रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 2

260 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तौ तु दृष्ट्वा महात्मानौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (१।१)

tau tu dṛṣṭvā mahātmānau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

1.2१.२

वरायुधधरौ वीरौ सुग्रीवः शङ्कितो ऽभवत् ॥ (१।२)

varāyudhadharau vīrau sugrīvaḥ śaṅkito 'bhavat ||

2.1२.१

उद्विग्नहृदयः सर्वा दिशः समवलोकयन् । (२।१)

udvignahṛdayaḥ sarvā diśaḥ samavalokayan |

2.2२.२

न व्यतिष्ठत कस्मिंश्चिद् देशे वानरपुंगवः ॥ (२।२)

na vyatiṣṭhata kasmiṃścid deśe vānarapuṃgavaḥ ||

3.1३.१

नैव चक्रे मनः स्थाने वीक्षमाणो महाबलौ । (३।१)

naiva cakre manaḥ sthāne vīkṣamāṇo mahābalau |

3.2३.२

कपेः परमभीतस्य चित्तं व्यवससाद ह ॥ (३।२)

kapeḥ paramabhītasya cittaṃ vyavasasāda ha ||

4.1४.१

चिन्तयित्वा स धर्मात्मा विमृश्य गुरुलाघवम् । (४।१)

cintayitvā sa dharmātmā vimṛśya gurulāghavam |

4.2४.२

सुग्रीवः परमोद्विग्नः सर्वैर् अनुचरैः सह ॥ (४।२)

sugrīvaḥ paramodvignaḥ sarvair anucaraiḥ saha ||

5.1५.१

ततः स सचिवेभ्यस् तु सुग्रीवः प्लवगाधिपः । (५।१)

tataḥ sa sacivebhyas tu sugrīvaḥ plavagādhipaḥ |

5.2५.२

शशंस परमोद्विग्नः पश्यंस् तौ रामलक्ष्मणौ ॥ (५।२)

śaśaṃsa paramodvignaḥ paśyaṃs tau rāmalakṣmaṇau ||

6.1६.१

एतौ वनम् इदं दुर्गं वालिप्रणिहितौ ध्रुवम् । (६।१)

etau vanam idaṃ durgaṃ vālipraṇihitau dhruvam |

6.2६.२

छद्मना चीरवसनौ प्रचरन्ताव् इहागतौ ॥ (६।२)

chadmanā cīravasanau pracarantāv ihāgatau ||

7.1७.१

ततः सुग्रीवसचिवा दृष्ट्वा परमधन्विनौ । (७।१)

tataḥ sugrīvasacivā dṛṣṭvā paramadhanvinau |

7.2७.२

जग्मुर् गिरितटात् तस्माद् अन्यच् छिखरम् उत्तमम् ॥ (७।२)

jagmur giritaṭāt tasmād anyac chikharam uttamam ||

8.1८.१

ते क्षिप्रम् अभिगम्याथ यूथपा यूथपर्षभम् । (८।१)

te kṣipram abhigamyātha yūthapā yūthaparṣabham |

8.2८.२

हरयो वानरश्रेष्ठं परिवार्योपतस्थिरे ॥ (८।२)

harayo vānaraśreṣṭhaṃ parivāryopatasthire ||

9.1९.१

एकम् एकायनगताः प्लवमाना गिरेर् गिरिम् । (९।१)

ekam ekāyanagatāḥ plavamānā girer girim |

9.2९.२

प्रकम्पयन्तो वेगेन गिरीणां शिखराणि च ॥ (९।२)

prakampayanto vegena girīṇāṃ śikharāṇi ca ||

10.1१०.१

ततः शाखामृगाः सर्वे प्लवमाना महाबलाः । (१०।१)

tataḥ śākhāmṛgāḥ sarve plavamānā mahābalāḥ |

10.2१०.२

बभञ्जुश् च नगांस् तत्र पुष्पितान् दुर्गसंश्रितान् ॥ (१०।२)

babhañjuś ca nagāṃs tatra puṣpitān durgasaṃśritān ||

11.1११.१

आप्लवन्तो हरिवराः सर्वतस् तं महागिरिम् । (११।१)

āplavanto harivarāḥ sarvatas taṃ mahāgirim |

11.2११.२

मृगमार्जारशार्दूलांस् त्रासयन्तो ययुस् तदा ॥ (११।२)

mṛgamārjāraśārdūlāṃs trāsayanto yayus tadā ||

12.1१२.१

ततः सुग्रीवसचिवाः पर्वतेन्द्रं समाश्रिताः । (१२।१)

tataḥ sugrīvasacivāḥ parvatendraṃ samāśritāḥ |

12.2१२.२

संगम्य कपिमुख्येन सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ (१२।२)

saṃgamya kapimukhyena sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||

13.1१३.१

ततस् तं भयसंत्रस्तं वालिकिल्बिषशङ्कितम् । (१३।१)

tatas taṃ bhayasaṃtrastaṃ vālikilbiṣaśaṅkitam |

13.2१३.२

उवाच हनुमान् वाक्यं सुग्रीवं वाक्यकोविदः ॥ (१३।२)

uvāca hanumān vākyaṃ sugrīvaṃ vākyakovidaḥ ||

14.1१४.१

यस्माद् उद्विग्नचेतास् त्वं प्रद्रुतो हरिपुंगव । (१४।१)

yasmād udvignacetās tvaṃ pradruto haripuṃgava |

14.2१४.२

तं क्रूरदर्शनं क्रूरं नेह पश्यामि वालिनम् ॥ (१४।२)

taṃ krūradarśanaṃ krūraṃ neha paśyāmi vālinam ||

15.1१५.१

यस्मात् तव भयं सौम्य पूर्वजात् पापकर्मणः । (१५।१)

yasmāt tava bhayaṃ saumya pūrvajāt pāpakarmaṇaḥ |

15.2१५.२

स नेह वाली दुष्टात्मा न ते पश्याम्य् अहं भयम् ॥ (१५।२)

sa neha vālī duṣṭātmā na te paśyāmy ahaṃ bhayam ||

16.1१६.१

अहो शाखामृगत्वं ते व्यक्तम् एव प्लवंगम । (१६।१)

aho śākhāmṛgatvaṃ te vyaktam eva plavaṃgama |

16.2१६.२

लघुचित्ततयात्मानं न स्थापयसि यो मतौ ॥ (१६।२)

laghucittatayātmānaṃ na sthāpayasi yo matau ||

17.1१७.१

बुद्धिविज्ञानसम्पन्न इङ्गितैः सर्वम् आचर । (१७।१)

buddhivijñānasampanna iṅgitaiḥ sarvam ācara |

17.2१७.२

न ह्य् अबुद्धिं गतो राजा सर्वभूतानि शास्ति हि ॥ (१७।२)

na hy abuddhiṃ gato rājā sarvabhūtāni śāsti hi ||

18.1१८.१

सुग्रीवस् तु शुभं वाक्यं श्रुत्वा सर्वं हनूमतः । (१८।१)

sugrīvas tu śubhaṃ vākyaṃ śrutvā sarvaṃ hanūmataḥ |

18.2१८.२

ततः शुभतरं वाक्यं हनूमन्तम् उवाच ह ॥ (१८।२)

tataḥ śubhataraṃ vākyaṃ hanūmantam uvāca ha ||

19.1१९.१

दीर्घबाहू विशालाक्षौ शरचापासिधारिणौ । (१९।१)

dīrghabāhū viśālākṣau śaracāpāsidhāriṇau |

19.2१९.२

कस्य न स्याद् भयं दृष्ट्वा एतौ सुरसुतोपमौ ॥ (१९।२)

kasya na syād bhayaṃ dṛṣṭvā etau surasutopamau ||

20.1२०.१

वालिप्रणिहिताव् एतौ शङ्के ऽहं पुरुषोत्तमौ । (२०।१)

vālipraṇihitāv etau śaṅke 'haṃ puruṣottamau |

20.2२०.२

राजानो बहुमित्राश् च विश्वासो नात्र हि क्षमः ॥ (२०।२)

rājāno bahumitrāś ca viśvāso nātra hi kṣamaḥ ||

21.1२१.१

अरयश् च मनुष्येण विज्ञेयाश् छन्नचारिणः । (२१।१)

arayaś ca manuṣyeṇa vijñeyāś channacāriṇaḥ |

21.2२१.२

विश्वस्तानाम् अविश्वस्ताश् छिद्रेषु प्रहरन्ति हि ॥ (२१।२)

viśvastānām aviśvastāś chidreṣu praharanti hi ||

22.1२२.१

कृत्येषु वाली मेधावी राजानो बहुदर्शनाः । (२२।१)

kṛtyeṣu vālī medhāvī rājāno bahudarśanāḥ |

22.2२२.२

भवन्ति परहन्तारस् ते ज्ञेयाः प्राकृतैर् नरैः ॥ (२२।२)

bhavanti parahantāras te jñeyāḥ prākṛtair naraiḥ ||

23.1२३.१

तौ त्वया प्राकृतेनैव गत्वा ज्ञेयौ प्लवंगम । (२३।१)

tau tvayā prākṛtenaiva gatvā jñeyau plavaṃgama |

23.2२३.२

इङ्गितानां प्रकारैश् च रूपव्याभाषणेन च ॥ (२३।२)

iṅgitānāṃ prakāraiś ca rūpavyābhāṣaṇena ca ||

24.1२४.१

लक्षयस्व तयोर् भावं प्रहृष्टमनसौ यदि । (२४।१)

lakṣayasva tayor bhāvaṃ prahṛṣṭamanasau yadi |

24.2२४.२

विश्वासयन् प्रशंसाभिर् इङ्गितैश् च पुनः पुनः ॥ (२४।२)

viśvāsayan praśaṃsābhir iṅgitaiś ca punaḥ punaḥ ||

25.1२५.१

ममैवाभिमुखं स्थित्वा पृच्छ त्वं हरिपुंगव । (२५।१)

mamaivābhimukhaṃ sthitvā pṛccha tvaṃ haripuṃgava |

25.2२५.२

प्रयोजनं प्रवेशस्य वनस्यास्य धनुर्धरौ ॥ (२५।२)

prayojanaṃ praveśasya vanasyāsya dhanurdharau ||

26.1२६.१

शुद्धात्मानौ यदि त्व् एतौ जानीहि त्वं प्लवंगम । (२६।१)

śuddhātmānau yadi tv etau jānīhi tvaṃ plavaṃgama |

26.2२६.२

व्याभाषितैर् वा रूपैर् वा विज्ञेया दुष्टतानयोः ॥ (२६।२)

vyābhāṣitair vā rūpair vā vijñeyā duṣṭatānayoḥ ||

27.1२७.१

इत्य् एवं कपिराजेन संदिष्टो मारुतात्मजः । (२७।१)

ity evaṃ kapirājena saṃdiṣṭo mārutātmajaḥ |

27.2२७.२

चकार गमने बुद्धिं यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ (२७।२)

cakāra gamane buddhiṃ yatra tau rāmalakṣmaṇau ||

28.1२८.१

तथेति सम्पूज्य वचस् तु तस्य कपेः सुभीतस्य दुरासदस्य । (२८।१)

tatheti sampūjya vacas tu tasya kapeḥ subhītasya durāsadasya |

28.2२८.२

महानुभावो हनुमान् ययौ तदा स यत्र रामो ऽतिबलश् च लक्ष्मणः ॥ (२८।२)

mahānubhāvo hanumān yayau tadā sa yatra rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit