रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 15

405 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयम् उत्थितः । (१।१)

tato madhyāt samudrasya sāgaraḥ svayam utthitaḥ |

1.2१.२

उदयन् हि महाशैलान्मेरोर् इव दिवाकरः । (१।२)

udayan hi mahāśailānmeror iva divākaraḥ |

1.3१.३

पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत ॥ (१।३)

pannagaiḥ saha dīptāsyaiḥ samudraḥ pratyadṛśyata ||

2.1२.१

स्निग्धवैदूर्यसंकाशो जाम्बूनदविभूषितः । (२।१)

snigdhavaidūryasaṃkāśo jāmbūnadavibhūṣitaḥ |

2.2२.२

रक्तमाल्याम्बरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ (२।२)

raktamālyāmbaradharaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ ||

3.1३.१

सागरः समतिक्रम्य पूर्वम् आमन्त्र्य वीर्यवान् । (३।१)

sāgaraḥ samatikramya pūrvam āmantrya vīryavān |

3.2३.२

अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं राघवं शरपाणिनम् ॥ (३।२)

abravīt prāñjalir vākyaṃ rāghavaṃ śarapāṇinam ||

4.1४.१

पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश्च राघवः । (४।१)

pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiśca rāghavaḥ |

4.2४.२

स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गम् आश्रिताः ॥ (४।२)

svabhāve saumya tiṣṭhanti śāśvataṃ mārgam āśritāḥ ||

5.1५.१

तत्स्वभावो ममाप्येष यद् अगाधो ऽहम् अप्लवः । (५।१)

tatsvabhāvo mamāpyeṣa yad agādho 'ham aplavaḥ |

5.2५.२

विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम् ॥ (५।२)

vikārastu bhaved gādha etat te pravadāmyaham ||

6.1६.१

न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज । (६।१)

na kāmānna ca lobhād vā na bhayāt pārthivātmaja |

6.2६.२

ग्राहनक्राकुलजलं स्तम्भयेयं कथंचन ॥ (६।२)

grāhanakrākulajalaṃ stambhayeyaṃ kathaṃcana ||

7.1७.१

विधास्ये राम येनापि विषहिष्ये ह्यहं तथा । (७।१)

vidhāsye rāma yenāpi viṣahiṣye hyahaṃ tathā |

7.2७.२

ग्राहा न प्रहरिष्यन्ति यावत् सेना तरिष्यति ॥ (७।२)

grāhā na prahariṣyanti yāvat senā tariṣyati ||

8.1८.१

अयं सौम्य नलो नाम तनुजो विश्वकर्मणः । (८।१)

ayaṃ saumya nalo nāma tanujo viśvakarmaṇaḥ |

8.2८.२

पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रतिमो विश्वकर्मणः ॥ (८।२)

pitrā dattavaraḥ śrīmān pratimo viśvakarmaṇaḥ ||

9.1९.१

एष सेतुं महोत्साहः करोतु मयि वानरः । (९।१)

eṣa setuṃ mahotsāhaḥ karotu mayi vānaraḥ |

9.2९.२

तम् अहं धारयिष्यामि तथा ह्येष यथा पिता ॥ (९।२)

tam ahaṃ dhārayiṣyāmi tathā hyeṣa yathā pitā ||

10.1१०.१

एवम् उक्त्वोदधिर् नष्टः समुत्थाय नलस्ततः । (१०।१)

evam uktvodadhir naṣṭaḥ samutthāya nalastataḥ |

10.2१०.२

अब्रवीद् वानरश्रेष्ठो वाक्यं रामं महाबलः ॥ (१०।२)

abravīd vānaraśreṣṭho vākyaṃ rāmaṃ mahābalaḥ ||

11.1११.१

अहं सेतुं करिष्यामि विस्तीर्णे वरुणालये । (११।१)

ahaṃ setuṃ kariṣyāmi vistīrṇe varuṇālaye |

11.2११.२

पितुः सामर्थ्यम् आस्थाय तत्त्वम् आह महोदधिः ॥ (११।२)

pituḥ sāmarthyam āsthāya tattvam āha mahodadhiḥ ||

12.1१२.१

मम मातुर् वरो दत्तो मन्दरे विश्वकर्मणा । (१२।१)

mama mātur varo datto mandare viśvakarmaṇā |

12.2१२.२

औरसस्तस्य पुत्रो ऽहं सदृशो विश्वकर्मणा ॥ (१२।२)

aurasastasya putro 'haṃ sadṛśo viśvakarmaṇā ||

13.1१३.१

न चाप्यहम् अनुक्तो वै प्रब्रूयाम् आत्मनो गुणान् । (१३।१)

na cāpyaham anukto vai prabrūyām ātmano guṇān |

13.2१३.२

कामम् अद्यैव बध्नन्तु सेतुं वानरपुंगवाः ॥ (१३।२)

kāmam adyaiva badhnantu setuṃ vānarapuṃgavāḥ ||

14.1१४.१

ततो निसृष्टा रामेण सर्वतो हरियूथपाः । (१४।१)

tato nisṛṣṭā rāmeṇa sarvato hariyūthapāḥ |

14.2१४.२

अभिपेतुर् महारण्यं हृष्टाः शतसहस्रशः ॥ (१४।२)

abhipetur mahāraṇyaṃ hṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ ||

15.1१५.१

ते नगान्नगसंकाशाः शाखामृगगणर्षभाः । (१५।१)

te nagānnagasaṃkāśāḥ śākhāmṛgagaṇarṣabhāḥ |

15.2१५.२

बभञ्जुर् वानरास्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम् ॥ (१५।२)

babhañjur vānarāstatra pracakarṣuśca sāgaram ||

16.1१६.१

ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर् वंशैश्च वानराः । (१६।१)

te sālaiścāśvakarṇaiśca dhavair vaṃśaiśca vānarāḥ |

16.2१६.२

कुटजैर् अर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्तिमिशैर् अपि ॥ (१६।२)

kuṭajair arjunaistālaistilakaistimiśair api ||

17.1१७.१

बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः । (१७।१)

bilvakaiḥ saptaparṇaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ |

17.2१७.२

चूतैश्चाशोकवृक्षैश्च सागरं समपूरयन् ॥ (१७।२)

cūtaiścāśokavṛkṣaiśca sāgaraṃ samapūrayan ||

18.1१८.१

समूलांश्च विमूलांश्च पादपान् हरिसत्तमाः । (१८।१)

samūlāṃśca vimūlāṃśca pādapān harisattamāḥ |

18.2१८.२

इन्द्रकेतून् इवोद्यम्य प्रजह्रुर् हरयस्तरून् ॥ (१८।२)

indraketūn ivodyamya prajahrur harayastarūn ||

19.1१९.१

प्रक्षिप्यमाणैर् अचलैः सहसा जलम् उद्धतम् । (१९।१)

prakṣipyamāṇair acalaiḥ sahasā jalam uddhatam |

19.2१९.२

समुत्पतितम् आकाशम् अपासर्पत् ततस्ततः ॥ (१९।२)

samutpatitam ākāśam apāsarpat tatastataḥ ||

20.1२०.१

दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनम् आयतम् । (२०।१)

daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanam āyatam |

20.2२०.२

नलश्चक्रे महासेतुं मध्ये नदनदीपतेः ॥ (२०।२)

nalaścakre mahāsetuṃ madhye nadanadīpateḥ ||

21.1२१.१

शिलानां क्षिप्यमाणानां शैलानां तत्र पात्यताम् । (२१।१)

śilānāṃ kṣipyamāṇānāṃ śailānāṃ tatra pātyatām |

21.2२१.२

बभूव तुमुलः शब्दस्तदा तस्मिन्महोदधौ ॥ (२१।२)

babhūva tumulaḥ śabdastadā tasminmahodadhau ||

22.1२२.१

स नलेन कृतः सेतुः सागरे मकरालये । (२२।१)

sa nalena kṛtaḥ setuḥ sāgare makarālaye |

22.2२२.२

शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वातीपथ इवाम्बरे ॥ (२२।२)

śuśubhe subhagaḥ śrīmān svātīpatha ivāmbare ||

23.1२३.१

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ (२३।१)

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ ||

24.1२४.१

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । (२४।१)

āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |

24.2२४.२

तम् अचिन्त्यम् असह्यं च अद्भुतं लोमहर्षणम् । (२४।२)

tam acintyam asahyaṃ ca adbhutaṃ lomaharṣaṇam |

24.3२४.३

ददृशुः सर्वभूतानि सागरे सेतुबन्धनम् ॥ (२४।३)

dadṛśuḥ sarvabhūtāni sāgare setubandhanam ||

25.1२५.१

तानि कोटिसहस्राणि वानराणां महौजसाम् । (२५।१)

tāni koṭisahasrāṇi vānarāṇāṃ mahaujasām |

25.2२५.२

बध्नन्तः सागरे सेतुं जग्मुः पारं महोदधेः ॥ (२५।२)

badhnantaḥ sāgare setuṃ jagmuḥ pāraṃ mahodadheḥ ||

26.1२६.१

विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः । (२६।१)

viśālaḥ sukṛtaḥ śrīmān subhūmiḥ susamāhitaḥ |

26.2२६.२

अशोभत महासेतुः सीमन्त इव सागरे ॥ (२६।२)

aśobhata mahāsetuḥ sīmanta iva sāgare ||

27.1२७.१

ततः पारे समुद्रस्य गदापाणिर् विभीषणः । (२७।१)

tataḥ pāre samudrasya gadāpāṇir vibhīṣaṇaḥ |

27.2२७.२

परेषाम् अभिघातार्थम् अतिष्ठत् सचिवैः सह ॥ (२७।२)

pareṣām abhighātārtham atiṣṭhat sacivaiḥ saha ||

28.1२८.१

अग्रतस्तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः । (२८।१)

agratastasya sainyasya śrīmān rāmaḥ salakṣmaṇaḥ |

28.2२८.२

जगाम धन्वी धर्मात्मा सुग्रीवेण समन्वितः ॥ (२८।२)

jagāma dhanvī dharmātmā sugrīveṇa samanvitaḥ ||

29.1२९.१

अन्ये मध्येन गच्छन्ति पार्श्वतो ऽन्ये प्लवंगमाः । (२९।१)

anye madhyena gacchanti pārśvato 'nye plavaṃgamāḥ |

29.2२९.२

सलिले प्रपतन्त्यन्ये मार्गम् अन्ये न लेभिरे । (२९।२)

salile prapatantyanye mārgam anye na lebhire |

29.3२९.३

केचिद् वैहायसगताः सुपर्णा इव पुप्लुवुः ॥ (२९।३)

kecid vaihāyasagatāḥ suparṇā iva pupluvuḥ ||

30.1३०.१

घोषेण महता घोषं सागरस्य समुच्छ्रितम् । (३०।१)

ghoṣeṇa mahatā ghoṣaṃ sāgarasya samucchritam |

30.2३०.२

भीमम् अन्तर्दधे भीमा तरन्ती हरिवाहिनी ॥ (३०।२)

bhīmam antardadhe bhīmā tarantī harivāhinī ||

31.1३१.१

वानराणां हि सा तीर्णा वाहिनी नलसेतुना । (३१।१)

vānarāṇāṃ hi sā tīrṇā vāhinī nalasetunā |

31.2३१.२

तीरे निविविशे राज्ञा बहुमूलफलोदके ॥ (३१।२)

tīre niviviśe rājñā bahumūlaphalodake ||

32.1३२.१

तद् अद्भुतं राघवकर्म दुष्करं समीक्ष्य देवाः सह सिद्धचारणैः । (३२।१)

tad adbhutaṃ rāghavakarma duṣkaraṃ samīkṣya devāḥ saha siddhacāraṇaiḥ |

32.2३२.२

उपेत्य रामं सहिता महर्षिभिः समभ्यषिञ्चन् सुशुभैर् जलैः पृथक् ॥ (३२।२)

upetya rāmaṃ sahitā maharṣibhiḥ samabhyaṣiñcan suśubhair jalaiḥ pṛthak ||

33.1३३.१

जयस्व शत्रून्नरदेव मेदिनीं ससागरां पालय शाश्वतीः समाः । (३३।१)

jayasva śatrūnnaradeva medinīṃ sasāgarāṃ pālaya śāśvatīḥ samāḥ |

33.2३३.२

इतीव रामं नरदेवसत्कृतं शुभैर् वचोभिर् विविधैर् अपूजयन् ॥ (३३।२)

itīva rāmaṃ naradevasatkṛtaṃ śubhair vacobhir vividhair apūjayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit