रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 16

522 of 606 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स जित्वा भ्रातरं राम धनदं राक्षसाधिपः । (१।१)

sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ |

1.2१.२

महासेनप्रसूतिं तु ययौ शरवणं ततः ॥ (१।२)

mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ ||

2.1२.१

अथापश्यद् दशग्रीवो रौक्मं शरवणं तदा । (२।१)

athāpaśyad daśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā |

2.2२.२

गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयम् इव भास्करम् ॥ (२।२)

gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyam iva bhāskaram ||

3.1३.१

पर्वतं स समासाद्य किंचिद् रम्यवनान्तरम् । (३।१)

parvataṃ sa samāsādya kiṃcid ramyavanāntaram |

3.2३.२

अपश्यत् पुष्पकं तत्र राम विष्टम्भितं दिवि ॥ (३।२)

apaśyat puṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi ||

4.1४.१

विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा कामगं ह्यगमं कृतम् । (४।१)

viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hyagamaṃ kṛtam |

4.2४.२

राक्षसश्चिन्तयामास सचिवैस्तैः समावृतः ॥ (४।२)

rākṣasaścintayāmāsa sacivaistaiḥ samāvṛtaḥ ||

5.1५.१

किम् इदं यन्निमित्तं मे न च गच्छति पुष्पकम् । (५।१)

kim idaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam |

5.2५.२

पर्वतस्योपरिस्थस्य कस्य कर्म त्विदं भवेत् ॥ (५।२)

parvatasyoparisthasya kasya karma tvidaṃ bhavet ||

6.1६.१

ततो ऽब्रवीद् दशग्रीवं मारीचो बुद्धिकोविदः । (६।१)

tato 'bravīd daśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ |

6.2६.२

नैतन्निष्कारणं राजन् पुष्पको ऽयं न गच्छति ॥ (६।२)

naitanniṣkāraṇaṃ rājan puṣpako 'yaṃ na gacchati ||

7.1७.१

ततः पार्श्वम् उपागम्य भवस्यानुचरो बली । (७।१)

tataḥ pārśvam upāgamya bhavasyānucaro balī |

7.2७.२

नन्दीश्वर उवाचेदं राक्षसेन्द्रम् अशङ्कितः ॥ (७।२)

nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendram aśaṅkitaḥ ||

8.1८.१

निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शंकरः ॥ (८।१)

nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ ||

9.1९.१

सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् । (९।१)

suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām |

9.2९.२

प्राणिनाम् एव सर्वेषाम् अगम्यः पर्वतः कृतः ॥ (९।२)

prāṇinām eva sarveṣām agamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ ||

10.1१०.१

स रोषात् ताम्रनयनः पुष्पकाद् अवरुह्य च । (१०।१)

sa roṣāt tāmranayanaḥ puṣpakād avaruhya ca |

10.2१०.२

को ऽयं शंकर इत्युक्त्वा शैलमूलम् उपागमत् ॥ (१०।२)

ko 'yaṃ śaṃkara ityuktvā śailamūlam upāgamat ||

11.1११.१

नन्दीश्वरम् अथापश्यद् अविदूरस्थितं प्रभुम् । (११।१)

nandīśvaram athāpaśyad avidūrasthitaṃ prabhum |

11.2११.२

दीप्तं शूलम् अवष्टभ्य द्वितीयम् इव शंकरम् ॥ (११।२)

dīptaṃ śūlam avaṣṭabhya dvitīyam iva śaṃkaram ||

12.1१२.१

स वानरमुखं दृष्ट्वा तम् अवज्ञाय राक्षसः । (१२।१)

sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tam avajñāya rākṣasaḥ |

12.2१२.२

प्रहासं मुमुचे मौर्ख्यात् सतोय इव तोयदः ॥ (१२।२)

prahāsaṃ mumuce maurkhyāt satoya iva toyadaḥ ||

13.1१३.१

संक्रुद्धो भगवान्नन्दी शंकरस्यापरा तनुः । (१३।१)

saṃkruddho bhagavānnandī śaṃkarasyāparā tanuḥ |

13.2१३.२

अब्रवीद् राक्षसं तत्र दशग्रीवम् उपस्थितम् ॥ (१३।२)

abravīd rākṣasaṃ tatra daśagrīvam upasthitam ||

14.1१४.१

यस्माद् वानरमूर्तिं मां दृष्ट्वा राक्षस दुर्मते । (१४।१)

yasmād vānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasa durmate |

14.2१४.२

मौर्ख्यात् त्वम् अवजानीषे परिहासं च मुञ्चसि ॥ (१४।२)

maurkhyāt tvam avajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi ||

15.1१५.१

तस्मान्मद्रूपसंयुक्ता मद्वीर्यसमतेजसः । (१५।१)

tasmānmadrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ |

15.2१५.२

उत्पत्स्यन्ते वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः ॥ (१५।२)

utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ ||

16.1१६.१

किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं यत् त्वां निशाचर । (१६।१)

kiṃ tvidānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yat tvāṃ niśācara |

