Rām, 6, 28
Select a line for its word-by-word analysis.
कार्यसिद्धिं पुरस्कृत्य मन्त्रयध्वं विनिर्णये । (५।१)
kāryasiddhiṃ puraskṛtya mantrayadhvaṃ vinirṇaye |
नित्यं संनिहितो ह्यत्र रावणो राक्षसाधिपः ॥ (५।२)
nityaṃ saṃnihito hyatra rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
वाक्यम् अग्राम्यपदवत् पुष्कलार्थं विभीषणः ॥ (६।२)
vākyam agrāmyapadavat puṣkalārthaṃ vibhīṣaṇaḥ ||
गत्वा लङ्कां ममामात्याः पुरीं पुनर् इहागताः ॥ (७।२)
gatvā laṅkāṃ mamāmātyāḥ purīṃ punar ihāgatāḥ ||
भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टाश्च रिपोर् बलम् । (८।१)
bhūtvā śakunayaḥ sarve praviṣṭāśca ripor balam |
विधानं विहितं यच्च तद् दृष्ट्वा समुपस्थिताः ॥ (८।२)
vidhānaṃ vihitaṃ yacca tad dṛṣṭvā samupasthitāḥ ||
राम तद् ब्रुवतः सर्वं यथातथ्येन मे शृणु ॥ (९।२)
rāma tad bruvataḥ sarvaṃ yathātathyena me śṛṇu ||
पूर्वं प्रहस्तः सबलो द्वारम् आसाद्य तिष्ठति । (१०।१)
pūrvaṃ prahastaḥ sabalo dvāram āsādya tiṣṭhati |
इन्द्रजित् पश्चिमद्वारं राक्षसैर् बहुभिर् वृतः । (११।१)
indrajit paścimadvāraṃ rākṣasair bahubhir vṛtaḥ |
राक्षसानां सहस्रैस्तु बहुभिः शस्त्रपाणिभिः ॥ (१२।२)
rākṣasānāṃ sahasraistu bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ ||
युक्तः परमसंविग्नो राक्षसैर् बहुभिर् वृतः । (१३।१)
yuktaḥ paramasaṃvigno rākṣasair bahubhir vṛtaḥ |
उत्तरं नगरद्वारं रावणः स्वयम् आस्थितः ॥ (१३।२)
uttaraṃ nagaradvāraṃ rāvaṇaḥ svayam āsthitaḥ ||
बलेन राक्षसैः सार्धं मध्यमं गुल्मम् आस्थितः ॥ (१४।२)
balena rākṣasaiḥ sārdhaṃ madhyamaṃ gulmam āsthitaḥ ||
एतान् एवंविधान् गुल्मांल् लङ्कायां समुदीक्ष्य ते । (१५।१)
etān evaṃvidhān gulmāṃl laṅkāyāṃ samudīkṣya te |
मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रं पुनर् इहागताः ॥ (१५।२)
māmakāḥ sacivāḥ sarve śīghraṃ punar ihāgatāḥ ||
हयानाम् अयुते द्वे च साग्रकोटी च रक्षसाम् ॥ (१६।२)
hayānām ayute dve ca sāgrakoṭī ca rakṣasām ||
एकैकस्यात्र युद्धार्थे राक्षसस्य विशां पते । (१८।१)
ekaikasyātra yuddhārthe rākṣasasya viśāṃ pate |
एतां प्रवृत्तिं लङ्कायां मन्त्रिप्रोक्तां विभीषणः । (१९।१)
etāṃ pravṛttiṃ laṅkāyāṃ mantriproktāṃ vibhīṣaṇaḥ |
रामं कमलपत्राक्षम् इदम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (१९।२)
rāmaṃ kamalapatrākṣam idam uttaram abravīt ||
षष्टिः शतसहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः ॥ (२०।२)
ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi tadā niryānti rākṣasāḥ ||
अत्र मन्युर् न कर्तव्यो रोषये त्वां न भीषये । (२२।१)
atra manyur na kartavyo roṣaye tvāṃ na bhīṣaye |
समर्थो ह्यसि वीर्येण सुराणाम् अपि निग्रहे ॥ (२२।२)
samartho hyasi vīryeṇa surāṇām api nigrahe ||
व्यूह्येदं वानरानीकं निर्मथिष्यसि रावणम् ॥ (२३।२)
vyūhyedaṃ vānarānīkaṃ nirmathiṣyasi rāvaṇam ||
शत्रूणां प्रतिघातार्थम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)
śatrūṇāṃ pratighātārtham idaṃ vacanam abravīt ||
प्रहस्तं प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर् बहुभिर् वृतः ॥ (२५।२)
prahastaṃ pratiyoddhā syād vānarair bahubhir vṛtaḥ ||
दक्षिणे बाधतां द्वारे महापार्श्वमहोदरौ ॥ (२६।२)
dakṣiṇe bādhatāṃ dvāre mahāpārśvamahodarau ||
प्रविशत्वप्रमेयात्मा बहुभिः कपिभिर् वृतः ॥ (२७।२)
praviśatvaprameyātmā bahubhiḥ kapibhir vṛtaḥ ||
परिक्रामति यः सर्वांल् लोकान् संतापयन् प्रजाः । (२९।१)
parikrāmati yaḥ sarvāṃl lokān saṃtāpayan prajāḥ |
तस्याहं राक्षसेन्द्रस्य स्वयम् एव वधे धृतः ॥ (२९।२)
tasyāhaṃ rākṣasendrasya svayam eva vadhe dhṛtaḥ ||
निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः ॥ (३०।२)
nipīḍyābhipravekṣyāmi sabalo yatra rāvaṇaḥ ||
वानरेन्द्रश्च बलवान् ऋक्षराजश्च जाम्बवान् । (३१।१)
vānarendraśca balavān ṛkṣarājaśca jāmbavān |
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव गुल्मे भवतु मध्यमे ॥ (३१।२)
rākṣasendrānujaścaiva gulme bhavatu madhyame ||
न चैव मानुषं रूपं कार्यं हरिभिर् आहवे । (३२।१)
na caiva mānuṣaṃ rūpaṃ kāryaṃ haribhir āhave |
एषा भवतु नः संज्ञा युद्धे ऽस्मिन् वानरे बले ॥ (३२।२)
eṣā bhavatu naḥ saṃjñā yuddhe 'smin vānare bale ||
वानरा एव नश्चिह्नं स्वजने ऽस्मिन् भविष्यति । (३३।१)
vānarā eva naścihnaṃ svajane 'smin bhaviṣyati |
वयं तु मानुषेणैव सप्त योत्स्यामहे परान् ॥ (३३।२)
vayaṃ tu mānuṣeṇaiva sapta yotsyāmahe parān ||
स रामः कार्यसिद्ध्यर्थम् एवम् उक्त्वा विभीषणम् । (३५।१)
sa rāmaḥ kāryasiddhyartham evam uktvā vibhīṣaṇam |
ततस्तु रामो महता बलेन प्रच्छाद्य सर्वां पृथिवीं महात्मा । (३६।१)
tatastu rāmo mahatā balena pracchādya sarvāṃ pṛthivīṃ mahātmā |
प्रहृष्टरूपो ऽभिजगाम लङ्कां कृत्वा मतिं सो ऽरिवधे महात्मा ॥ (३६।२)
prahṛṣṭarūpo 'bhijagāma laṅkāṃ kṛtvā matiṃ so 'rivadhe mahātmā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.