शिरस्यञ्जलिम् आदाय कैकेयीनन्दिवर्धनः । (१।१)

बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ (१।२)

पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यम् इदं मम । (२।१)

तद् ददामि पुनस् तुभ्यं यथा त्वम् अददा मम ॥ (२।२)

धुरम् एकाकिना न्यस्ताम् ऋषभेण बलीयसा । (३।१)

किशोरवद् गुरुं भारं न वोढुम् अहम् उत्सहे ॥ (३।२)

वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुर् इव क्षरन् । (४।१)

दुर्बन्धनम् इदं मन्ये राज्यच्छिद्रम् असंवृतम् ॥ (४।२)

गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः । (५।१)

नान्वेतुम् उत्सहे देव तव मार्गम् अरिंदम ॥ (५।२)

यथा च रोपितो वृक्षो जातश् चान्तर्निवेशने । (६।१)

महांश् च सुदुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान् ॥ (६।२)

शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयेत् । (७।१)

तस्य नानुभवेद् अर्थं यस्य हेतोः स रोप्यते ॥ (७।२)

एषोपमा महाबाहो त्वम् अर्थं वेत्तुम् अर्हसि । (८।१)

यद्य् अस्मान् मनुजेन्द्र त्वं भक्तान् भृत्यान् न शाधि हि ॥ (८।२)

जगद् अद्याभिषिक्तं त्वाम् अनुपश्यतु सर्वतः । (९।१)

प्रतपन्तम् इवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसं ॥ (९।२)

तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिस्वनैः । (१०।१)

मधुरैर् गीतशब्दैश् च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च ॥ (१०।२)

यावद् आवर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा । (११।१)

तावत् त्वम् इह सर्वस्य स्वामित्वम् अभिवर्तय ॥ (११।२)

भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरंजयः । (१२।१)

तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे ॥ (१२।२)

ततः शत्रुघ्नवचनान् निपुणाः श्मश्रुवर्धकाः । (१३।१)

सुखहस्ताः सुशीघ्राश् च राघवं पर्युपासत ॥ (१३।२)

पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले । (१४।१)

सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे ॥ (१४।२)

विशोधितजटः स्नातश् चित्रमाल्यानुलेपनः । (१५।१)

महार्हवसनोपेतस् तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन् ॥ (१५।२)

प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान् । (१६।१)

लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवान् इक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ (१६।२)

प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः । (१७।१)

आत्मनैव तदा चक्रुर् मनस्विन्यो मनोहरम् ॥ (१७।२)

ततो राघवपत्नीनां सर्वासाम् एव शोभनम् । (१८।१)

चकार यत्नात् कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला ॥ (१८।२)

ततः शत्रुघ्नवचनात् सुमन्त्रो नाम सारथिः । (१९।१)

योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम् ॥ (१९।२)

अर्कमण्डलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम् । (२०।१)

आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः ॥ (२०।२)

अयोध्यायां तु सचिवा राज्ञो दशरथस्य ये । (२१।१)

पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुर् अर्थवत् ॥ (२१।२)

मन्त्रयन् रामवृद्ध्यर्थं वृत्त्यर्थं नगरस्य च । (२२।१)

सर्वम् एवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः । (२२।२)

कर्तुम् अर्हथ रामस्य यद् यन् मङ्गलपूर्वकम् ॥ (२२।३)

इति ते मन्त्रिणः सर्वे संदिश्य तु पुरोहितम् । (२३।१)

नगरान् निर्ययुस् तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः ॥ (२३।२)

हरियुक्तं सहस्राक्षो रथम् इन्द्र इवानघः । (२४।१)

प्रययौ रथम् आस्थाय रामो नगरम् उत्तमम् ॥ (२४।२)

जग्राह भरतो रश्मीञ् शत्रुघ्नश् छत्रम् आददे । (२५।१)

लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत् ॥ (२५।२)

श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः । (२६।१)

अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ (२६।२)

ऋषिसंघैस्तदाकाशे देवैश् च समरुद्गणैः । (२७।१)

स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः ॥ (२७।२)

ततः शत्रुंजयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम् । (२८।१)

आरुरोह महातेजाः सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ (२८।२)

नवनागसहस्राणि ययुर् आस्थाय वानराः । (२९।१)

मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः ॥ (२९।२)

शङ्खशब्दप्रणादैश् च दुन्दुभीनां च निस्वनैः । (३०।१)

प्रययौ पुरुषव्याघ्रस् तां पुरीं हर्म्यमालिनीम् ॥ (३०।२)

ददृशुस् ते समायान्तं राघवं सपुरःसरम् । (३१।१)

विराजमानं वपुषा रथेनातिरथं तदा ॥ (३१।२)

ते वर्धयित्वा काकुत्स्थं रामेण प्रतिनन्दिताः । (३२।१)

अनुजग्मुर् महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितम् ॥ (३२।२)

अमात्यैर् ब्राह्मणैश् चैव तथा प्रकृतिभिर् वृतः । (३३।१)

श्रिया विरुरुचे रामो नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः ॥ (३३।२)

स पुरोगामिभिस् तूर्यैस् तालस्वस्तिकपाणिभिः । (३४।१)

