रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 56

243 of 606 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स दृष्ट्वा लक्ष्मणं दीनं शून्ये दशरथात्मजः । (१।१)

sa dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ dīnaṃ śūnye daśarathātmajaḥ |

1.2१.२

पर्यपृच्छत धर्मात्मा वैदेहीम् आगतं विना ॥ (१।२)

paryapṛcchata dharmātmā vaidehīm āgataṃ vinā ||

2.1२.१

प्रस्थितं दण्डकारण्यं या माम् अनुजगाम ह । (२।१)

prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ yā mām anujagāma ha |

2.2२.२

क्व सा लक्ष्मण वैदेही यां हित्वा त्वम् इहागतः ॥ (२।२)

kva sā lakṣmaṇa vaidehī yāṃ hitvā tvam ihāgataḥ ||

3.1३.१

राज्यभ्रष्टस्य दीनस्य दण्डकान् परिधावतः । (३।१)

rājyabhraṣṭasya dīnasya daṇḍakān paridhāvataḥ |

3.2३.२

क्व सा दुःखसहाया मे वैदेही तनुमध्यमा ॥ (३।२)

kva sā duḥkhasahāyā me vaidehī tanumadhyamā ||

4.1४.१

यां विना नोत्सहे वीर मुहूर्तम् अपि जीवितुम् । (४।१)

yāṃ vinā notsahe vīra muhūrtam api jīvitum |

4.2४.२

क्व सा प्राणसहाया मे सीता सुरसुतोपमा ॥ (४।२)

kva sā prāṇasahāyā me sītā surasutopamā ||

5.1५.१

पतित्वम् अमराणां वा पृथिव्याश् चापि लक्ष्मण । (५।१)

patitvam amarāṇāṃ vā pṛthivyāś cāpi lakṣmaṇa |

5.2५.२

विना तां तपनीयाभां नेच्छेयं जनकात्मजाम् ॥ (५।२)

vinā tāṃ tapanīyābhāṃ neccheyaṃ janakātmajām ||

6.1६.१

कच्चिज् जीवति वैदेही प्राणैः प्रियतरा मम । (६।१)

kaccij jīvati vaidehī prāṇaiḥ priyatarā mama |

6.2६.२

कच्चित् प्रव्राजनं सौम्य न मे मिथ्या भविष्यति ॥ (६।२)

kaccit pravrājanaṃ saumya na me mithyā bhaviṣyati ||

7.1७.१

सीतानिमित्तं सौमित्रे मृते मयि गते त्वयि । (७।१)

sītānimittaṃ saumitre mṛte mayi gate tvayi |

7.2७.२

कच्चित् सकामा सुखिता कैकेयी सा भविष्यति ॥ (७।२)

kaccit sakāmā sukhitā kaikeyī sā bhaviṣyati ||

8.1८.१

सपुत्रराज्यां सिद्धार्थां मृतपुत्रा तपस्विनी । (८।१)

saputrarājyāṃ siddhārthāṃ mṛtaputrā tapasvinī |

8.2८.२

उपस्थास्यति कौसल्या कच्चित् सौम्य न कैकयीम् ॥ (८।२)

upasthāsyati kausalyā kaccit saumya na kaikayīm ||

9.1९.१

यदि जीवति वैदेही गमिष्याम्य् आश्रमं पुनः । (९।१)

yadi jīvati vaidehī gamiṣyāmy āśramaṃ punaḥ |

9.2९.२

सुवृत्ता यदि वृत्ता सा प्राणांस् त्यक्ष्यामि लक्ष्मण ॥ (९।२)

suvṛttā yadi vṛttā sā prāṇāṃs tyakṣyāmi lakṣmaṇa ||

10.1१०.१

यदि माम् आश्रमगतं वैदेही नाभिभाषते । (१०।१)

yadi mām āśramagataṃ vaidehī nābhibhāṣate |

10.2१०.२

पुनः प्रहसिता सीता विनशिष्यामि लक्ष्मण ॥ (१०।२)

punaḥ prahasitā sītā vinaśiṣyāmi lakṣmaṇa ||

11.1११.१

ब्रूहि लक्ष्मण वैदेही यदि जीवति वा न वा । (११।१)

brūhi lakṣmaṇa vaidehī yadi jīvati vā na vā |

11.2११.२

त्वयि प्रमत्ते रक्षोभिर् भक्षिता वा तपस्विनी ॥ (११।२)

tvayi pramatte rakṣobhir bhakṣitā vā tapasvinī ||

12.1१२.१

सुकुमारी च बाला च नित्यं चादुःखदर्शिनी । (१२।१)

sukumārī ca bālā ca nityaṃ cāduḥkhadarśinī |

12.2१२.२

मद्वियोगेन वैदेही व्यक्तं शोचति दुर्मनाः ॥ (१२।२)

madviyogena vaidehī vyaktaṃ śocati durmanāḥ ||

13.1१३.१

सर्वथा रक्षसा तेन जिह्मेन सुदुरात्मना । (१३।१)

sarvathā rakṣasā tena jihmena sudurātmanā |

13.2१३.२

वदता लक्ष्मणेत्य् उच्चैस् तवापि जनितं भयम् ॥ (१३।२)

vadatā lakṣmaṇety uccais tavāpi janitaṃ bhayam ||

14.1१४.१

श्रुतश् च शङ्के वैदेह्या स स्वरः सदृशो मम । (१४।१)

śrutaś ca śaṅke vaidehyā sa svaraḥ sadṛśo mama |

14.2१४.२

त्रस्तया प्रेषितस् त्वं च द्रष्टुं मां शीघ्रम् आगतः ॥ (१४।२)

trastayā preṣitas tvaṃ ca draṣṭuṃ māṃ śīghram āgataḥ ||

15.1१५.१

सर्वथा तु कृतं कष्टं सीताम् उत्सृजता वने । (१५।१)

sarvathā tu kṛtaṃ kaṣṭaṃ sītām utsṛjatā vane |

15.2१५.२

प्रतिकर्तुं नृशंसानां रक्षसां दत्तम् अन्तरम् ॥ (१५।२)

pratikartuṃ nṛśaṃsānāṃ rakṣasāṃ dattam antaram ||

16.1१६.१

दुःखिताः खरघातेन राक्षसाः पिशिताशनाः । (१६।१)

duḥkhitāḥ kharaghātena rākṣasāḥ piśitāśanāḥ |

16.2१६.२

तैः सीता निहता घोरैर् भविष्यति न संशयः ॥ (१६।२)

taiḥ sītā nihatā ghorair bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

17.1१७.१

अहो ऽस्मि व्यसने मग्नः सर्वथा रिपुनाशन । (१७।१)

aho 'smi vyasane magnaḥ sarvathā ripunāśana |

17.2१७.२

किं त्व् इदानीं करिष्यामि शङ्के प्राप्तव्यम् ईदृशम् ॥ (१७।२)

kiṃ tv idānīṃ kariṣyāmi śaṅke prāptavyam īdṛśam ||

18.1१८.१

इति सीतां वरारोहां चिन्तयन्न् एव राघवः । (१८।१)

iti sītāṃ varārohāṃ cintayann eva rāghavaḥ |

18.2१८.२

आजगाम जनस्थानं त्वरया सहलक्ष्मणः ॥ (१८।२)

ājagāma janasthānaṃ tvarayā sahalakṣmaṇaḥ ||

19.1१९.१

विगर्हमाणो ऽनुजम् आर्तरूपं क्षुधा श्रमाच् चैव पिपासया च । (१९।१)

vigarhamāṇo 'nujam ārtarūpaṃ kṣudhā śramāc caiva pipāsayā ca |

19.2१९.२

विनिःश्वसञ् शुष्कमुखो विषण्णः प्रतिश्रयं प्राप्य समीक्ष्य शून्यम् ॥ (१९।२)

viniḥśvasañ śuṣkamukho viṣaṇṇaḥ pratiśrayaṃ prāpya samīkṣya śūnyam ||

20.1२०.१

स्वम् आश्रमं संप्रविगाह्य वीरो विहारदेशान् अनुसृत्य कांश्चित् । (२०।१)

svam āśramaṃ saṃpravigāhya vīro vihāradeśān anusṛtya kāṃścit |

20.2२०.२

एतत् तद् इत्य् एव निवासभूमौ प्रहृष्टरोमा व्यथितो बभूव ॥ (२०।२)

etat tad ity eva nivāsabhūmau prahṛṣṭaromā vyathito babhūva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit