Rām, 7, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राप्तराज्यस्य रामस्य राक्षसानां वधे कृते । (१।१)
prāptarājyasya rāmasya rākṣasānāṃ vadhe kṛte |
आजग्मुर् ऋषयः सर्वे राघवं प्रतिनन्दितुम् ॥ (१।२)
ājagmur ṛṣayaḥ sarve rāghavaṃ pratinanditum ||
कण्वो मेधातिथेः पुत्रः पूर्वस्यां दिशि ये श्रिताः ॥ (२।२)
kaṇvo medhātitheḥ putraḥ pūrvasyāṃ diśi ye śritāḥ ||
स्वस्त्यात्रेयश्च भगवान्नमुचिः प्रमुचुस्तथा । (३।१)
svastyātreyaśca bhagavānnamuciḥ pramucustathā |
आजग्मुस्ते सहागस्त्या ये श्रिता दक्षिणां दिशम् ॥ (३।२)
ājagmuste sahāgastyā ye śritā dakṣiṇāṃ diśam ||
पृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महान् ऋषिः । (४।१)
pṛṣadguḥ kavaṣo dhaumyo raudreyaśca mahān ṛṣiḥ |
ते ऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ॥ (४।२)
te 'pyājagmuḥ saśiṣyā vai ye śritāḥ paścimāṃ diśam ||
वसिष्ठः कश्यपो ऽथात्रिर् विश्वामित्रो ऽथ गौतमः । (५।१)
vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'thātrir viśvāmitro 'tha gautamaḥ |
अगस्त्यं कथयामास सम्प्राप्तम् ऋषिभिः सह ॥ (८।२)
agastyaṃ kathayāmāsa samprāptam ṛṣibhiḥ saha ||
श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । (९।१)
śrutvā prāptānmunīṃstāṃstu bālasūryasamaprabhān |
तदोवाच नृपो द्वाःस्थं प्रवेशय यथासुखम् ॥ (९।२)
tadovāca nṛpo dvāḥsthaṃ praveśaya yathāsukham ||
दृष्ट्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । (१०।१)
dṛṣṭvā prāptānmunīṃstāṃstu pratyutthāya kṛtāñjaliḥ |
तेषु काञ्चनचित्रेषु स्वास्तीर्णेषु सुखेषु च । (११।१)
teṣu kāñcanacitreṣu svāstīrṇeṣu sukheṣu ca |
यथार्हम् उपविष्टास्ते आसनेष्व् ऋषिपुंगवाः ॥ (११।२)
yathārham upaviṣṭāste āsaneṣv ṛṣipuṃgavāḥ ||
त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ॥ (१३।२)
tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hataśātravam ||
न हि भारः स ते राम रावणो राक्षसेश्वरः । (१४।१)
na hi bhāraḥ sa te rāma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन् विजयेथा न संशयः ॥ (१४।२)
sadhanustvaṃ hi lokāṃstrīn vijayethā na saṃśayaḥ ||
दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणः पुत्रपौत्रवान् । (१५।१)
diṣṭyā tvayā hato rāma rāvaṇaḥ putrapautravān |
दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह भार्यया ॥ (१५।२)
diṣṭyā vijayinaṃ tvādya paśyāmaḥ saha bhāryayā ||
दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । (१६।१)
diṣṭyā prahasto vikaṭo virūpākṣo mahodaraḥ |
यस्य प्रमाणाद् विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । (१७।१)
yasya pramāṇād vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate |
दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ॥ (१७।२)
diṣṭyā te samare rāma kumbhakarṇo nipātitaḥ ||
दिष्ट्या त्वं राक्षसेन्द्रेण द्वन्द्वयुद्धम् उपागतः । (१८।१)
diṣṭyā tvaṃ rākṣasendreṇa dvandvayuddham upāgataḥ |
देवतानाम् अवध्येन विजयं प्राप्तवान् असि ॥ (१८।२)
devatānām avadhyena vijayaṃ prāptavān asi ||
संख्ये तस्य न किंचित् तु रावणस्य पराभवः । (१९।१)
saṃkhye tasya na kiṃcit tu rāvaṇasya parābhavaḥ |
द्वन्द्वयुद्धम् अनुप्राप्तो दिष्ट्या ते रावणिर् हतः ॥ (१९।२)
dvandvayuddham anuprāpto diṣṭyā te rāvaṇir hataḥ ||
मुक्तः सुररिपोर् वीर प्राप्तश्च विजयस्त्वया ॥ (२०।२)
muktaḥ suraripor vīra prāptaśca vijayastvayā ||
विस्मयस्त्वेष नः सौम्य संश्रुत्येन्द्रजितं हतम् । (२१।१)
vismayastveṣa naḥ saumya saṃśrutyendrajitaṃ hatam |
दत्त्वा पुण्याम् इमां वीर सौम्याम् अभयदक्षिणाम् । (२२।१)
dattvā puṇyām imāṃ vīra saumyām abhayadakṣiṇām |
दिष्ट्या वर्धसि काकुत्स्थ जयेनामित्रकर्शन ॥ (२२।२)
diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitrakarśana ||
श्रुत्वा तु वचनं तेषाम् ऋषीणां भावितात्मनाम् । (२३।१)
śrutvā tu vacanaṃ teṣām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
विस्मयं परमं गत्वा रामः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥ (२३।२)
vismayaṃ paramaṃ gatvā rāmaḥ prāñjalir abravīt ||
भवन्तः कुम्भकर्णं च रावणं च निशाचरम् । (२४।१)
bhavantaḥ kumbhakarṇaṃ ca rāvaṇaṃ ca niśācaram |
अतिक्रम्य महावीर्यौ किं प्रशंसथ रावणिम् ॥ (२४।२)
atikramya mahāvīryau kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim ||
महोदरं प्रहस्तं च विरूपाक्षं च राक्षसं । (२५।१)
mahodaraṃ prahastaṃ ca virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ |
अतिक्रम्य महावीर्यान् किं प्रशंसथ रावणिम् ॥ (२५।२)
atikramya mahāvīryān kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim ||
कीदृशो वै प्रभावो ऽस्य किं बलं कः पराक्रमः । (२६।१)
kīdṛśo vai prabhāvo 'sya kiṃ balaṃ kaḥ parākramaḥ |
शक्यं यदि मया श्रोतुं न खल्वाज्ञापयामि वः । (२७।१)
śakyaṃ yadi mayā śrotuṃ na khalvājñāpayāmi vaḥ |
यदि गुह्यं न चेद् वक्तुं श्रोतुम् इच्छामि कथ्यताम् । (२७।२)
yadi guhyaṃ na ced vaktuṃ śrotum icchāmi kathyatām |
कथं शक्रो जितस्तेन कथं लब्धवरश्च सः ॥ (२७।३)
kathaṃ śakro jitastena kathaṃ labdhavaraśca saḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.