16.2१६.२

न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वम् एव स्वकर्मभिः ॥ (१६।२)

na hantavyo hatastvaṃ hi pūrvam eva svakarmabhiḥ ||

17.1१७.१

अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं निशाचरः । (१७।१)

acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ |

17.2१७.२

पर्वतं तं समासाद्य वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१७।२)

parvataṃ taṃ samāsādya vākyam etad uvāca ha ||

18.1१८.१

पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः । (१८।१)

puṣpakasya gatiśchinnā yatkṛte mama gacchataḥ |

18.2१८.२

तद् एतच्छैलम् उन्मूलं करोमि तव गोपते ॥ (१८।२)

tad etacchailam unmūlaṃ karomi tava gopate ||

19.1१९.१

केन प्रभावेन भवस्तत्र क्रीडति राजवत् । (१९।१)

kena prabhāvena bhavastatra krīḍati rājavat |

19.2१९.२

विज्ञातव्यं न जानीषे भयस्थानम् उपस्थितम् ॥ (१९।२)

vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānam upasthitam ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा ततो राजन् भुजान् प्रक्षिप्य पर्वते । (२०।१)

evam uktvā tato rājan bhujān prakṣipya parvate |

20.2२०.२

तोलयामास तं शैलं समृगव्यालपादपम् ॥ (२०।२)

tolayāmāsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam ||

21.1२१.१

ततो राम महादेवः प्रहसन् वीक्ष्य तत्कृतम् । (२१।१)

tato rāma mahādevaḥ prahasan vīkṣya tatkṛtam |

21.2२१.२

पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया ॥ (२१।२)

pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayāmāsa līlayā ||

22.1२२.१

ततस्ते पीडितास्तस्य शैलस्याधो गता भुजाः । (२२।१)

tataste pīḍitāstasya śailasyādho gatā bhujāḥ |

22.2२२.२

विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः ॥ (२२।२)

vismitāścābhavaṃstatra sacivāstasya rakṣasaḥ ||

23.1२३.१

रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात् तथा । (२३।१)

rakṣasā tena roṣācca bhujānāṃ pīḍanāt tathā |

23.2२३.२

मुक्तो विरावः सुमहांस्त्रैलोक्यं येन पूरितम् ॥ (२३।२)

mukto virāvaḥ sumahāṃstrailokyaṃ yena pūritam ||

24.1२४.१

मानुषाः शब्दवित्रस्ता मेनिरे लोकसंक्षयम् । (२४।१)

mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam |

24.2२४.२

देवताश्चापि संक्षुब्धाश्चलिताः स्वेषु कर्मसु ॥ (२४।२)

devatāścāpi saṃkṣubdhāścalitāḥ sveṣu karmasu ||

25.1२५.१

ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितस्तदा । (२५।१)

tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitastadā |

25.2२५.२

मुक्त्वा तस्य भुजान् राजन् प्राह वाक्यं दशाननम् ॥ (२५।२)

muktvā tasya bhujān rājan prāha vākyaṃ daśānanam ||

26.1२६.१

प्रीतो ऽस्मि तव वीर्याच्च शौण्डीर्याच्च निशाचर । (२६।१)

prīto 'smi tava vīryācca śauṇḍīryācca niśācara |

26.2२६.२

रवतो वेदनामुक्तः स्वरः परमदारुणः ॥ (२६।२)

ravato vedanāmuktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ ||

27.1२७.१

यस्माल्लोकत्रयं त्वेतद् रावितं भयम् आगतम् । (२७।१)

yasmāllokatrayaṃ tvetad rāvitaṃ bhayam āgatam |

27.2२७.२

तस्मात् त्वं रावणो नाम नाम्ना तेन भविष्यसि ॥ (२७।२)

tasmāt tvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi ||

28.1२८.१

देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले । (२८।१)

devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale |

28.2२८.२

एवं त्वाम् अभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम् ॥ (२८।२)

evaṃ tvām abhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam ||

29.1२९.१

गच्छ पौलस्त्य विश्रब्धः पथा येन त्वम् इच्छसि । (२९।१)

gaccha paulastya viśrabdhaḥ pathā yena tvam icchasi |

29.2२९.२

मया त्वम् अभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ॥ (२९।२)

mayā tvam abhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām ||

30.1३०.१

साक्षान्महेश्वरेणैवं कृतनामा स रावणः । (३०।१)

sākṣānmaheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ |

30.2३०.२

अभिवाद्य महादेवं विमानं तत् समारुहत् ॥ (३०।२)

abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tat samāruhat ||

31.1३१.१

ततो महीतले राम परिचक्राम रावणः । (३१।१)

tato mahītale rāma paricakrāma rāvaṇaḥ |

31.2३१.२

क्षत्रियान् सुमहावीर्यान् बाधमानस्ततस्ततः ॥ (३१।२)

kṣatriyān sumahāvīryān bādhamānastatastataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit