रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 55

242 of 606 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम् । (१।१)

rākṣasaṃ mṛgarūpeṇa carantaṃ kāmarūpiṇam |

1.2१.२

निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत ॥ (१।२)

nihatya rāmo mārīcaṃ tūrṇaṃ pathi nyavartata ||

2.1२.१

तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम् । (२।१)

tasya saṃtvaramāṇasya draṣṭukāmasya maithilīm |

2.2२.२

क्रूरस्वरो ऽथ गोमायुर् विननादास्य पृष्ठतः ॥ (२।२)

krūrasvaro 'tha gomāyur vinanādāsya pṛṣṭhataḥ ||

3.1३.१

स तस्य स्वरम् आज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम् । (३।१)

sa tasya svaram ājñāya dāruṇaṃ romaharṣaṇam |

3.2३.२

चिन्तयामास गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः ॥ (३।२)

cintayāmāsa gomāyoḥ svareṇa pariśaṅkitaḥ ||

4.1४.१

अशुभं बत मन्ये ऽहं गोमायुर् वाश्यते यथा । (४।१)

aśubhaṃ bata manye 'haṃ gomāyur vāśyate yathā |

4.2४.२

स्वस्ति स्याद् अपि वैदेह्या राक्षसैर् भक्षणं विना ॥ (४।२)

svasti syād api vaidehyā rākṣasair bhakṣaṇaṃ vinā ||

5.1५.१

मारीचेन तु विज्ञाय स्वरम् आलक्ष्य मामकम् । (५।१)

mārīcena tu vijñāya svaram ālakṣya māmakam |

5.2५.२

विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि ॥ (५।२)

vikruṣṭaṃ mṛgarūpeṇa lakṣmaṇaḥ śṛṇuyād yadi ||

6.1६.१

स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम् । (६।१)

sa saumitriḥ svaraṃ śrutvā tāṃ ca hitvātha maithilīm |

6.2६.२

तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशम् इहैष्यति ॥ (६।२)

tayaiva prahitaḥ kṣipraṃ matsakāśam ihaiṣyati ||

7.1७.१

राक्षसैः सहितैर् नूनं सीताया ईप्सितो वधः । (७।१)

rākṣasaiḥ sahitair nūnaṃ sītāyā īpsito vadhaḥ |

7.2७.२

काञ्चनश् च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात् तु माम् ॥ (७।२)

kāñcanaś ca mṛgo bhūtvā vyapanīyāśramāt tu mām ||

8.1८.१

दूरं नीत्वा तु मारीचो राक्षसो ऽभूच् छराहतः । (८।१)

dūraṃ nītvā tu mārīco rākṣaso 'bhūc charāhataḥ |

8.2८.२

हा लक्ष्मण हतो ऽस्मीति यद् वाक्यं व्याजहार ह ॥ (८।२)

hā lakṣmaṇa hato 'smīti yad vākyaṃ vyājahāra ha ||

9.1९.१

अपि स्वस्ति भवेद् द्वाभ्यां रहिताभ्यां मया वने । (९।१)

api svasti bhaved dvābhyāṃ rahitābhyāṃ mayā vane |

9.2९.२

जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरो ऽस्मि राक्षसैः । (९।२)

janasthānanimittaṃ hi kṛtavairo 'smi rākṣasaiḥ |

9.3९.३

निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्ते ऽद्य बहूनि च ॥ (९।३)

nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante 'dya bahūni ca ||

10.1१०.१

इत्य् एवं चिन्तयन् रामः श्रुत्वा गोमायुनिःस्वनम् । (१०।१)

ity evaṃ cintayan rāmaḥ śrutvā gomāyuniḥsvanam |

10.2१०.२

आत्मनश् चापनयनं मृगरूपेण रक्षसा । (१०।२)

ātmanaś cāpanayanaṃ mṛgarūpeṇa rakṣasā |

10.3१०.३

आजगाम जनस्थानं राघवः परिशङ्कितः ॥ (१०।३)

ājagāma janasthānaṃ rāghavaḥ pariśaṅkitaḥ ||

11.1११.१

तं दीनमानसं दीनम् आसेदुर् मृगपक्षिणः । (११।१)

taṃ dīnamānasaṃ dīnam āsedur mṛgapakṣiṇaḥ |

11.2११.२

सव्यं कृत्वा महात्मानं घोरांश् च ससृजुः स्वरान् ॥ (११।२)

savyaṃ kṛtvā mahātmānaṃ ghorāṃś ca sasṛjuḥ svarān ||

12.1१२.१

तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः । (१२।१)

tāni dṛṣṭvā nimittāni mahāghorāṇi rāghavaḥ |

12.2१२.२

ततो लक्ष्मणम् आयान्तं ददर्श विगतप्रभम् ॥ (१२।२)

tato lakṣmaṇam āyāntaṃ dadarśa vigataprabham ||

13.1१३.१

ततो ऽविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः । (१३।१)

tato 'vidūre rāmeṇa samīyāya sa lakṣmaṇaḥ |

13.2१३.२

विषण्णः स विषण्णेन दुःखितो दुःखभागिना ॥ (१३।२)

viṣaṇṇaḥ sa viṣaṇṇena duḥkhito duḥkhabhāginā ||

14.1१४.१

संजगर्हे ऽथ तं भ्राता ज्येष्ठो लक्ष्मणम् आगतम् । (१४।१)

saṃjagarhe 'tha taṃ bhrātā jyeṣṭho lakṣmaṇam āgatam |

14.2१४.२

विहाय सीतां विजने वने राक्षससेविते ॥ (१४।२)

vihāya sītāṃ vijane vane rākṣasasevite ||

15.1१५.१

गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः । (१५।१)

gṛhītvā ca karaṃ savyaṃ lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ |

15.2१५.२

उवाच मधुरोदर्कम् इदं परुषम् आर्तवत् ॥ (१५।२)

uvāca madhurodarkam idaṃ paruṣam ārtavat ||

16.1१६.१

अहो लक्ष्मण गर्ह्यं ते कृतं यत् त्वं विहाय ताम् । (१६।१)

aho lakṣmaṇa garhyaṃ te kṛtaṃ yat tvaṃ vihāya tām |

16.2१६.२

सीताम् इहागतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेद् इति ॥ (१६।२)

sītām ihāgataḥ saumya kaccit svasti bhaved iti ||

17.1१७.१

न मे ऽस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा । (१७।१)

na me 'sti saṃśayo vīra sarvathā janakātmajā |

17.2१७.२

विनष्टा भक्षिता वापि राक्षसैर् वनचारिभिः ॥ (१७।२)

vinaṣṭā bhakṣitā vāpi rākṣasair vanacāribhiḥ ||

18.1१८.१

अशुभान्य् एव भूयिष्ठं यथा प्रादुर्भवन्ति मे । (१८।१)

aśubhāny eva bhūyiṣṭhaṃ yathā prādurbhavanti me |

18.2१८.२

अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यं प्राप्नुयावहे ॥ (१८।२)

api lakṣmaṇa sītāyāḥ sāmagryaṃ prāpnuyāvahe ||

19.1१९.१

इदं हि रक्षो मृगसंनिकाशं प्रलोभ्य मां दूरम् अनुप्रयातम् । (१९।१)

idaṃ hi rakṣo mṛgasaṃnikāśaṃ pralobhya māṃ dūram anuprayātam |

19.2१९.२

हतं कथंचिन् महता श्रमेण स राक्षसो ऽभून् म्रियमाण एव ॥ (१९।२)

hataṃ kathaṃcin mahatā śrameṇa sa rākṣaso 'bhūn mriyamāṇa eva ||

20.1२०.१

मनश् च मे दीनम् इहाप्रहृष्टं चक्षुश् च सव्यं कुरुते विकारम् । (२०।१)

manaś ca me dīnam ihāprahṛṣṭaṃ cakṣuś ca savyaṃ kurute vikāram |

20.2२०.२

असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता हृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥ (२०।२)

asaṃśayaṃ lakṣmaṇa nāsti sītā hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit