रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 68

458 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः । (१।१)

vijñāya tu manastasya rāghavasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

संनिवृत्याहवात् तस्मात् प्रविवेश पुरं ततः ॥ (१।२)

saṃnivṛtyāhavāt tasmāt praviveśa puraṃ tataḥ ||

2.1२.१

सो ऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम् । (२।१)

so 'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām |

2.2२.२

क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगाम महाद्युतिः ॥ (२।२)

krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāma mahādyutiḥ ||

3.1३.१

स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर् वृतः । (३।१)

sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasair vṛtaḥ |

3.2३.२

इन्द्रजित् तु महावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः ॥ (३।२)

indrajit tu mahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ ||

4.1४.१

इन्द्रजित् तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (४।१)

indrajit tu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

4.2४.२

रणायाभ्युद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत् तदा ॥ (४।२)

raṇāyābhyudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarot tadā ||

5.1५.१

इन्द्रजित् तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं तदा । (५।१)

indrajit tu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tadā |

5.2५.२

बलेन महतावृत्य तस्या वधम् अरोचयत् ॥ (५।२)

balena mahatāvṛtya tasyā vadham arocayat ||

6.1६.१

मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः । (६।१)

mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ |

6.2६.२

हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ ॥ (६।२)

hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau ||

7.1७.१

तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं नगर्याः काननौकसः । (७।१)

taṃ dṛṣṭvā tvabhiniryāntaṃ nagaryāḥ kānanaukasaḥ |

7.2७.२

उत्पेतुर् अभिसंक्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः ॥ (७।२)

utpetur abhisaṃkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ ||

8.1८.१

हनूमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः । (८।१)

hanūmān puratasteṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ |

8.2८.२

प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम् ॥ (८।२)

pragṛhya sumahacchṛṅgaṃ parvatasya durāsadam ||

9.1९.१

स ददर्श हतानन्दां सीताम् इन्द्रजितो रथे । (९।१)

sa dadarśa hatānandāṃ sītām indrajito rathe |

9.2९.२

एकवेणीधरां दीनाम् उपवासकृशाननाम् ॥ (९।२)

ekaveṇīdharāṃ dīnām upavāsakṛśānanām ||

10.1१०.१

परिक्लिष्टैकवसनाम् अमृजां राघवप्रियाम् । (१०।१)

parikliṣṭaikavasanām amṛjāṃ rāghavapriyām |

10.2१०.२

रजोमलाभ्याम् आलिप्तैः सर्वगात्रैर् वरस्त्रियम् ॥ (१०।२)

rajomalābhyām āliptaiḥ sarvagātrair varastriyam ||

11.1११.१

तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीम् अध्यवस्य च । (११।१)

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilīm adhyavasya ca |

11.2११.२

बाष्पपर्याकुलमुखो हनूमान् व्यथितो ऽभवत् ॥ (११।२)

bāṣpaparyākulamukho hanūmān vyathito 'bhavat ||

12.1१२.१

अब्रवीत् तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम् । (१२।१)

abravīt tāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |

12.2१२.२

दृष्ट्वा रथे स्थितां सीतां राक्षसेन्द्रसुताश्रिताम् ॥ (१२।२)

dṛṣṭvā rathe sthitāṃ sītāṃ rākṣasendrasutāśritām ||

13.1१३.१

किं समर्थितम् अस्येति चिन्तयन् स महाकपिः । (१३।१)

kiṃ samarthitam asyeti cintayan sa mahākapiḥ |

13.2१३.२

सह तैर् वानरश्रेष्ठैर् अभ्यधावत रावणिम् ॥ (१३।२)

saha tair vānaraśreṣṭhair abhyadhāvata rāvaṇim ||

14.1१४.१

तद् वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः । (१४।१)

tad vānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ |

14.2१४.२

कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत् ॥ (१४।२)

kṛtvā vikośaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat ||

15.1१५.१

तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास रावणिः । (१५।१)

tāṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayāmāsa rāvaṇiḥ |

15.2१५.२

क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे ॥ (१५।२)

krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe ||

16.1१६.१

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनूमान् दैन्यम् आगतः । (१६।१)

gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanūmān dainyam āgataḥ |

16.2१६.२

दुःखजं वारि नेत्राभ्याम् उत्सृजन्मारुतात्मजः । (१६।२)

duḥkhajaṃ vāri netrābhyām utsṛjanmārutātmajaḥ |

16.3१६.३

अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद् रक्षोऽधिपात्मजम् ॥ (१६।३)

abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhād rakṣo'dhipātmajam ||

17.1१७.१

दुरात्मन्न् आत्मनाशाय केशपक्षे परामृशः । (१७।१)

durātmann ātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ |

17.2१७.२

ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिम् आश्रितः । (१७।२)

brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonim āśritaḥ |

17.3१७.३

धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिर् ईदृशी ॥ (१७।३)

dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matir īdṛśī ||

18.1१८.१

नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम । (१८।१)

nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama |

18.2१८.२

अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण ॥ (१८।२)

anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa ||

19.1१९.१

च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली । (१९।१)

cyutā gṛhācca rājyācca rāmahastācca maithilī |

19.2१९.२

किं तवैषापराद्धा हि यद् एनां हन्तुम् इच्छसि ॥ (१९।२)

kiṃ tavaiṣāparāddhā hi yad enāṃ hantum icchasi ||

20.1२०.१

सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथंचन । (२०।१)

sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathaṃcana |

20.2२०.२

वधार्हकर्मणानेन मम हस्तगतो ह्यसि ॥ (२०।२)

vadhārhakarmaṇānena mama hastagato hyasi ||

21.1२१.१

ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्यैश्च कुत्सिताः । (२१।१)

ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyaiśca kutsitāḥ |

21.2२१.२

इह जीवितम् उत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रतिलप्स्यसे ॥ (२१।२)

iha jīvitam utsṛjya pretya tān pratilapsyase ||

22.1२२.१

इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर् हरिभिर् वृतः । (२२।१)

iti bruvāṇo hanumān sāyudhair haribhir vṛtaḥ |

22.2२२.२

अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ॥ (२२।२)

abhyadhāvata saṃkruddho rākṣasendrasutaṃ prati ||

23.1२३.१

आपतन्तं महावीर्यं तद् अनीकं वनौकसाम् । (२३।१)

āpatantaṃ mahāvīryaṃ tad anīkaṃ vanaukasām |

23.2२३.२

रक्षसां भीमवेगानाम् अनीकेन न्यवारयत् ॥ (२३।२)

rakṣasāṃ bhīmavegānām anīkena nyavārayat ||

24.1२४.१

स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम् । (२४।१)

sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm |

24.2२४.२

हरिश्रेष्ठं हनूमन्तम् इन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ॥ (२४।२)

hariśreṣṭhaṃ hanūmantam indrajit pratyuvāca ha ||

25.1२५.१

सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तम् इहागताः । (२५।१)

sugrīvastvaṃ ca rāmaśca yannimittam ihāgatāḥ |

25.2२५.२

तां हनिष्यामि वैदेहीम् अद्यैव तव पश्यतः ॥ (२५।२)

tāṃ haniṣyāmi vaidehīm adyaiva tava paśyataḥ ||

26.1२६.१

इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर । (२६।१)

imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara |

26.2२६.२

सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम् ॥ (२६।२)

sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam ||

27.1२७.१

न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद् ब्रवीषि प्लवंगम । (२७।१)

na hantavyāḥ striyaśceti yad bravīṣi plavaṃgama |

27.2२७.२

पीडाकरम् अमित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यम् एव तत् ॥ (२७।२)

pīḍākaram amitrāṇāṃ yat syāt kartavyam eva tat ||

28.1२८.१

तम् एवम् उक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं ततः । (२८।१)

tam evam uktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ tataḥ |

28.2२८.२

शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम् ॥ (२८।२)

śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam ||

29.1२९.१

यज्ञोपवीतमार्गेण छिन्ना तेन तपस्विनी । (२९।१)

yajñopavītamārgeṇa chinnā tena tapasvinī |

29.2२९.२

सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना ॥ (२९।२)

sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā ||

30.1३०.१

ताम् इन्द्रजित्स्त्रियं हत्वा हनूमन्तम् उवाच ह । (३०।१)

tām indrajitstriyaṃ hatvā hanūmantam uvāca ha |

30.2३०.२

मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम् ॥ (३०।२)

mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām ||

31.1३१.१

ततः खड्गेन महता हत्वा ताम् इन्द्रजित् स्वयम् । (३१।१)

tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tām indrajit svayam |

31.2३१.२

हृष्टः स रथम् आस्थाय विननाद महास्वनम् ॥ (३१।२)

hṛṣṭaḥ sa ratham āsthāya vinanāda mahāsvanam ||

32.1३२.१

वानराः शुश्रुवुः शब्दम् अदूरे प्रत्यवस्थिताः । (३२।१)

vānarāḥ śuśruvuḥ śabdam adūre pratyavasthitāḥ |

32.2३२.२

व्यादितास्यस्य नदतस्तद् दुर्गं संश्रितस्य तु ॥ (३२।२)

vyāditāsyasya nadatastad durgaṃ saṃśritasya tu ||

33.1३३.१

तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः । (३३।१)

tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ |

33.2३३.२

तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा विषण्णरूपाः समभिप्रदुद्रुवुः ॥ (३३।२)

taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā viṣaṇṇarūpāḥ samabhipradudruvuḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 68

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit