रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 19

343 of 606 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः । (१।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |

1.2१.२

आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर् वचः ॥ (१।२)

ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanair vacaḥ ||

2.1२.१

दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी । (२।१)

duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |

2.2२.२

चिन्तयन्ती वरारोहा पतिम् एव पतिव्रता ॥ (२।२)

cintayantī varārohā patim eva pativratā ||

3.1३.१

तृणम् अन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता । (३।१)

tṛṇam antarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |

3.2३.२

निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः ॥ (३।२)

nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ ||

4.1४.१

न मां प्रार्थयितुं युक्तस्त्वं सिद्धिम् इव पापकृत् । (४।१)

na māṃ prārthayituṃ yuktastvaṃ siddhim iva pāpakṛt |

4.2४.२

अकार्यं न मया कार्यम् एकपत्न्या विगर्हितम् । (४।२)

akāryaṃ na mayā kāryam ekapatnyā vigarhitam |

4.3४.३

कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ॥ (४।३)

kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā ||

5.1५.१

एवम् उक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी । (५।१)

evam uktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī |

5.2५.२

राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanam abravīt ||

6.1६.१

नाहम् औपयिकी भार्या परभार्या सती तव । (६।१)

nāham aupayikī bhāryā parabhāryā satī tava |

6.2६.२

साधु धर्मम् अवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ॥ (६।२)

sādhu dharmam avekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara ||

7.1७.१

यथा तव तथान्येषां रक्ष्या दारा निशाचर । (७।१)

yathā tava tathānyeṣāṃ rakṣyā dārā niśācara |

7.2७.२

आत्मानम् उपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ॥ (७।२)

ātmānam upamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām ||

8.1८.१

अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम् । (८।१)

atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam |

8.2८.२

नयन्ति निकृतिप्रज्ञां परदाराः पराभवम् ॥ (८।२)

nayanti nikṛtiprajñāṃ paradārāḥ parābhavam ||

9.1९.१

इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे । (९।१)

iha santo na vā santi sato vā nānuvartase |

9.2९.२

वचो मिथ्या प्रणीतात्मा पथ्यम् उक्तं विचक्षणैः ॥ (९।२)

vaco mithyā praṇītātmā pathyam uktaṃ vicakṣaṇaiḥ ||

10.1१०.१

अकृतात्मानम् आसाद्य राजानम् अनये रतम् । (१०।१)

akṛtātmānam āsādya rājānam anaye ratam |

10.2१०.२

समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ॥ (१०।२)

samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||

11.1११.१

तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघसंकुला । (११।१)

tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṃkulā |

11.2११.२

अपराधात् तवैकस्य नचिराद् विनशिष्यति ॥ (११।२)

aparādhāt tavaikasya nacirād vinaśiṣyati ||

12.1१२.१

स्वकृतैर् हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः । (१२।१)

svakṛtair hanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ |

12.2१२.२

अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ॥ (१२।२)

abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ ||

13.1१३.१

एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः । (१३।१)

evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ |

13.2१३.२

दिष्ट्यैतद् व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ॥ (१३।२)

diṣṭyaitad vyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ ||

14.1१४.१

शक्या लोभयितुं नाहम् ऐश्वर्येण धनेन वा । (१४।१)

śakyā lobhayituṃ nāham aiśvaryeṇa dhanena vā |

14.2१४.२

अनन्या राघवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा ॥ (१४।२)

ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā ||

15.1१५.१

उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम् । (१५।१)

upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam |

15.2१५.२

कथं नामोपधास्यामि भुजम् अन्यस्य कस्यचित् ॥ (१५।२)

kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujam anyasya kasyacit ||

16.1१६.१

अहम् औपयिकी भार्या तस्यैव वसुधापतेः । (१६।१)

aham aupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ |

16.2१६.२

व्रतस्नातस्य विप्रस्य विद्येव विदितात्मनः ॥ (१६।२)

vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ ||

17.1१७.१

साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम् । (१७।१)

sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām |

17.2१७.२

वने वाशितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ॥ (१७।२)

vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam ||

18.1१८.१

मित्रम् औपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता । (१८।१)

mitram aupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā |

18.2१८.२

वधं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ॥ (१८।२)

vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ ||

19.1१९.१

वर्जयेद् वज्रम् उत्सृष्टं वर्जयेद् अन्तकश्चिरम् । (१९।१)

varjayed vajram utsṛṣṭaṃ varjayed antakaściram |

19.2१९.२

त्वद्विधं न तु संक्रुद्धो लोकनाथः स राघवः ॥ (१९।२)

tvadvidhaṃ na tu saṃkruddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ ||

20.1२०.१

रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम् । (२०।१)

rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam |

20.2२०.२

शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषम् अशनेर् इव ॥ (२०।२)

śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣam aśaner iva ||

21.1२१.१

इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः । (२१।१)

iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ |

21.2२१.२

इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षणाः ॥ (२१।२)

iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ ||

22.1२२.१

रक्षांसि परिणिघ्नन्तः पुर्याम् अस्यां समन्ततः । (२२।१)

rakṣāṃsi pariṇighnantaḥ puryām asyāṃ samantataḥ |

22.2२२.२

असंपातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ॥ (२२।२)

asaṃpātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ ||

23.1२३.१

राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान् । (२३।१)

rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān |

23.2२३.२

उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ॥ (२३।२)

uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān ||

24.1२४.१

अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रम् अरिंदमः । (२४।१)

apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghram ariṃdamaḥ |

24.2२४.२

असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिर् इव क्रमैः ॥ (२४।२)

asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhir iva kramaiḥ ||

25.1२५.१

जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले । (२५।१)

janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale |

25.2२५.२

अशक्तेन त्वया रक्षः कृतम् एतद् असाधु वै ॥ (२५।२)

aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtam etad asādhu vai ||

26.1२६.१

आश्रमं तु तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः । (२६।१)

āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ |

26.2२६.२

गोचरं गतयोर् भ्रात्रोर् अपनीता त्वयाधम ॥ (२६।२)

gocaraṃ gatayor bhrātror apanītā tvayādhama ||

27.1२७.१

न हि गन्धम् उपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया । (२७।१)

na hi gandham upāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā |

27.2२७.२

शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोर् इव ॥ (२७।२)

śakyaṃ saṃdarśane sthātuṃ śunā śārdūlayor iva ||

28.1२८.१

तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणम् अस्थिरम् । (२८।१)

tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇam asthiram |

28.2२८.२

वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोर् एकस्य निग्रहः ॥ (२८।२)

vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhor ekasya nigrahaḥ ||

29.1२९.१

क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह । (२९।१)

kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha |

29.2२९.२

तोयम् अल्पम् इवादित्यः प्राणान् आदास्यते शरैः ॥ (२९।२)

toyam alpam ivādityaḥ prāṇān ādāsyate śaraiḥ ||

30.1३०.१

गिरिं कुबेरस्य गतो ऽथवालयं सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः । (३०।१)

giriṃ kuberasya gato 'thavālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |

30.2३०.२

असंशयं दाशरथेर् न मोक्ष्यसे महाद्रुमः कालहतो ऽशनेर् इव ॥ (३०।२)

asaṃśayaṃ dāśarather na mokṣyase mahādrumaḥ kālahato 'śaner iva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit