Rām, 1, 68
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्यायः सबान्धवः । (१।१)
tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ |
राजा दशरथो हृष्टः सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
rājā daśaratho hṛṣṭaḥ sumantram idam abravīt ||
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनम् आदाय पुष्कलम् । (२।१)
adya sarve dhanādhyakṣā dhanam ādāya puṣkalam |
व्रजन्त्व् अग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विताः ॥ (२।२)
vrajantv agre suvihitā nānāratnasamanvitāḥ ||
मार्कण्डेयश् च दीर्घायुर् ऋषिः कात्यायनस् तथा ॥ (४।२)
mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyur ṛṣiḥ kātyāyanas tathā ||
एते द्विजाः प्रयान्त्व् अग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे । (५।१)
ete dvijāḥ prayāntv agre syandanaṃ yojayasva me |
यथा कालात्ययो न स्याद् दूता हि त्वरयन्ति माम् ॥ (५।२)
yathā kālātyayo na syād dūtā hi tvarayanti mām ||
राजानम् ऋषिभिः सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥ (६।२)
rājānam ṛṣibhiḥ sārdhaṃ vrajantaṃ pṛṣṭhato 'nvagāt ||
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहान् अभ्युपेयिवान् । (७।१)
gatvā caturahaṃ mārgaṃ videhān abhyupeyivān |
राजा तु जनकः श्रीमाञ् श्रुत्वा पूजाम् अकल्पयत् ॥ (७।२)
rājā tu janakaḥ śrīmāñ śrutvā pūjām akalpayat ||
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदान्वितम् ॥ (८।३)
uvāca ca naraśreṣṭho naraśreṣṭhaṃ mudānvitam ||
स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव । (९।१)
svāgataṃ te mahārāja diṣṭyā prāpto 'si rāghava |
पुत्रयोर् उभयोः प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम् ॥ (९।२)
putrayor ubhayoḥ prītiṃ lapsyase vīryanirjitām ||
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । (१०।१)
diṣṭyā prāpto mahātejā vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ |
सह सर्वैर् द्विजश्रेष्ठैर् देवैर् इव शतक्रतुः ॥ (१०।२)
saha sarvair dvijaśreṣṭhair devair iva śatakratuḥ ||
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम् । (११।१)
diṣṭyā me nirjitā vighnā diṣṭyā me pūjitaṃ kulam |
राघवैः सह सम्बन्धाद् वीर्यश्रेष्ठैर् महात्मभिः ॥ (११।२)
rāghavaiḥ saha sambandhād vīryaśreṣṭhair mahātmabhiḥ ||
श्वः प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुम् अर्हसि । (१२।१)
śvaḥ prabhāte narendrendra nirvartayitum arhasi |
यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहम् ऋषिसंमतम् ॥ (१२।२)
yajñasyānte naraśreṣṭha vivāham ṛṣisaṃmatam ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिपः । (१३।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā ṛṣimadhye narādhipaḥ |
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ (१३।२)
vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ pratyuvāca mahīpatim ||
प्रतिग्रहो दातृवशः श्रुतम् एतन् मया पुरा । (१४।१)
pratigraho dātṛvaśaḥ śrutam etan mayā purā |
यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत् करिष्यामहे वयम् ॥ (१४।२)
yathā vakṣyasi dharmajña tat kariṣyāmahe vayam ||
तद् धर्मिष्ठं यशस्यं च वचनं सत्यवादिनः । (१५।१)
tad dharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ |
श्रुत्वा विदेहाधिपतिः परं विस्मयम् आगतः ॥ (१५।२)
śrutvā videhādhipatiḥ paraṃ vismayam āgataḥ ||
हर्षेण महता युक्तास् तां निशाम् अवसन् सुखम् ॥ (१६।२)
harṣeṇa mahatā yuktās tāṃ niśām avasan sukham ||
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षितः । (१७।१)
rājā ca rāghavau putrau niśāmya pariharṣitaḥ |
जनको ऽपि महातेजाः क्रियां धर्मेण तत्त्ववित् । (१८।१)
janako 'pi mahātejāḥ kriyāṃ dharmeṇa tattvavit |
यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिम् उवास ह ॥ (१८।२)
yajñasya ca sutābhyāṃ ca kṛtvā rātrim uvāsa ha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.