Rām, 6, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयम् उत्थितः । (१।१)
tato madhyāt samudrasya sāgaraḥ svayam utthitaḥ |
पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत ॥ (१।३)
pannagaiḥ saha dīptāsyaiḥ samudraḥ pratyadṛśyata ||
सागरः समतिक्रम्य पूर्वम् आमन्त्र्य वीर्यवान् । (३।१)
sāgaraḥ samatikramya pūrvam āmantrya vīryavān |
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं राघवं शरपाणिनम् ॥ (३।२)
abravīt prāñjalir vākyaṃ rāghavaṃ śarapāṇinam ||
स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गम् आश्रिताः ॥ (४।२)
svabhāve saumya tiṣṭhanti śāśvataṃ mārgam āśritāḥ ||
तत्स्वभावो ममाप्येष यद् अगाधो ऽहम् अप्लवः । (५।१)
tatsvabhāvo mamāpyeṣa yad agādho 'ham aplavaḥ |
विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम् ॥ (५।२)
vikārastu bhaved gādha etat te pravadāmyaham ||
न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज । (६।१)
na kāmānna ca lobhād vā na bhayāt pārthivātmaja |
ग्राहा न प्रहरिष्यन्ति यावत् सेना तरिष्यति ॥ (७।२)
grāhā na prahariṣyanti yāvat senā tariṣyati ||
पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रतिमो विश्वकर्मणः ॥ (८।२)
pitrā dattavaraḥ śrīmān pratimo viśvakarmaṇaḥ ||
एवम् उक्त्वोदधिर् नष्टः समुत्थाय नलस्ततः । (१०।१)
evam uktvodadhir naṣṭaḥ samutthāya nalastataḥ |
अब्रवीद् वानरश्रेष्ठो वाक्यं रामं महाबलः ॥ (१०।२)
abravīd vānaraśreṣṭho vākyaṃ rāmaṃ mahābalaḥ ||
पितुः सामर्थ्यम् आस्थाय तत्त्वम् आह महोदधिः ॥ (११।२)
pituḥ sāmarthyam āsthāya tattvam āha mahodadhiḥ ||
औरसस्तस्य पुत्रो ऽहं सदृशो विश्वकर्मणा ॥ (१२।२)
aurasastasya putro 'haṃ sadṛśo viśvakarmaṇā ||
न चाप्यहम् अनुक्तो वै प्रब्रूयाम् आत्मनो गुणान् । (१३।१)
na cāpyaham anukto vai prabrūyām ātmano guṇān |
कामम् अद्यैव बध्नन्तु सेतुं वानरपुंगवाः ॥ (१३।२)
kāmam adyaiva badhnantu setuṃ vānarapuṃgavāḥ ||
बभञ्जुर् वानरास्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम् ॥ (१५।२)
babhañjur vānarāstatra pracakarṣuśca sāgaram ||
ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर् वंशैश्च वानराः । (१६।१)
te sālaiścāśvakarṇaiśca dhavair vaṃśaiśca vānarāḥ |
कुटजैर् अर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्तिमिशैर् अपि ॥ (१६।२)
kuṭajair arjunaistālaistilakaistimiśair api ||
बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः । (१७।१)
bilvakaiḥ saptaparṇaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ |
समूलांश्च विमूलांश्च पादपान् हरिसत्तमाः । (१८।१)
samūlāṃśca vimūlāṃśca pādapān harisattamāḥ |
इन्द्रकेतून् इवोद्यम्य प्रजह्रुर् हरयस्तरून् ॥ (१८।२)
indraketūn ivodyamya prajahrur harayastarūn ||
प्रक्षिप्यमाणैर् अचलैः सहसा जलम् उद्धतम् । (१९।१)
prakṣipyamāṇair acalaiḥ sahasā jalam uddhatam |
शिलानां क्षिप्यमाणानां शैलानां तत्र पात्यताम् । (२१।१)
śilānāṃ kṣipyamāṇānāṃ śailānāṃ tatra pātyatām |
शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वातीपथ इवाम्बरे ॥ (२२।२)
śuśubhe subhagaḥ śrīmān svātīpatha ivāmbare ||
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ (२३।१)
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ ||
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । (२४।१)
āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
तम् अचिन्त्यम् असह्यं च अद्भुतं लोमहर्षणम् । (२४।२)
tam acintyam asahyaṃ ca adbhutaṃ lomaharṣaṇam |
बध्नन्तः सागरे सेतुं जग्मुः पारं महोदधेः ॥ (२५।२)
badhnantaḥ sāgare setuṃ jagmuḥ pāraṃ mahodadheḥ ||
विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः । (२६।१)
viśālaḥ sukṛtaḥ śrīmān subhūmiḥ susamāhitaḥ |
परेषाम् अभिघातार्थम् अतिष्ठत् सचिवैः सह ॥ (२७।२)
pareṣām abhighātārtham atiṣṭhat sacivaiḥ saha ||
अग्रतस्तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः । (२८।१)
agratastasya sainyasya śrīmān rāmaḥ salakṣmaṇaḥ |
जगाम धन्वी धर्मात्मा सुग्रीवेण समन्वितः ॥ (२८।२)
jagāma dhanvī dharmātmā sugrīveṇa samanvitaḥ ||
अन्ये मध्येन गच्छन्ति पार्श्वतो ऽन्ये प्लवंगमाः । (२९।१)
anye madhyena gacchanti pārśvato 'nye plavaṃgamāḥ |
सलिले प्रपतन्त्यन्ये मार्गम् अन्ये न लेभिरे । (२९।२)
salile prapatantyanye mārgam anye na lebhire |
तद् अद्भुतं राघवकर्म दुष्करं समीक्ष्य देवाः सह सिद्धचारणैः । (३२।१)
tad adbhutaṃ rāghavakarma duṣkaraṃ samīkṣya devāḥ saha siddhacāraṇaiḥ |
उपेत्य रामं सहिता महर्षिभिः समभ्यषिञ्चन् सुशुभैर् जलैः पृथक् ॥ (३२।२)
upetya rāmaṃ sahitā maharṣibhiḥ samabhyaṣiñcan suśubhair jalaiḥ pṛthak ||
जयस्व शत्रून्नरदेव मेदिनीं ससागरां पालय शाश्वतीः समाः । (३३।१)
jayasva śatrūnnaradeva medinīṃ sasāgarāṃ pālaya śāśvatīḥ samāḥ |
इतीव रामं नरदेवसत्कृतं शुभैर् वचोभिर् विविधैर् अपूजयन् ॥ (३३।२)
itīva rāmaṃ naradevasatkṛtaṃ śubhair vacobhir vividhair apūjayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.