रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 72

462 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः । (१।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ |

1.2१.२

नोपधारयते व्यक्तं यद् उक्तं तेन रक्षसा ॥ (१।२)

nopadhārayate vyaktaṃ yad uktaṃ tena rakṣasā ||

2.1२.१

ततो धैर्यम् अवष्टभ्य रामः परपुरंजयः । (२।१)

tato dhairyam avaṣṭabhya rāmaḥ parapuraṃjayaḥ |

2.2२.२

विभीषणम् उपासीनम् उवाच कपिसंनिधौ ॥ (२।२)

vibhīṣaṇam upāsīnam uvāca kapisaṃnidhau ||

3.1३.१

नैरृताधिपते वाक्यं यद् उक्तं ते विभीषण । (३।१)

nairṛtādhipate vākyaṃ yad uktaṃ te vibhīṣaṇa |

3.2३.२

भूयस्तच्छ्रोतुम् इच्छामि ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् ॥ (३।२)

bhūyastacchrotum icchāmi brūhi yat te vivakṣitam ||

4.1४.१

राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः । (४।१)

rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |

4.2४.२

यत् तत् पुनर् इदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः ॥ (४।२)

yat tat punar idaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ ||

5.1५.१

यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम् । (५।१)

yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam |

5.2५.२

तत् तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम् ॥ (५।२)

tat tathānuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram ||

6.1६.१

तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः । (६।१)

tānyanīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ |

6.2६.२

विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः ॥ (६।२)

vinyastā yūthapāścaiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ ||

7.1७.१

भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महायशः । (७।१)

bhūyastu mama vijñāpyaṃ tacchṛṇuṣva mahāyaśaḥ |

7.2७.२

त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम् ॥ (७।२)

tvayyakāraṇasaṃtapte saṃtaptahṛdayā vayam ||

8.1८.१

त्यज राजन्न् इमं शोकं मिथ्या संतापम् आगतम् । (८।१)

tyaja rājann imaṃ śokaṃ mithyā saṃtāpam āgatam |

8.2८.२

तद् इयं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी ॥ (८।२)

tad iyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī ||

9.1९.१

उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम् । (९।१)

udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām |

9.2९.२

प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः ॥ (९।२)

prāptavyā yadi te sītā hantavyāśca niśācarāḥ ||

10.1१०.१

रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः । (१०।१)

raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ |

10.2१०.२

साध्वयं यातु सौमित्रिर् बलेन महता वृतः । (१०।२)

sādhvayaṃ yātu saumitrir balena mahatā vṛtaḥ |

10.3१०.३

निकुम्भिलायां सम्प्राप्य हन्तुं रावणिम् आहवे ॥ (१०।३)

nikumbhilāyāṃ samprāpya hantuṃ rāvaṇim āhave ||

11.1११.१

धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैर् आशीविषविषोपमैः । (११।१)

dhanurmaṇḍalanirmuktair āśīviṣaviṣopamaiḥ |

11.2११.२

शरैर् हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः ॥ (११।२)

śarair hantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiṃjayaḥ ||

12.1१२.१

तेन वीरेण तपसा वरदानात् स्वयम्भुतः । (१२।१)

tena vīreṇa tapasā varadānāt svayambhutaḥ |

12.2१२.२

अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरंगमाः ॥ (१२।२)

astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāśca turaṃgamāḥ ||

13.1१३.१

निकुम्भिलाम् असंप्राप्तम् अहुताग्निं च यो रिपुः । (१३।१)

nikumbhilām asaṃprāptam ahutāgniṃ ca yo ripuḥ |

13.2१३.२

त्वाम् आततायिनं हन्याद् इन्द्रशत्रो स ते वधः । (१३।२)

tvām ātatāyinaṃ hanyād indraśatro sa te vadhaḥ |

13.3१३.३

इत्येवं विहितो राजन् वधस्तस्यैव धीमतः ॥ (१३।३)

ityevaṃ vihito rājan vadhastasyaiva dhīmataḥ ||

14.1१४.१

वधायेन्द्रजितो राम तं दिशस्व महाबलम् । (१४।१)

vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam |

14.2१४.२

हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम् ॥ (१४।२)

hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam ||

15.1१५.१

विभीषणवचः श्रुत्वा रामो वाक्यम् अथाब्रवीत् । (१५।१)

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāmo vākyam athābravīt |

15.2१५.२

जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम ॥ (१५।२)

jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama ||

16.1१६.१

स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः । (१६।१)

sa hi brahmāstravit prājño mahāmāyo mahābalaḥ |

16.2१६.२

करोत्यसंज्ञान् संग्रामे देवान् सवरुणान् अपि ॥ (१६।२)

karotyasaṃjñān saṃgrāme devān savaruṇān api ||

17.1१७.१

तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः । (१७।१)

tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ |

17.2१७.२

न गतिर् ज्ञायते वीर सूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे ॥ (१७।२)

na gatir jñāyate vīra sūryasyevābhrasaṃplave ||

18.1१८.१

राघवस्तु रिपोर् ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः । (१८।१)

rāghavastu ripor jñātvā māyāvīryaṃ durātmanaḥ |

18.2१८.२

लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)

lakṣmaṇaṃ kīrtisampannam idaṃ vacanam abravīt ||

19.1१९.१

यद् वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः । (१९।१)

yad vānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ |

19.2१९.२

हनूमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण ॥ (१९।२)

hanūmatpramukhaiścaiva yūthapaiḥ saha lakṣmaṇa ||

20.1२०.१

जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः । (२०।१)

jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ |

20.2२०.२

जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम् ॥ (२०।२)

jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam ||

21.1२१.१

अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः । (२१।१)

ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārdhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ |

21.2२१.२

अभिज्ञस्तस्य देशस्य पृष्ठतो ऽनुगमिष्यति ॥ (२१।२)

abhijñastasya deśasya pṛṣṭhato 'nugamiṣyati ||

22.1२२.१

राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः । (२२।१)

rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ |

22.2२२.२

जग्राह कार्मुकं श्रेष्ठम् अन्यद् भीमपराक्रमः ॥ (२२।२)

jagrāha kārmukaṃ śreṣṭham anyad bhīmaparākramaḥ ||

23.1२३.१

संनद्धः कवची खड्गी स शरी हेमचापधृक् । (२३।१)

saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī sa śarī hemacāpadhṛk |

23.2२३.२

रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिर् अब्रवीत् ॥ (२३।२)

rāmapādāvupaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrir abravīt ||

24.1२४.१

अद्य मत्कार्मुकोन्मुखाः शरा निर्भिद्य रावणिम् । (२४।१)

adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim |

24.2२४.२

लङ्काम् अभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीम् इव ॥ (२४।२)

laṅkām abhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva ||

25.1२५.१

अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः । (२५।१)

adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ |

25.2२५.२

विधमिष्यन्ति हत्वा तं महाचापगुणच्युताः ॥ (२५।२)

vidhamiṣyanti hatvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ ||

26.1२६.१

स एवम् उक्त्वा द्युतिमान् वचनं भ्रातुर् अग्रतः । (२६।१)

sa evam uktvā dyutimān vacanaṃ bhrātur agrataḥ |

26.2२६.२

स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ॥ (२६।२)

sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇastvarito yayau ||

27.1२७.१

सो ऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । (२७।१)

so 'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |

27.2२७.२

निकुम्भिलाम् अभिययौ चैत्यं रावणिपालितम् ॥ (२७।२)

nikumbhilām abhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam ||

28.1२८.१

विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान् । (२८।१)

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān |

28.2२८.२

कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ॥ (२८।२)

kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇastvarito yayau ||

29.1२९.१

वानराणां सहस्रैस्तु हनूमान् बहुभिर् वृतः । (२९।१)

vānarāṇāṃ sahasraistu hanūmān bahubhir vṛtaḥ |

29.2२९.२

विभीषणः सहामात्यस्तदा लक्ष्मणम् अन्वगात् ॥ (२९।२)

vibhīṣaṇaḥ sahāmātyastadā lakṣmaṇam anvagāt ||

30.1३०.१

महता हरिसैन्येन सवेगम् अभिसंवृतः । (३०।१)

mahatā harisainyena savegam abhisaṃvṛtaḥ |

30.2३०.२

ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम् ॥ (३०।२)

ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam ||

31.1३१.१

स गत्वा दूरम् अध्वानं सौमित्रिर् मित्रनन्दनः । (३१।१)

sa gatvā dūram adhvānaṃ saumitrir mitranandanaḥ |

31.2३१.२

राक्षसेन्द्रबलं दूराद् अपश्यद् व्यूहम् आस्थितम् ॥ (३१।२)

rākṣasendrabalaṃ dūrād apaśyad vyūham āsthitam ||

32.1३२.१

स सम्प्राप्य धनुष्पाणिर् मायायोगम् अरिंदम । (३२।१)

sa samprāpya dhanuṣpāṇir māyāyogam ariṃdama |

32.2३२.२

तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः ॥ (३२।२)

tasthau brahmavidhānena vijetuṃ raghunandanaḥ ||

33.1३३.१

विविधम् अमलशस्त्रभास्वरं तद् ध्वजगहनं विपुलं महारथैश्च । (३३।१)

vividham amalaśastrabhāsvaraṃ tad dhvajagahanaṃ vipulaṃ mahārathaiśca |

33.2३३.२

प्रतिभयतमम् अप्रमेयवेगं तिमिरम् इव द्विषतां बलं विवेश ॥ (३३।२)

pratibhayatamam aprameyavegaṃ timiram iva dviṣatāṃ balaṃ viveśa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit