रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 34

540 of 606 · 87 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः । (१।१)

arjunena vimuktastu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

1.2१.२

चचार पृथिवीं सर्वाम् अनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥ (१।२)

cacāra pṛthivīṃ sarvām anirviṇṇastathā kṛtaḥ ||

2.1२.१

राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते यं बलाधिकम् । (२।१)

rākṣasaṃ vā manuṣyaṃ vā śṛṇute yaṃ balādhikam |

2.2२.२

रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ॥ (२।२)

rāvaṇastaṃ samāsādya yuddhe hvayati darpitaḥ ||

3.1३.१

ततः कदाचित् किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् । (३।१)

tataḥ kadācit kiṣkindhāṃ nagarīṃ vālipālitām |

3.2३.२

गत्वाह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ॥ (३।२)

gatvāhvayati yuddhāya vālinaṃ hemamālinam ||

4.1४.१

ततस्तं वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः । (४।१)

tatastaṃ vānarāmātyastārastārāpitā prabhuḥ |

4.2४.२

उवाच रावणं वाक्यं युद्धप्रेप्सुम् उपागतम् ॥ (४।२)

uvāca rāvaṇaṃ vākyaṃ yuddhaprepsum upāgatam ||

5.1५.१

राक्षसेन्द्र गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् । (५।१)

rākṣasendra gato vālī yaste pratibalo bhavet |

5.2५.२

नान्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवंगमः ॥ (५।२)

nānyaḥ pramukhataḥ sthātuṃ tava śaktaḥ plavaṃgamaḥ ||

6.1६.१

चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः संध्याम् अन्वास्य रावण । (६।१)

caturbhyo 'pi samudrebhyaḥ saṃdhyām anvāsya rāvaṇa |

6.2६.२

इमं मुहूर्तम् आयाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥ (६।२)

imaṃ muhūrtam āyāti vālī tiṣṭha muhūrtakam ||

7.1७.१

एतान् अस्थिचयान् पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः । (७।१)

etān asthicayān paśya ya ete śaṅkhapāṇḍurāḥ |

7.2७.२

युद्धार्थिनाम् इमे राजन् वानराधिपतेजसा ॥ (७।२)

yuddhārthinām ime rājan vānarādhipatejasā ||

8.1८.१

यद् वामृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस । (८।१)

yad vāmṛtarasaḥ pītastvayā rāvaṇa rākṣasa |

8.2८.२

तथा वालिनम् आसाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥ (८।२)

tathā vālinam āsādya tadantaṃ tava jīvitam ||

9.1९.१

अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् । (९।१)

athavā tvarase martuṃ gaccha dakṣiṇasāgaram |

9.2९.२

वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिष्ठम् इव भास्करम् ॥ (९।२)

vālinaṃ drakṣyase tatra bhūmiṣṭham iva bhāskaram ||

10.1१०.१

स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो राक्षसेश्वरः । (१०।१)

sa tu tāraṃ vinirbhartsya rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

10.2१०.२

पुष्पकं तत् समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥ (१०।२)

puṣpakaṃ tat samāruhya prayayau dakṣiṇārṇavam ||

11.1११.१

तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् । (११।१)

tatra hemagiriprakhyaṃ taruṇārkanibhānanam |

11.2११.२

रावणो वालिनं दृष्ट्वा संध्योपासनतत्परम् ॥ (११।२)

rāvaṇo vālinaṃ dṛṣṭvā saṃdhyopāsanatatparam ||

12.1१२.१

पुष्पकाद् अवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसंनिभः । (१२।१)

puṣpakād avaruhyātha rāvaṇo 'ñjanasaṃnibhaḥ |

12.2१२.२

ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदम् आद्रवत् ॥ (१२।२)

grahītuṃ vālinaṃ tūrṇaṃ niḥśabdapadam ādravat ||

13.1१३.१

यदृच्छयोन्मीलयता वालिनापि स रावणः । (१३।१)

yadṛcchayonmīlayatā vālināpi sa rāvaṇaḥ |

13.2१३.२

पापाभिप्रायवान् दृष्टश्चकार न च संभ्रमम् ॥ (१३।२)

pāpābhiprāyavān dṛṣṭaścakāra na ca saṃbhramam ||

14.1१४.१

शशम् आलक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा । (१४।१)

śaśam ālakṣya siṃho vā pannagaṃ garuḍo yathā |

14.2१४.२

न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ॥ (१४।२)

na cintayati taṃ vālī rāvaṇaṃ pāpaniścayam ||

15.1१५.१

जिघृक्षमाणम् अद्यैनं रावणं पापबुद्धिनम् । (१५।१)

jighṛkṣamāṇam adyainaṃ rāvaṇaṃ pāpabuddhinam |

15.2१५.२

कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्यामि महार्णवान् ॥ (१५।२)

kakṣāvalambinaṃ kṛtvā gamiṣyāmi mahārṇavān ||

16.1१६.१

द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसितोरुकराम्बरम् । (१६।१)

drakṣyantyariṃ mamāṅkasthaṃ sraṃsitorukarāmbaram |

16.2१६.२

लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥ (१६।२)

lambamānaṃ daśagrīvaṃ garuḍasyeva pannagam ||

17.1१७.१

इत्येवं मतिम् आस्थाय वाली कर्णम् उपाश्रितः । (१७।१)

ityevaṃ matim āsthāya vālī karṇam upāśritaḥ |

17.2१७.२

जपन् वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराड् इव ॥ (१७।२)

japan vai naigamānmantrāṃstasthau parvatarāḍ iva ||

18.1१८.१

तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ । (१८।१)

tāvanyonyaṃ jighṛkṣantau harirākṣasapārthivau |

18.2१८.२

प्रयत्नवन्तौ तत् कर्म ईहतुर् बलदर्पितौ ॥ (१८।२)

prayatnavantau tat karma īhatur baladarpitau ||

19.1१९.१

हस्तग्राह्यं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् । (१९।१)

hastagrāhyaṃ tu taṃ matvā pādaśabdena rāvaṇam |

19.2१९.२

पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पम् इवाण्डजः ॥ (१९।२)

parāṅmukho 'pi jagrāha vālī sarpam ivāṇḍajaḥ ||

20.1२०.१

ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसाम् ईश्वरं हरिः । (२०।१)

grahītukāmaṃ taṃ gṛhya rakṣasām īśvaraṃ hariḥ |

20.2२०.२

खम् उत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥ (२०।२)

kham utpapāta vegena kṛtvā kakṣāvalambinam ||

21.1२१.१

स तं पीडयमानस्तु वितुदन्तं नखैर् मुहुः । (२१।१)

sa taṃ pīḍayamānastu vitudantaṃ nakhair muhuḥ |

21.2२१.२

जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥ (२१।२)

jahāra rāvaṇaṃ vālī pavanastoyadaṃ yathā ||

22.1२२.१

अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणे दशानने । (२२।१)

atha te rākṣasāmātyā hriyamāṇe daśānane |

22.2२२.२

मुमोक्षयिषवो घोरा रवमाणा ह्यभिद्रवन् ॥ (२२।२)

mumokṣayiṣavo ghorā ravamāṇā hyabhidravan ||

23.1२३.१

अन्वीयमानस्तैर् वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः । (२३।१)

anvīyamānastair vālī bhrājate 'mbaramadhyagaḥ |

23.2२३.२

अन्वीयमानो मेघौघैर् अम्बरस्थ इवांशुमान् ॥ (२३।२)

anvīyamāno meghaughair ambarastha ivāṃśumān ||

24.1२४.१

ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तं वालिनं राक्षसोत्तमाः । (२४।१)

te 'śaknuvantaḥ samprāptaṃ vālinaṃ rākṣasottamāḥ |

24.2२४.२

तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्तः पतन्ति च ॥ (२४।२)

tasya bāhūruvegena pariśrāntaḥ patanti ca ||

25.1२५.१

वालिमार्गाद् अपाक्रामन् पर्वतेन्द्रा हि गच्छतः ॥ (२५।१)

vālimārgād apākrāman parvatendrā hi gacchataḥ ||

26.1२६.१

अपक्षिगणसंपातो वानरेन्द्रो महाजवः । (२६।१)

apakṣigaṇasaṃpāto vānarendro mahājavaḥ |

26.2२६.२

क्रमशः सागरान् सर्वान् संध्याकालम् अवन्दत ॥ (२६।२)

kramaśaḥ sāgarān sarvān saṃdhyākālam avandata ||

27.1२७.१

सभाज्यमानो भूतैस्तु खेचरैः खेचरो हरिः । (२७।१)

sabhājyamāno bhūtaistu khecaraiḥ khecaro hariḥ |

27.2२७.२

पश्चिमं सागरं वाली आजगाम सरावणः ॥ (२७।२)

paścimaṃ sāgaraṃ vālī ājagāma sarāvaṇaḥ ||

28.1२८.१

तत्र संध्याम् उपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः । (२८।१)

tatra saṃdhyām upāsitvā snātvā japtvā ca vānaraḥ |

28.2२८.२

उत्तरं सागरं प्रायाद् वहमानो दशाननम् ॥ (२८।२)

uttaraṃ sāgaraṃ prāyād vahamāno daśānanam ||

29.1२९.१

उत्तरे सागरे संध्याम् उपासित्वा दशाननम् । (२९।१)

uttare sāgare saṃdhyām upāsitvā daśānanam |

29.2२९.२

वहमानो ऽगमद् वाली पूर्वम् अम्बुमहानिधिम् ॥ (२९।२)

vahamāno 'gamad vālī pūrvam ambumahānidhim ||

30.1३०.१

तत्रापि संध्याम् अन्वास्य वासविः स हरीश्वरः । (३०।१)

tatrāpi saṃdhyām anvāsya vāsaviḥ sa harīśvaraḥ |

30.2३०.२

किष्किन्धाभिमुखो गृह्य रावणं पुनर् आगमत् ॥ (३०।२)

kiṣkindhābhimukho gṛhya rāvaṇaṃ punar āgamat ||

31.1३१.१

चतुर्ष्वपि समुद्रेषु संध्याम् अन्वास्य वानरः । (३१।१)

caturṣvapi samudreṣu saṃdhyām anvāsya vānaraḥ |

31.2३१.२

रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ॥ (३१।२)

rāvaṇodvahanaśrāntaḥ kiṣkindhopavane 'patat ||

32.1३२.१

रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात् कपिसत्तमः । (३२।१)

rāvaṇaṃ tu mumocātha svakakṣāt kapisattamaḥ |

32.2३२.२

कुतस्त्वम् इति चोवाच प्रहसन् रावणं प्रति ॥ (३२।२)

kutastvam iti covāca prahasan rāvaṇaṃ prati ||

33.1३३.१

विस्मयं तु महद् गत्वा श्रमलोकनिरीक्षणः । (३३।१)

vismayaṃ tu mahad gatvā śramalokanirīkṣaṇaḥ |

33.2३३.२

राक्षसेशो हरीशं तम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३३।२)

rākṣaseśo harīśaṃ tam idaṃ vacanam abravīt ||

34.1३४.१

वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः । (३४।१)

vānarendra mahendrābha rākṣasendro 'smi rāvaṇaḥ |

34.2३४.२

युद्धेप्सुर् अहं सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥ (३४।२)

yuddhepsur ahaṃ samprāptaḥ sa cādyāsāditastvayā ||

35.1३५.१

अहो बलम् अहो वीर्यम् अहो गम्भीरता च ते । (३५।१)

aho balam aho vīryam aho gambhīratā ca te |

35.2३५.२

येनाहं पशुवद् गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ॥ (३५।२)

yenāhaṃ paśuvad gṛhya bhrāmitaścaturo 'rṇavān ||

36.1३६.१

एवम् अश्रान्तवद् वीर शीघ्रम् एव च वानर । (३६।१)

evam aśrāntavad vīra śīghram eva ca vānara |

36.2३६.२

मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ॥ (३६।२)

māṃ caivodvahamānastu ko 'nyo vīraḥ kramiṣyati ||

37.1३७.१

त्रयाणाम् एव भूतानां गतिर् एषा प्लवंगम । (३७।१)

trayāṇām eva bhūtānāṃ gatir eṣā plavaṃgama |

37.2३७.२

मनोऽनिलसुपर्णानां तव वा नात्र संशयः ॥ (३७।२)

mano'nilasuparṇānāṃ tava vā nātra saṃśayaḥ ||

38.1३८.१

सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यम् इच्छामि हरिपुंगव । (३८।१)

so 'haṃ dṛṣṭabalastubhyam icchāmi haripuṃgava |

38.2३८.२

त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥ (३८।२)

tvayā saha ciraṃ sakhyaṃ susnigdhaṃ pāvakāgrataḥ ||

39.1३९.१

दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् । (३९।१)

dārāḥ putrāḥ puraṃ rāṣṭraṃ bhogācchādanabhojanam |

39.2३९.२

सर्वम् एवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥ (३९।२)

sarvam evāvibhaktaṃ nau bhaviṣyati harīśvara ||

40.1४०.१

ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरिराक्षसौ । (४०।१)

tataḥ prajvālayitvāgniṃ tāvubhau harirākṣasau |

40.2४०.२

भ्रातृत्वम् उपसंपन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥ (४०।२)

bhrātṛtvam upasaṃpannau pariṣvajya parasparam ||

41.1४१.१

अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ । (४१।१)

anyonyaṃ lambitakarau tatastau harirākṣasau |

41.2४१.२

किष्किन्धां विशतुर् हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहाम् इव ॥ (४१।२)

kiṣkindhāṃ viśatur hṛṣṭau siṃhau giriguhām iva ||

42.1४२.१

स तत्र मासम् उषितः सुग्रीव इव रावणः । (४२।१)

sa tatra māsam uṣitaḥ sugrīva iva rāvaṇaḥ |

42.2४२.२

अमात्यैर् आगतैर् नीचस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥ (४२।२)

amātyair āgatair nīcastrailokyotsādanārthibhiḥ ||

43.1४३.१

एवम् एतत् पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो । (४३।१)

evam etat purāvṛttaṃ vālinā rāvaṇaḥ prabho |

43.2४३.२

धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसंनिधौ ॥ (४३।२)

dharṣitaśca kṛtaścāpi bhrātā pāvakasaṃnidhau ||

44.1४४.१

बलम् अप्रतिमं राम वालिनो ऽभवद् उत्तमम् । (४४।१)

balam apratimaṃ rāma vālino 'bhavad uttamam |

44.2४४.२

सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ॥ (४४।२)

so 'pi tvayā vinirdagdhaḥ śalabho vahninā yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 34

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit