Rām, 5, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्मिन्न् एव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता । (१।१)
tasminn eva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
ऊरुभ्याम् उदरं छाद्य बाहुभ्यां च पयोधरौ । (३।१)
ūrubhyām udaraṃ chādya bāhubhyāṃ ca payodharau |
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः । (४।१)
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
ददर्श दीनां दुःखार्तं नावं सन्नाम् इवार्णवे ॥ (४।२)
dadarśa dīnāṃ duḥkhārtaṃ nāvaṃ sannām ivārṇave ||
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखाम् इव वनस्पतेः । (५।२)
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhām iva vanaspateḥ |
मलमण्डनदिग्धाङ्गीं मण्डनार्हाम् अमण्डिताम् ॥ (५।३)
malamaṇḍanadigdhāṅgīṃ maṇḍanārhām amaṇḍitām ||
संकल्पहयसंयुक्तैर् यान्तीम् इव मनोरथैः ॥ (६।२)
saṃkalpahayasaṃyuktair yāntīm iva manorathaiḥ ||
दुःखस्यान्तम् अपश्यन्तीं रामां रामम् अनुव्रताम् ॥ (७।२)
duḥkhasyāntam apaśyantīṃ rāmāṃ rāmam anuvratām ||
वेष्टमानाम् अथाविष्टां पन्नगेन्द्रवधूम् इव । (८।१)
veṣṭamānām athāviṣṭāṃ pannagendravadhūm iva |
पुनः संस्कारम् आपन्नां जाताम् इव च दुष्कुले ॥ (९।२)
punaḥ saṃskāram āpannāṃ jātām iva ca duṣkule ||
सन्नाम् इव महाकीर्तिं श्रद्धाम् इव विमानिताम् । (१०।१)
sannām iva mahākīrtiṃ śraddhām iva vimānitām |
प्रज्ञाम् इव परिक्षीणाम् आशां प्रतिहताम् इव ॥ (१०।२)
prajñām iva parikṣīṇām āśāṃ pratihatām iva ||
आयतीम् इव विध्वस्ताम् आज्ञां प्रतिहताम् इव । (११।१)
āyatīm iva vidhvastām ājñāṃ pratihatām iva |
दीप्ताम् इव दिशं काले पूजाम् अपहृताम् इव ॥ (११।२)
dīptām iva diśaṃ kāle pūjām apahṛtām iva ||
पद्मिनीम् इव विध्वस्तां हतशूरां चमूम् इव । (१२।१)
padminīm iva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūm iva |
प्रभाम् इव तपोध्वस्ताम् उपक्षीणाम् इवापगाम् ॥ (१२।२)
prabhām iva tapodhvastām upakṣīṇām ivāpagām ||
वेदीम् इव परामृष्टां शान्ताम् अग्निशिखाम् इव । (१३।१)
vedīm iva parāmṛṣṭāṃ śāntām agniśikhām iva |
पौर्णमासीम् इव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ (१३।२)
paurṇamāsīm iva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām ||
हस्तिहस्तपरामृष्टाम् आकुलां पद्मिनीम् इव ॥ (१४।२)
hastihastaparāmṛṣṭām ākulāṃ padminīm iva ||
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्राविताम् इव । (१५।१)
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitām iva |
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् । (१६।१)
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
तप्यमानाम् इवोष्णेन मृणालीम् अचिरोद्धृताम् ॥ (१६।२)
tapyamānām ivoṣṇena mṛṇālīm aciroddhṛtām ||
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूम् इव ॥ (१७।२)
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūm iva ||
परिक्षीणां कृशां दीनाम् अल्पाहारां तपोधनाम् ॥ (१९।२)
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnām alpāhārāṃ tapodhanām ||
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवताम् इव । (२०।१)
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatām iva |
समीक्षमाणां रुदतीम् अनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम् । (२१।१)
samīkṣamāṇāṃ rudatīm aninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
अनुव्रतां रामम् अतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ (२१।२)
anuvratāṃ rāmam atīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.