रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 40

40 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुत्रांश् चिरगताञ् ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन । (१।१)

putrāṃś ciragatāñ jñātvā sagaro raghunandana |

1.2१.२

नप्तारम् अब्रवीद् राजा दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ (१।२)

naptāram abravīd rājā dīpyamānaṃ svatejasā ||

2.1२.१

शूरश् च कृतविद्यश् च पूर्वैस् तुल्यो ऽसि तेजसा । (२।१)

śūraś ca kṛtavidyaś ca pūrvais tulyo 'si tejasā |

2.2२.२

पितॄणां गतिम् अन्विच्छ येन चाश्वो ऽपहारितः ॥ (२।२)

pitṝṇāṃ gatim anviccha yena cāśvo 'pahāritaḥ ||

3.1३.१

अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च । (३।१)

antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca |

3.2३.२

तेषां त्वं प्रतिघातार्थं सासिं गृह्णीष्व कार्मुकम् ॥ (३।२)

teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāsiṃ gṛhṇīṣva kārmukam ||

4.1४.१

अभिवाद्याभिवाद्यांस् त्वं हत्वा विघ्नकरान् अपि । (४।१)

abhivādyābhivādyāṃs tvaṃ hatvā vighnakarān api |

4.2४.२

सिद्धार्थः संनिवर्तस्व मम यज्ञस्य पारगः ॥ (४।२)

siddhārthaḥ saṃnivartasva mama yajñasya pāragaḥ ||

5.1५.१

एवम् उक्तो ऽंशुमान् सम्यक् सगरेण महात्मना । (५।१)

evam ukto 'ṃśumān samyak sagareṇa mahātmanā |

5.2५.२

धनुर् आदाय खड्गं च जगाम लघुविक्रमः ॥ (५।२)

dhanur ādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ ||

6.1६.१

स खातं पितृभिर् मार्गम् अन्तर्भौमं महात्मभिः । (६।१)

sa khātaṃ pitṛbhir mārgam antarbhaumaṃ mahātmabhiḥ |

6.2६.२

प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाभिचोदितः ॥ (६।२)

prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñābhicoditaḥ ||

7.1७.१

दैत्यदानवरक्षोभिः पिशाचपतगोरगैः । (७।१)

daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ |

7.2७.२

पूज्यमानं महातेजा दिशागजम् अपश्यत ॥ (७।२)

pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajam apaśyata ||

8.1८.१

स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चैव निरामयम् । (८।१)

sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā caiva nirāmayam |

8.2८.२

पितॄन् स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारम् एव च ॥ (८।२)

pitṝn sa paripapraccha vājihartāram eva ca ||

9.1९.१

दिशागजस् तु तच् छ्रुत्वा प्रीत्याहांशुमतो वचः । (९।१)

diśāgajas tu tac chrutvā prītyāhāṃśumato vacaḥ |

9.2९.२

आसमञ्जकृतार्थस् त्वं सहाश्वः शीघ्रम् एष्यसि ॥ (९।२)

āsamañjakṛtārthas tvaṃ sahāśvaḥ śīghram eṣyasi ||

10.1१०.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सर्वान् एव दिशागजान् । (१०।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā sarvān eva diśāgajān |

10.2१०.२

यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ (१०।२)

yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame ||

11.1११.१

तैश् च सर्वैर् दिशापालैर् वाक्यज्ञैर् वाक्यकोविदैः । (११।१)

taiś ca sarvair diśāpālair vākyajñair vākyakovidaiḥ |

11.2११.२

पूजितः सहयश् चैव गन्तासीत्य् अभिचोदितः ॥ (११।२)

pūjitaḥ sahayaś caiva gantāsīty abhicoditaḥ ||

12.1१२.१

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रमः । (१२।१)

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ |

12.2१२.२

भस्मराशीकृता यत्र पितरस् तस्य सागराः ॥ (१२।२)

bhasmarāśīkṛtā yatra pitaras tasya sāgarāḥ ||

13.1१३.१

स दुःखवशम् आपन्नस् त्व् असमञ्जसुतस् तदा । (१३।१)

sa duḥkhavaśam āpannas tv asamañjasutas tadā |

13.2१३.२

चुक्रोश परमार्तस् तु वधात् तेषां सुदुःखितः ॥ (१३।२)

cukrośa paramārtas tu vadhāt teṣāṃ suduḥkhitaḥ ||

14.1१४.१

यज्ञियं च हयं तत्र चरन्तम् अविदूरतः । (१४।१)

yajñiyaṃ ca hayaṃ tatra carantam avidūrataḥ |

14.2१४.२

ददर्श पुरुषव्याघ्रो दुःखशोकसमन्वितः ॥ (१४।२)

dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ ||

15.1१५.१

ददर्श पुरुषव्याघ्रः कर्तुकामो जलक्रियाम् । (१५।१)

dadarśa puruṣavyāghraḥ kartukāmo jalakriyām |

15.2१५.२

सलिलार्थी महातेजा न चापश्यज् जलाशयम् ॥ (१५।२)

salilārthī mahātejā na cāpaśyaj jalāśayam ||

16.1१६.१

विसार्य निपुणां दृष्टिं ततो ऽपश्यत् खगाधिपम् । (१६।१)

visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato 'paśyat khagādhipam |

16.2१६.२

पितॄणां मातुलं राम सुपर्णम् अनिलोपमम् ॥ (१६।२)

pitṝṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇam anilopamam ||

17.1१७.१

स चैनम् अब्रवीद् वाक्यं वैनतेयो महाबलः । (१७।१)

sa cainam abravīd vākyaṃ vainateyo mahābalaḥ |

17.2१७.२

मा शुचः पुरुषव्याघ्र वधो ऽयं लोकसंमतः ॥ (१७।२)

mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho 'yaṃ lokasaṃmataḥ ||

18.1१८.१

कपिलेनाप्रमेयेन दग्धा हीमे महाबलाः । (१८।१)

kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ |

18.2१८.२

सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुम् एषां हि लौकिकम् ॥ (१८।२)

salilaṃ nārhasi prājña dātum eṣāṃ hi laukikam ||

19.1१९.१

गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ । (१९।१)

gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha |

19.2१९.२

भस्मराशीकृतान् एतान् पावयेल् लोकपावनी ॥ (१९।२)

bhasmarāśīkṛtān etān pāvayel lokapāvanī ||

20.1२०.१

तया क्लिन्नम् इदं भस्म गङ्गया लोककान्तया । (२०।१)

tayā klinnam idaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā |

20.2२०.२

षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं नयिष्यति ॥ (२०।२)

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ nayiṣyati ||

21.1२१.१

गच्छ चाश्वं महाभाग संगृह्य पुरुषर्षभ । (२१।१)

gaccha cāśvaṃ mahābhāga saṃgṛhya puruṣarṣabha |

21.2२१.२

यज्ञं पैतामहं वीर निर्वर्तयितुम् अर्हसि ॥ (२१।२)

yajñaṃ paitāmahaṃ vīra nirvartayitum arhasi ||

22.1२२.१

सुपर्णवचनं श्रुत्वा सो ऽंशुमान् अतिवीर्यवान् । (२२।१)

suparṇavacanaṃ śrutvā so 'ṃśumān ativīryavān |

22.2२२.२

त्वरितं हयम् आदाय पुनर् आयान् महायशाः ॥ (२२।२)

tvaritaṃ hayam ādāya punar āyān mahāyaśāḥ ||

23.1२३.१

ततो राजानम् आसाद्य दीक्षितं रघुनन्दन । (२३।१)

tato rājānam āsādya dīkṣitaṃ raghunandana |

23.2२३.२

न्यवेदयद् यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा ॥ (२३।२)

nyavedayad yathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā ||

24.1२४.१

तच् छ्रुत्वा घोरसंकाशं वाक्यम् अंशुमतो नृपः । (२४।१)

tac chrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyam aṃśumato nṛpaḥ |

24.2२४.२

यज्ञं निर्वर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि ॥ (२४।२)

yajñaṃ nirvartayāmāsa yathākalpaṃ yathāvidhi ||

25.1२५.१

स्वपुरं चागमच् छ्रीमान् इष्टयज्ञो महीपतिः । (२५।१)

svapuraṃ cāgamac chrīmān iṣṭayajño mahīpatiḥ |

25.2२५.२

गङ्गायाश् चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ (२५।२)

gaṅgāyāś cāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata ||

26.1२६.१

अगत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान् । (२६।१)

agatvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān |

26.2२६.२

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ (२६।२)

triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit