रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 27

103 of 606 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा । (१।१)

sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā |

1.2१.२

वनवासनिमित्ताय भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

vanavāsanimittāya bhartāram idam abravīt ||

2.1२.१

सा तम् उत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् । (२।१)

sā tam uttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam |

2.2२.२

प्रणयाच् चाभिमानाच् च परिचिक्षेप राघवम् ॥ (२।२)

praṇayāc cābhimānāc ca paricikṣepa rāghavam ||

3.1३.१

किं त्वामन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः । (३।१)

kiṃ tvāmanyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ |

3.2३.२

राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम् ॥ (३।२)

rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham ||

4.1४.१

अनृतं बललोको ऽयम् अज्ञानाद् यद्धि वक्ष्यति । (४।१)

anṛtaṃ balaloko 'yam ajñānād yaddhi vakṣyati |

4.2४.२

तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे ॥ (४।२)

tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare ||

5.1५.१

किं हि कृत्वा विषण्णस् त्वं कुतो वा भयम् अस्ति ते । (५।१)

kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇas tvaṃ kuto vā bhayam asti te |

5.2५.२

यत् परित्यक्तुकामस् त्वं माम् अनन्यपरायणाम् ॥ (५।२)

yat parityaktukāmas tvaṃ mām ananyaparāyaṇām ||

6.1६.१

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तम् अनुव्रताम् । (६।१)

dyumatsenasutaṃ vīra satyavantam anuvratām |

6.2६.२

सावित्रीम् इव मां विद्धि त्वम् आत्मवशवर्तिनीम् ॥ (६।२)

sāvitrīm iva māṃ viddhi tvam ātmavaśavartinīm ||

7.1७.१

न त्व् अहं मनसाप्य् अन्यं द्रष्टास्मि त्वदृते ऽनघ । (७।१)

na tv ahaṃ manasāpy anyaṃ draṣṭāsmi tvadṛte 'nagha |

7.2७.२

त्वया राघव गच्छेयं यथान्या कुलपांसनी ॥ (७।२)

tvayā rāghava gaccheyaṃ yathānyā kulapāṃsanī ||

8.1८.१

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरम् अध्युषितां सतीम् । (८।१)

svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciram adhyuṣitāṃ satīm |

8.2८.२

शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुम् इच्छसि ॥ (८।२)

śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātum icchasi ||

9.1९.१

स माम् अनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुम् अर्हसि । (९।१)

sa mām anādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātum arhasi |

9.2९.२

तपो वा यदि वारण्यं स्वर्गो वा स्यात् सह त्वया ॥ (९।२)

tapo vā yadi vāraṇyaṃ svargo vā syāt saha tvayā ||

10.1१०.१

न च मे भविता तत्र कश्चित् पथि परिश्रमः । (१०।१)

na ca me bhavitā tatra kaścit pathi pariśramaḥ |

10.2१०.२

पृष्ठतस् तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्व् अपि ॥ (१०।२)

pṛṣṭhatas tava gacchantyā vihāraśayaneṣv api ||

11.1११.१

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः । (११।१)

kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ |

11.2११.२

तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥ (११।२)

tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā ||

12.1१२.१

महावातसमुद्धूतं यन् माम् अवकरिष्यति । (१२।१)

mahāvātasamuddhūtaṃ yan mām avakariṣyati |

12.2१२.२

रजो रमण तन् मन्ये परार्ध्यम् इव चन्दनम् ॥ (१२।२)

rajo ramaṇa tan manye parārdhyam iva candanam ||

13.1१३.१

शाद्वलेषु यद् आसिष्ये वनान्ते वनगोचरा । (१३।१)

śādvaleṣu yad āsiṣye vanānte vanagocarā |

13.2१३.२

कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात् सुखतरं ततः ॥ (१३।२)

kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syāt sukhataraṃ tataḥ ||

14.1१४.१

पत्त्रं मूलं फलं यत् त्वम् अल्पं वा यदि वा बहु । (१४।१)

pattraṃ mūlaṃ phalaṃ yat tvam alpaṃ vā yadi vā bahu |

14.2१४.२

दास्यसि स्वयम् आहृत्य तन् मे ऽमृतरसोपमम् ॥ (१४।२)

dāsyasi svayam āhṛtya tan me 'mṛtarasopamam ||

15.1१५.१

न मातुर् न पितुस् तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः । (१५।१)

na mātur na pitus tatra smariṣyāmi na veśmanaḥ |

15.2१५.२

आर्तवान्य् उपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥ (१५।२)

ārtavāny upabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca ||

16.1१६.१

न च तत्र गतः किंचिद् द्रष्टुम् अर्हसि विप्रियम् । (१६।१)

na ca tatra gataḥ kiṃcid draṣṭum arhasi vipriyam |

16.2१६.२

मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥ (१६।२)

matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā ||

17.1१७.१

यस् त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस् त्वया विना । (१७।१)

yas tvayā saha sa svargo nirayo yas tvayā vinā |

17.2१७.२

इति जानन् परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह ॥ (१७।२)

iti jānan parāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha ||

18.1१८.१

अथ माम् एवम् अव्यग्रां वनं नैव नयिष्यसि । (१८।१)

atha mām evam avyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyasi |

18.2१८.२

विषम् अद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां वशम् ॥ (१८।२)

viṣam adyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ vaśam ||

19.1१९.१

पश्चाद् अपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् । (१९।१)

paścād api hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam |

19.2१९.२

उज्झितायास् त्वया नाथ तदैव मरणं वरम् ॥ (१९।२)

ujjhitāyās tvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam ||

20.1२०.१

इदं हि सहितुं शोकं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे । (२०।१)

idaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtam api notsahe |

20.2२०.२

किं पुनर् दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता ॥ (२०।२)

kiṃ punar daśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā ||

21.1२१.१

इति सा शोकसंतप्ता विलप्य करुणं बहु । (२१।१)

iti sā śokasaṃtaptā vilapya karuṇaṃ bahu |

21.2२१.२

चुक्रोश पतिम् आयस्ता भृशम् आलिङ्ग्य सस्वरम् ॥ (२१।२)

cukrośa patim āyastā bhṛśam āliṅgya sasvaram ||

22.1२२.१

सा विद्धा बहुभिर् वाक्यैर् दिग्धैर् इव गजाङ्गना । (२२।१)

sā viddhā bahubhir vākyair digdhair iva gajāṅganā |

22.2२२.२

चिरसंनियतं बाष्पं मुमोचाग्निम् इवारणिः ॥ (२२।२)

cirasaṃniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnim ivāraṇiḥ ||

23.1२३.१

तस्याः स्फटिकसंकाशं वारि संतापसम्भवम् । (२३।१)

tasyāḥ sphaṭikasaṃkāśaṃ vāri saṃtāpasambhavam |

23.2२३.२

नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्याम् इवोदकम् ॥ (२३।२)

netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyām ivodakam ||

24.1२४.१

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञाम् इव दुःखिताम् । (२४।१)

tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visaṃjñām iva duḥkhitām |

24.2२४.२

उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस् तदा ॥ (२४।२)

uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃs tadā ||

25.1२५.१

न देवि तव दुःखेन स्वर्गम् अप्य् अभिरोचये । (२५।१)

na devi tava duḥkhena svargam apy abhirocaye |

25.2२५.२

न हि मे ऽस्ति भयं किंचित् स्वयम्भोर् इव सर्वतः ॥ (२५।२)

na hi me 'sti bhayaṃ kiṃcit svayambhor iva sarvataḥ ||

26.1२६.१

तव सर्वम् अभिप्रायम् अविज्ञाय शुभानने । (२६।१)

tava sarvam abhiprāyam avijñāya śubhānane |

26.2२६.२

वासं न रोचये ऽरण्ये शक्तिमान् अपि रक्षणे ॥ (२६।२)

vāsaṃ na rocaye 'raṇye śaktimān api rakṣaṇe ||

27.1२७.१

यत् सृष्टासि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि । (२७।१)

yat sṛṣṭāsi mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili |

27.2२७.२

न विहातुं मया शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा ॥ (२७।२)

na vihātuṃ mayā śakyā kīrtir ātmavatā yathā ||

28.1२८.१

धर्मस् तु गजनासोरु सद्भिर् आचरितः पुरा । (२८।१)

dharmas tu gajanāsoru sadbhir ācaritaḥ purā |

28.2२८.२

तं चाहम् अनुवर्ते ऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ (२८।२)

taṃ cāham anuvarte 'dya yathā sūryaṃ suvarcalā ||

29.1२९.१

एष धर्मस् तु सुश्रोणि पितुर् मातुश् च वश्यता । (२९।१)

eṣa dharmas tu suśroṇi pitur mātuś ca vaśyatā |

29.2२९.२

अतश् चाज्ञां व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (२९।२)

ataś cājñāṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitum utsahe ||

30.1३०.१

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः । (३०।१)

sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ |

30.2३०.२

तथा वर्तितुम् इच्छामि स हि धर्मः सनातनः । (३०।२)

tathā vartitum icchāmi sa hi dharmaḥ sanātanaḥ |

30.3३०.३

अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥ (३०।३)

anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava ||

31.1३१.१

ब्राह्मणेभ्यश् च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश् च भोजनम् । (३१।१)

brāhmaṇebhyaś ca ratnāni bhikṣukebhyaś ca bhojanam |

31.2३१.२

देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च माचिरम् ॥ (३१।२)

dehi cāśaṃsamānebhyaḥ saṃtvarasva ca māciram ||

32.1३२.१

अनुकूलं तु सा भर्तुर् ज्ञात्वा गमनम् आत्मनः । (३२।१)

anukūlaṃ tu sā bhartur jñātvā gamanam ātmanaḥ |

32.2३२.२

क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुम् एवोपचक्रमे ॥ (३२।२)

kṣipraṃ pramuditā devī dātum evopacakrame ||

33.1३३.१

ततः प्रहृष्टा परिपूर्णमानसा यशस्विनी भर्तुर् अवेक्ष्य भाषितम् । (३३।१)

tataḥ prahṛṣṭā paripūrṇamānasā yaśasvinī bhartur avekṣya bhāṣitam |

33.2३३.२

धनानि रत्नानि च दातुम् अङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी ॥ (३३।२)

dhanāni ratnāni ca dātum aṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manasvinī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit