रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 28

534 of 606 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् । (१।१)

sumālinaṃ hataṃ dṛṣṭvā vasunā bhasmasātkṛtam |

1.2१.२

विद्रुतं चापि स्वं सैन्यं लक्षयित्वार्दितं शरैः ॥ (१।२)

vidrutaṃ cāpi svaṃ sainyaṃ lakṣayitvārditaṃ śaraiḥ ||

2.1२.१

ततः स बलवान् क्रुद्धो रावणस्य सुतो युधि । (२।१)

tataḥ sa balavān kruddho rāvaṇasya suto yudhi |

2.2२.२

निवर्त्य राक्षसान् सर्वान्मेघनादो व्यतिष्ठत ॥ (२।२)

nivartya rākṣasān sarvānmeghanādo vyatiṣṭhata ||

3.1३.१

स रथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः । (३।१)

sa rathenāgnivarṇena kāmagena mahārathaḥ |

3.2३.२

अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निर् इव ज्वलन् ॥ (३।२)

abhidudrāva senāṃ tāṃ vanānyagnir iva jvalan ||

4.1४.१

ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः । (४।१)

tataḥ praviśatastasya vividhāyudhadhāriṇaḥ |

4.2४.२

विदुद्रुवुर् दिशः सर्वा देवास्तस्य च दर्शनात् ॥ (४।२)

vidudruvur diśaḥ sarvā devāstasya ca darśanāt ||

5.1५.१

न तत्रावस्थितः कश्चिद् रणे तस्य युयुत्सतः । (५।१)

na tatrāvasthitaḥ kaścid raṇe tasya yuyutsataḥ |

5.2५.२

सर्वान् आविध्य वित्रस्तान् दृष्ट्वा शक्रो ऽभ्यभाषत ॥ (५।२)

sarvān āvidhya vitrastān dṛṣṭvā śakro 'bhyabhāṣata ||

6.1६.१

न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणं प्रति । (६।१)

na bhetavyaṃ na gantavyaṃ nivartadhvaṃ raṇaṃ prati |

6.2६.२

एष गच्छति मे पुत्रो युद्धार्थम् अपराजितः ॥ (६।२)

eṣa gacchati me putro yuddhārtham aparājitaḥ ||

7.1७.१

ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः । (७।१)

tataḥ śakrasuto devo jayanta iti viśrutaḥ |

7.2७.२

रथेनाद्भुतकल्पेन संग्रामम् अभिवर्तत ॥ (७।२)

rathenādbhutakalpena saṃgrāmam abhivartata ||

8.1८.१

ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम् । (८।१)

tataste tridaśāḥ sarve parivārya śacīsutam |

8.2८.२

रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य व्यवस्थिताः ॥ (८।२)

rāvaṇasya sutaṃ yuddhe samāsādya vyavasthitāḥ ||

9.1९.१

तेषां युद्धं महद् अभूत् सदृशं देवरक्षसाम् । (९।१)

teṣāṃ yuddhaṃ mahad abhūt sadṛśaṃ devarakṣasām |

9.2९.२

कृते महेन्द्रपुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ॥ (९।२)

kṛte mahendraputrasya rākṣasendrasutasya ca ||

10.1१०.१

ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः । (१०।१)

tato mātaliputre tu gomukhe rākṣasātmajaḥ |

10.2१०.२

सारथौ पातयामास शरान् काञ्चनभूषणान् ॥ (१०।२)

sārathau pātayāmāsa śarān kāñcanabhūṣaṇān ||

11.1११.१

शचीसुतस्त्वपि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् । (११।१)

śacīsutastvapi tathā jayantastasya sārathim |

11.2११.२

तं चैव रावणिं क्रुद्धः प्रत्यविध्यद् रणाजिरे ॥ (११।२)

taṃ caiva rāvaṇiṃ kruddhaḥ pratyavidhyad raṇājire ||

12.1१२.१

ततः क्रुद्धो महातेजा रक्षो विस्फारितेक्षणः । (१२।१)

tataḥ kruddho mahātejā rakṣo visphāritekṣaṇaḥ |

12.2१२.२

रावणिः शक्रपुत्रं तं शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (१२।२)

rāvaṇiḥ śakraputraṃ taṃ śaravarṣair avākirat ||

13.1१३.१

ततः प्रगृह्य शस्त्राणि सारवन्ति महान्ति च । (१३।१)

tataḥ pragṛhya śastrāṇi sāravanti mahānti ca |

13.2१३.२

शतघ्नीस्तोमरान् प्रासान् गदाखड्गपरश्वधान् । (१३।२)

śataghnīstomarān prāsān gadākhaḍgaparaśvadhān |

13.3१३.३

सुमहान्त्यद्रिशृङ्गाणि पातयामास रावणिः ॥ (१३।३)

sumahāntyadriśṛṅgāṇi pātayāmāsa rāvaṇiḥ ||

14.1१४.१

ततः प्रव्यथिता लोकाः संजज्ञे च तमो महत् । (१४।१)

tataḥ pravyathitā lokāḥ saṃjajñe ca tamo mahat |

14.2१४.२

तस्य रावणपुत्रस्य तदा शत्रून् अभिघ्नतः ॥ (१४।२)

tasya rāvaṇaputrasya tadā śatrūn abhighnataḥ ||

15.1१५.१

ततस्तद् दैवतबलं समन्तात् तं शचीसुतम् । (१५।१)

tatastad daivatabalaṃ samantāt taṃ śacīsutam |

15.2१५.२

बहुप्रकारम् अस्वस्थं तत्र तत्र स्म धावति ॥ (१५।२)

bahuprakāram asvasthaṃ tatra tatra sma dhāvati ||

16.1१६.१

नाभ्यजानंस्तदान्योन्यं शत्रून् वा दैवतानि वा । (१६।१)

nābhyajānaṃstadānyonyaṃ śatrūn vā daivatāni vā |

16.2१६.२

तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात् परिधावितम् ॥ (१६।२)

tatra tatra viparyastaṃ samantāt paridhāvitam ||

17.1१७.१

एतस्मिन्न् अन्तरे शूरः पुलोमा नाम वीर्यवान् । (१७।१)

etasminn antare śūraḥ pulomā nāma vīryavān |

17.2१७.२

दैतेयस्तेन संगृह्य शचीपुत्रो ऽपवाहितः ॥ (१७।२)

daiteyastena saṃgṛhya śacīputro 'pavāhitaḥ ||

18.1१८.१

गृहीत्वा तं तु नप्तारं प्रविष्टः स महोदधिम् । (१८।१)

gṛhītvā taṃ tu naptāraṃ praviṣṭaḥ sa mahodadhim |

18.2१८.२

मातामहो ऽर्यकस्तस्य पौलोमी येन सा शची ॥ (१८।२)

mātāmaho 'ryakastasya paulomī yena sā śacī ||

19.1१९.१

प्रणाशं दृश्य तु सुरा जयन्तस्यातिदारुणम् । (१९।१)

praṇāśaṃ dṛśya tu surā jayantasyātidāruṇam |

19.2१९.२

व्यथिताश्चाप्रहृष्टाश्च समन्ताद् विप्रदुद्रुवुः ॥ (१९।२)

vyathitāścāprahṛṣṭāśca samantād vipradudruvuḥ ||

20.1२०.१

रावणिस्त्वथ संहृष्टो बलैः परिवृतः स्वकैः । (२०।१)

rāvaṇistvatha saṃhṛṣṭo balaiḥ parivṛtaḥ svakaiḥ |

20.2२०.२

अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च महास्वनम् ॥ (२०।२)

abhyadhāvata devāṃstānmumoca ca mahāsvanam ||

21.1२१.१

दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य रावणेश्चापि विक्रमम् । (२१।१)

dṛṣṭvā praṇāśaṃ putrasya rāvaṇeścāpi vikramam |

21.2२१.२

मातलिं प्राह देवेन्द्रो रथः समुपनीयताम् ॥ (२१।२)

mātaliṃ prāha devendro rathaḥ samupanīyatām ||

22.1२२.१

स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः । (२२।१)

sa tu divyo mahābhīmaḥ sajja eva mahārathaḥ |

22.2२२.२

उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो मनोजवः ॥ (२२।२)

upasthito mātalinā vāhyamāno manojavaḥ ||

23.1२३.१

ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडिद्वन्तो महास्वनाः । (२३।१)

tato meghā rathe tasmiṃstaḍidvanto mahāsvanāḥ |

23.2२३.२

अग्रतो वायुचपला गच्छन्तो व्यनदंस्तदा ॥ (२३।२)

agrato vāyucapalā gacchanto vyanadaṃstadā ||

24.1२४.१

नानावाद्यानि वाद्यन्त स्तुतयश्च समाहिताः । (२४।१)

nānāvādyāni vādyanta stutayaśca samāhitāḥ |

24.2२४.२

ननृतुश्चाप्सरःसंघाः प्रयाते वासवे रणम् ॥ (२४।२)

nanṛtuścāpsaraḥsaṃghāḥ prayāte vāsave raṇam ||

25.1२५.१

रुद्रैर् वसुभिर् आदित्यैः साध्यैश्च समरुद्गणैः । (२५।१)

rudrair vasubhir ādityaiḥ sādhyaiśca samarudgaṇaiḥ |

25.2२५.२

वृतो नानाप्रहरणैर् निर्ययौ त्रिदशाधिपः ॥ (२५।२)

vṛto nānāpraharaṇair niryayau tridaśādhipaḥ ||

26.1२६.१

निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ । (२६।१)

nirgacchatastu śakrasya paruṣaṃ pavano vavau |

26.2२६.२

भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ॥ (२६।२)

bhāskaro niṣprabhaścāsīnmaholkāśca prapedire ||

27.1२७.१

एतस्मिन्न् अन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान् । (२७।१)

etasminn antare śūro daśagrīvaḥ pratāpavān |

27.2२७.२

आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ (२७।२)

āruroha rathaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā ||

28.1२८.१

पन्नगैः सुमहाकायैर् वेष्टितं लोमहर्षणैः । (२८।१)

pannagaiḥ sumahākāyair veṣṭitaṃ lomaharṣaṇaiḥ |

28.2२८.२

येषां निश्वासवातेन प्रदीप्तम् इव संयुगम् ॥ (२८।२)

yeṣāṃ niśvāsavātena pradīptam iva saṃyugam ||

29.1२९.१

दैत्यैर् निशाचरैः शूरै रथः संपरिवारितः । (२९।१)

daityair niśācaraiḥ śūrai rathaḥ saṃparivāritaḥ |

29.2२९.२

समराभिमुखो दिव्यो महेन्द्रम् अभिवर्तत ॥ (२९।२)

samarābhimukho divyo mahendram abhivartata ||

30.1३०.१

पुत्रं तं वारयित्वासौ स्वयम् एव व्यवस्थितः । (३०।१)

putraṃ taṃ vārayitvāsau svayam eva vyavasthitaḥ |

30.2३०.२

सो ऽपि युद्धाद् विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत् ॥ (३०।२)

so 'pi yuddhād viniṣkramya rāvaṇiḥ samupāviśat ||

31.1३१.१

ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सुराणां राक्षसैः सह । (३१।१)

tato yuddhaṃ pravṛttaṃ tu surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha |

31.2३१.२

शस्त्राभिवर्षणं घोरं मेघानाम् इव संयुगे ॥ (३१।२)

śastrābhivarṣaṇaṃ ghoraṃ meghānām iva saṃyuge ||

32.1३२.१

कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा नानाप्रहरणोद्यतः । (३२।१)

kumbhakarṇastu duṣṭātmā nānāpraharaṇodyataḥ |

32.2३२.२

नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ॥ (३२।२)

nājñāyata tadā yuddhe saha kenāpyayudhyata ||

33.1३३.१

दन्तैर् भुजाभ्यां पद्भ्यां च शक्तितोमरसायकैः । (३३।१)

dantair bhujābhyāṃ padbhyāṃ ca śaktitomarasāyakaiḥ |

33.2३३.२

येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान् ॥ (३३।२)

yena kenaiva saṃrabdhastāḍayāmāsa vai surān ||

34.1३४.१

ततो रुद्रैर् महाभागैः सहादित्यैर् निशाचरः । (३४।१)

tato rudrair mahābhāgaiḥ sahādityair niśācaraḥ |

34.2३४.२

प्रयुद्धस्तैश्च संग्रामे कृत्तः शस्त्रैर् निरन्तरम् ॥ (३४।२)

prayuddhastaiśca saṃgrāme kṛttaḥ śastrair nirantaram ||

35.1३५.१

ततस्तद् राक्षसं सैन्यं त्रिदशैः समरुद्गणैः । (३५।१)

tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ tridaśaiḥ samarudgaṇaiḥ |

35.2३५.२

रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ॥ (३५।२)

raṇe vidrāvitaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ ||

36.1३६.१

केचिद् विनिहताः शस्त्रैर् वेष्टन्ति स्म महीतले । (३६।१)

kecid vinihatāḥ śastrair veṣṭanti sma mahītale |

36.2३६.२

वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ॥ (३६।२)

vāhaneṣvavasaktāśca sthitā evāpare raṇe ||

37.1३७.१

रथान्नागान् खरान् उष्ट्रान् पन्नगांस्तुरगांस्तथा । (३७।१)

rathānnāgān kharān uṣṭrān pannagāṃsturagāṃstathā |

37.2३७.२

शिंशुमारान् वराहांश्च पिशाचवदनांस्तथा ॥ (३७।२)

śiṃśumārān varāhāṃśca piśācavadanāṃstathā ||

38.1३८.१

तान् समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिद् उच्छ्रिताः । (३८।१)

tān samāliṅgya bāhubhyāṃ viṣṭabdhāḥ kecid ucchritāḥ |

38.2३८.२

देवैस्तु शस्त्रसंविद्धा मम्रिरे च निशाचराः ॥ (३८।२)

devaistu śastrasaṃviddhā mamrire ca niśācarāḥ ||

39.1३९.१

चित्रकर्म इवाभाति स तेषां रणसंप्लवः । (३९।१)

citrakarma ivābhāti sa teṣāṃ raṇasaṃplavaḥ |

39.2३९.२

निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ॥ (३९।२)

nihatānāṃ pramattānāṃ rākṣasānāṃ mahītale ||

40.1४०.१

शोणितोदकनिष्यन्दा कङ्कगृध्रसमाकुला । (४०।१)

śoṇitodakaniṣyandā kaṅkagṛdhrasamākulā |

40.2४०.२

प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती नदी ॥ (४०।२)

pravṛttā saṃyugamukhe śastragrāhavatī nadī ||

41.1४१.१

एतस्मिन्न् अन्तरे क्रुद्धो दशग्रीवः प्रतापवान् । (४१।१)

etasminn antare kruddho daśagrīvaḥ pratāpavān |

41.2४१.२

निरीक्ष्य तद् बलं सर्वं दैवतैर् विनिपातितम् ॥ (४१।२)

nirīkṣya tad balaṃ sarvaṃ daivatair vinipātitam ||

42.1४२.१

स तं प्रतिविगाह्याशु प्रवृद्धं सैन्यसागरम् । (४२।१)

sa taṃ prativigāhyāśu pravṛddhaṃ sainyasāgaram |

42.2४२.२

त्रिदशान् समरे निघ्नञ्शक्रम् एवाभ्यवर्तत ॥ (४२।२)

tridaśān samare nighnañśakram evābhyavartata ||

43.1४३.१

ततः शक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् । (४३।१)

tataḥ śakro mahaccāpaṃ visphārya sumahāsvanam |

43.2४३.२

यस्य विस्फारघोषेण स्वनन्ति स्म दिशो दश ॥ (४३।२)

yasya visphāraghoṣeṇa svananti sma diśo daśa ||

44.1४४.१

तद् विकृष्य महच्चापम् इन्द्रो रावणमूर्धनि । (४४।१)

tad vikṛṣya mahaccāpam indro rāvaṇamūrdhani |

44.2४४.२

निपातयामास शरान् पावकादित्यवर्चसः ॥ (४४।२)

nipātayāmāsa śarān pāvakādityavarcasaḥ ||

45.1४५.१

तथैव च महाबाहुर् दशग्रीवो व्यवस्थितः । (४५।१)

tathaiva ca mahābāhur daśagrīvo vyavasthitaḥ |

45.2४५.२

शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (४५।२)

śakraṃ kārmukavibhraṣṭaiḥ śaravarṣair avākirat ||

46.1४६.१

प्रयुध्यतोर् अथ तयोर् बाणवर्षैः समन्ततः । (४६।१)

prayudhyator atha tayor bāṇavarṣaiḥ samantataḥ |

46.2४६.२

नाज्ञायत तदा किंचित् सर्वं हि तमसा वृतम् ॥ (४६।२)

nājñāyata tadā kiṃcit sarvaṃ hi tamasā vṛtam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 28

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit