Rām, 6, 95
Select a line for its word-by-word analysis.
सम्प्रयुद्धौ ततो दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ । (३।१)
samprayuddhau tato dṛṣṭvā balavannararākṣasau |
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयम् आगताः ॥ (३।२)
vyākṣiptahṛdayāḥ sarve paraṃ vismayam āgatāḥ ||
नानाप्रहरणैर् व्यग्रैर् भुजैर् विस्मितबुद्धयः । (४।१)
nānāpraharaṇair vyagrair bhujair vismitabuddhayaḥ |
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजघ्नुः परस्परम् ॥ (४।२)
tasthuḥ prekṣya ca saṃgrāmaṃ nābhijaghnuḥ parasparam ||
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रम् इवाबभौ ॥ (५।२)
paśyatāṃ vismitākṣāṇāṃ sainyaṃ citram ivābabhau ||
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ । (६।१)
tau tu tatra nimittāni dṛṣṭvā rāghavarāvaṇau |
जेतव्यम् इति काकुत्स्थो मर्तव्यम् इति रावणः । (७।१)
jetavyam iti kākutstho martavyam iti rāvaṇaḥ |
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धे ऽदर्शयतां तदा ॥ (७।२)
dhṛtau svavīryasarvasvaṃ yuddhe 'darśayatāṃ tadā ||
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान् । (८।१)
tataḥ krodhād daśagrīvaḥ śarān saṃdhāya vīryavān |
मुमोच ध्वजम् उद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ (८।२)
mumoca dhvajam uddiśya rāghavasya rathe sthitam ||
ततो रामो ऽभिसंक्रुद्धश्चापम् आयम्य वीर्यवान् । (१०।१)
tato rāmo 'bhisaṃkruddhaścāpam āyamya vīryavān |
महासर्पम् इवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ (११।२)
mahāsarpam ivāsahyaṃ jvalantaṃ svena tejasā ||
जगाम स महीं भित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः । (१२।१)
jagāma sa mahīṃ bhittvā daśagrīvadhvajaṃ śaraḥ |
स निकृत्तो ऽपतद् भूमौ रावणस्य रथध्वजः ॥ (१२।२)
sa nikṛtto 'patad bhūmau rāvaṇasya rathadhvajaḥ ||
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः सुमहाबलः । (१३।१)
dhvajasyonmathanaṃ dṛṣṭvā rāvaṇaḥ sumahābalaḥ |
क्रोधजेनाग्निना संख्ये प्रदीप्त इव चाभवत् ॥ (१३।२)
krodhajenāgninā saṃkhye pradīpta iva cābhavat ||
रामस्य तुरगान् दिव्याञ् शरैर् विव्याध रावणः ॥ (१४।२)
rāmasya turagān divyāñ śarair vivyādha rāvaṇaḥ ||
ते विद्धा हरयस्तस्य नास्खलन्नापि बभ्रमुः । (१५।१)
te viddhā harayastasya nāskhalannāpi babhramuḥ |
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैर् इवाहताः ॥ (१५।२)
babhūvuḥ svasthahṛdayāḥ padmanālair ivāhatāḥ ||
तेषाम् असंभ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा । (१६।१)
teṣām asaṃbhramaṃ dṛṣṭvā vājināṃ rāvaṇastadā |
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान् ॥ (१७।२)
giriśṛṅgāṇi vṛkṣāṃśca tathā śūlaparaśvadhān ||
मायाविहितम् एतत् तु शस्त्रवर्षम् अपातयत् । (१८।१)
māyāvihitam etat tu śastravarṣam apātayat |
दुर्धर्षम् अभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ (१९।२)
durdharṣam abhavad yuddhe naikaśastramayaṃ mahat ||
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे । (२१।१)
vyāyacchamānaṃ taṃ dṛṣṭvā tatparaṃ rāvaṇaṃ raṇe |
प्रहसन्न् इव काकुत्स्थः संदधे सायकाञ् शितान् ॥ (२१।२)
prahasann iva kākutsthaḥ saṃdadhe sāyakāñ śitān ||
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम् ॥ (२२।२)
tān dṛṣṭvā rāvaṇaścakre svaśaraiḥ khaṃ nirantaram ||
ततस्ताभ्यां प्रयुक्तेन शरवर्षेण भास्वता । (२३।१)
tatastābhyāṃ prayuktena śaravarṣeṇa bhāsvatā |
शरबद्धम् इवाभाति द्वितीयं भास्वद् अम्बरम् ॥ (२३।२)
śarabaddham ivābhāti dvitīyaṃ bhāsvad ambaram ||
नानिमित्तो ऽभवद् बाणो नातिभेत्ता न निष्फलः । (२४।१)
nānimitto 'bhavad bāṇo nātibhettā na niṣphalaḥ |
प्रायुध्येताम् अविच्छिन्नम् अस्यन्तौ सव्यदक्षिणम् । (२५।१)
prāyudhyetām avicchinnam asyantau savyadakṣiṇam |
चक्रतुस्तौ शरौघैस्तु निरुच्छ्वासम् इवाम्बरम् ॥ (२५।२)
cakratustau śaraughaistu nirucchvāsam ivāmbaram ||
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ (२६।२)
jaghnatustau tadānyonyaṃ kṛtānukṛtakāriṇau ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.