प्रव्याहरद्भिर् मुदितैर् मङ्गलानि ययौ वृतः ॥ (३४।२)

अक्षतं जातरूपं च गावः कन्यास् तथा द्विजाः । (३५।१)

नरा मोदकहस्ताश् च रामस्य पुरतो ययुः ॥ (३५।२)

सख्यं च रामः सुग्रीवे प्रभावं चानिलात्मजे । (३६।१)

वानराणां च तत् कर्म व्याचचक्षे ऽथ मन्त्रिणाम् । (३६।२)

श्रुत्वा च विस्मयं जग्मुर् अयोध्यापुरवासिनः ॥ (३६।३)

द्युतिमान् एतद् आख्याय रामो वानरसंवृतः । (३७।१)

हृष्टपुष्टजनाकीर्णाम् अयोध्यां प्रविवेश ह ॥ (३७।२)

ततो ह्य् अभ्युच्छ्रयन् पौराः पताकास् ते गृहे गृहे । (३८।१)

ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यम् आससाद पितुर् गृहम् ॥ (३८।२)

पितुर् भवनम् आसाद्य प्रविश्य च महात्मनः । (३९।१)

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवादयत् ॥ (३९।२)

अथाब्रवीद् राजपुत्रो भरतं धर्मिणां वरम् । (४०।१)

अथोपहितया वाचा मधुरं रघुनन्दनः ॥ (४०।२)

यच् च मद्भवनं श्रेष्ठं साशोकवनिकं महत् । (४१।१)

मुक्तावैदूर्यसंकीर्णं सुग्रीवस्य निवेदय ॥ (४१।२)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भरतः सत्यविक्रमः । (४२।१)

पाणौ गृहीत्वा सुग्रीवं प्रविवेश तम् आलयम् ॥ (४२।२)

ततस् तैलप्रदीपांश् च पर्यङ्कास्तरणानि च । (४३।१)

गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन प्रचोदिताः ॥ (४३।२)

उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः । (४४।१)

अभिषेकाय रामस्य दूतान् आज्ञापय प्रभो ॥ (४४।२)

सौवर्णान् वानरेन्द्राणां चतुर्णां चतुरो घटान् । (४५।१)

ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान् ॥ (४५।२)

यथा प्रत्यूषसमये चतुर्णां सागराम्भसाम् । (४६।१)

पूर्णैर् घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः ॥ (४६।२)

एवम् उक्ता महात्मानो वानरा वारणोपमाः । (४७।१)

उत्पेतुर् गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः ॥ (४७।२)

जाम्बवांश् च हनूमांश् च वेगदर्शी च वानरः । (४८।१)

ऋषभश् चैव कलशाञ् जलपूर्णान् अथानयन् । (४८।२)

नदीशतानां पञ्चानां जले कुम्भैर् उपाहरन् ॥ (४८।३)

पूर्वात् समुद्रात् कलशं जलपूर्णम् अथानयत् । (४९।१)

सुषेणः सत्त्वसम्पन्नः सर्वरत्नविभूषितम् ॥ (४९।२)

ऋषभो दक्षिणात् तूर्णं समुद्राज्जलम् आहरत् ॥ (५०।१)

रक्तचन्दनकर्पूरैः संवृतं काञ्चनं घटम् । (५१।१)

गवयः पश्चिमात् तोयम् आजहार महार्णवात् ॥ (५१।२)

रत्नकुम्भेन महता शीतं मारुतविक्रमः । (५२।१)

उत्तराच् च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः ॥ (५२।२)

अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह । (५३।१)

पुरोहिताय श्रेष्ठाय सुहृद्भ्यश् च न्यवेदयत् ॥ (५३।२)

ततः स प्रयतो वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह । (५४।१)

रामं रत्नमये पीठे सहसीतं न्यवेशयत् ॥ (५४।२)

वसिष्ठो वामदेवश् च जाबालिर् अथ काश्यपः । (५५।१)

कात्यायनः सुयज्ञश् च गौतमो विजयस् तथा ॥ (५५।२)

अभ्यषिञ्चन् नरव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगन्धिना । (५६।१)

सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥ (५६।२)

ऋत्विग्भिर् ब्राह्मणैः पूर्वं कन्याभिर् मन्त्रिभिस् तथा । (५७।१)

योधैश् चैवाभ्यषिञ्चंस् ते सम्प्रहृष्टाः सनैगमैः ॥ (५७।२)

सर्वौषधिरसैश् चापि दैवतैर् नभसि स्थितैः । (५८।१)

चतुर्भिर् लोकपालैश् च सर्वैर् देवैश् च संगतैः ॥ (५८।२)

छत्रं तस्य च जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम् । (५९।१)

श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः । (५९।२)

अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ (५९।३)

मालां ज्वलन्तीं वपुषा काञ्चनीं शतपुष्कराम् । (६०।१)

राघवाय ददौ वायुर् वासवेन प्रचोदितः ॥ (६०।२)

सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितम् । (६१।१)

मुक्ताहारं नरेन्द्राय ददौ शक्रप्रचोदितः ॥ (६१।२)

प्रजगुर् देवगन्धर्वा ननृतुश् चाप्सरोगणाः । (६२।१)

अभिषेके तदर्हस्य तदा रामस्य धीमतः ॥ (६२।२)

भूमिः सस्यवती चैव फलवन्तश् च पादपाः । (६३।१)

गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू राघवोत्सवे ॥ (६३।२)

सहस्रशतम् अश्वानां धेनूनां च गवां तथा । (६४।१)

ददौ शतं वृषान् पूर्वं द्विजेभ्यो मनुजर्षभः ॥ (६४।२)

त्रिंशत्कोटीर् हिरण्यस्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः । (६५।१)

नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः ॥ (६५।२)

अर्करश्मिप्रतीकाशां काञ्चनीं मणिविग्रहाम् । (६६।१)

सुग्रीवाय स्रजं दिव्यां प्रायच्छन् मनुजर्षभः ॥ (६६।२)

वैदूर्यमणिचित्रे च वज्ररत्नविभूषिते । (६७।१)

वालिपुत्राय धृतिमान् अङ्गदायाङ्गदे ददौ ॥ (६७।२)

मणिप्रवरजुष्टं च मुक्ताहारम् अनुत्तमम् । (६८।१)

सीतायै प्रददौ रामश् चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ॥ (६८।२)

अरजे वाससी दिव्ये शुभान्य् आभरणानि च । (६९।१)

अवेक्षमाणा वैदेही प्रददौ वायुसूनवे ॥ (६९।२)

अवमुच्यात्मनः कण्ठाद्धारं जनकनन्दिनी । (७०।१)

अवैक्षत हरीन् सर्वान् भर्तारं च मुहुर् मुहुः ॥ (७०।२)

ताम् इङ्गितज्ञः सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् । (७१।१)

प्रदेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि ॥ (७१।२)

पौरुषं विक्रमो बुद्धिर् यस्मिन्न् एतानि नित्यदा । (७२।१)

ददौ सा वायुपुत्राय तं हारम् असितेक्षणा ॥ (७२।२)

हनूमांस् तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः । (७३।१)

चन्द्रांशुचयगौरेण श्वेताभ्रेण यथाचलः ॥ (७३।२)

ततो द्विविदमैन्दाभ्यां नीलाय च परंतपः । (७४।१)

सर्वान् कामगुणान् वीक्ष्य प्रददौ वसुधाधिपः ॥ (७४।२)

सर्ववानरवृद्धाश् च ये चान्ये वानरेश्वराः । (७५।१)

वासोभिर् भूषणैश् चैव यथार्हं प्रतिपूजिताः ॥ (७५।२)

यथार्हं पूजिताः सर्वे कामै रत्नैश् च पुष्कलैः । (७६।१)

प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुर् एव यथागतम् ॥ (७६।२)

राघवः परमोदारः शशास परया मुदा । (७७।१)

उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं धर्मवत्सलः ॥ (७७।२)

आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन । (७८।१)

तुल्यं मया त्वं पितृभिर् धृता या तां यौवराज्ये धुरम् उद्वहस्व ॥ (७८।२)

सर्वात्मना पर्यनुनीयमानो यदा न सौमित्रिर् उपैति योगम् । (७९।१)

नियुज्यमानो भुवि यौवराज्ये ततो ऽभ्यषिञ्चद् भरतं महात्मा ॥ (७९।२)

राघवश् चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यम् अनुत्तमम् । (८०।१)

ईजे बहुविधैर् यज्ञैः ससुहृद्भ्रातृबान्धवः ॥ (८०।२)

पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत् । (८१।१)

अन्यैश् च विविधैर् यज्ञैर् अयजत् पार्थिवर्षभः ॥ (८१।२)

राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः । (८२।१)

शताश्वमेधान् आजह्रे सदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ (८२।२)

आजानुलम्बिबाहुश् च महास्कन्धः प्रतापवान् । (८३।१)

लक्ष्मणानुचरो रामः पृथिवीम् अन्वपालयत् ॥ (८३।२)

न पर्यदेवन् विधवा न च व्यालकृतं भयम् । (८४।१)

न व्याधिजं भयं वापि रामे राज्यं प्रशासति ॥ (८४।२)

निर्दस्युर् अभवल्लोको नानर्थः कंचिद् अस्पृशत् । (८५।१)

न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते ॥ (८५।२)

सर्वं मुदितम् एवासीत् सर्वो धर्मपरो ऽभवत् । (८६।१)

रामम् एवानुपश्यन्तो नाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ (८६।२)

आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः । (८७।१)

निरामया विशोकाश् च रामे राज्यं प्रशासति ॥ (८७।२)

नित्यपुष्पा नित्यफलास् तरवः स्कन्धविस्तृताः । (८८।१)

कालवर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश् च मारुतः ॥ (८८।२)

स्वकर्मसु प्रवर्तन्ते तुष्टाः स्वैर् एव कर्मभिः । (८९।१)

आसन् प्रजा धर्मपरा रामे शासति नानृताः ॥ (८९।२)

सर्वे लक्षणसम्पन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः । (९०।१)

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यम् अकारयत् ॥ (९०।२)