19.2१९.२

रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम् ॥ (१९।२)

rātrau laṅkāpraveśaṃ ca ekasyāpi vicintanam ||

20.1२०.१

आपानभूमिगमनम् अवरोधस्य दर्शनम् । (२०।१)

āpānabhūmigamanam avarodhasya darśanam |

20.2२०.२

अशोकवनिकायानं सीतायाश् चापि दर्शनम् ॥ (२०।२)

aśokavanikāyānaṃ sītāyāś cāpi darśanam ||

21.1२१.१

अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश् चापि भाषणम् । (२१।१)

abhijñānapradānaṃ ca sītāyāś cāpi bhāṣaṇam |

21.2२१.२

राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ॥ (२१।२)

rākṣasītarjanaṃ caiva trijaṭāsvapnadarśanam ||

22.1२२.१

मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च । (२२।१)

maṇipradānaṃ sītāyā vṛkṣabhaṅgaṃ tathaiva ca |

22.2२२.२

राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम् ॥ (२२।२)

rākṣasīvidravaṃ caiva kiṃkarāṇāṃ nibarhaṇam ||

23.1२३.१

ग्रहणं वायुसूनोश् च लङ्कादाहाभिगर्जनम् । (२३।१)

grahaṇaṃ vāyusūnoś ca laṅkādāhābhigarjanam |

23.2२३.२

प्रतिप्लवनम् एवाथ मधूनां हरणं तथा ॥ (२३।२)

pratiplavanam evātha madhūnāṃ haraṇaṃ tathā ||

24.1२४.१

राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा । (२४।१)

rāghavāśvāsanaṃ caiva maṇiniryātanaṃ tathā |

24.2२४.२

संगमं च समुद्रस्य नलसेतोश् च बन्धनम् ॥ (२४।२)

saṃgamaṃ ca samudrasya nalasetoś ca bandhanam ||

25.1२५.१

प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम् । (२५।१)

pratāraṃ ca samudrasya rātrau laṅkāvarodhanam |

25.2२५.२

विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ॥ (२५।२)

vibhīṣaṇena saṃsargaṃ vadhopāyanivedanam ||

26.1२६.१

कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम् । (२६।१)

kumbhakarṇasya nidhanaṃ meghanādanibarhaṇam |

26.2२६.२

रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिम् अरेः पुरे ॥ (२६।२)

rāvaṇasya vināśaṃ ca sītāvāptim areḥ pure ||

27.1२७.१

विभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम् । (२७।१)

vibhīṣaṇābhiṣekaṃ ca puṣpakasya ca darśanam |

27.2२७.२

अयोध्यायाश् च गमनं भरतेन समागमम् ॥ (२७।२)

ayodhyāyāś ca gamanaṃ bharatena samāgamam ||

28.1२८.१

रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम् । (२८।१)

rāmābhiṣekābhyudayaṃ sarvasainyavisarjanam |

28.2२८.२

स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश् च विसर्जनम् ॥ (२८।२)

svarāṣṭrarañjanaṃ caiva vaidehyāś ca visarjanam ||

29.1२९.१

अनागतं च यत् किंचिद् रामस्य वसुधातले । (२९।१)

anāgataṃ ca yat kiṃcid rāmasya vasudhātale |

29.2२९.२

तच् चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर् भगवान् ऋषिः ॥ (२९।२)

tac cakārottare kāvye vālmīkir bhagavān ṛṣiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit