रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 69

575 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वा तु भाषितं वाक्यं मम राम शुभाक्षरम् । (१।१)

śrutvā tu bhāṣitaṃ vākyaṃ mama rāma śubhākṣaram |

1.2१.२

प्राञ्जलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनन्दन ॥ (१।२)

prāñjaliḥ pratyuvācedaṃ sa svargī raghunandana ||

2.1२.१

शृणु ब्रह्मन् यथावृत्तं ममैतत् सुखदुःखयोः । (२।१)

śṛṇu brahman yathāvṛttaṃ mamaitat sukhaduḥkhayoḥ |

2.2२.२

दुरतिक्रमणीयं हि यथा पृच्छसि मां द्विज ॥ (२।२)

duratikramaṇīyaṃ hi yathā pṛcchasi māṃ dvija ||

3.1३.१

पुरा वैदर्भको राजा पिता मम महायशाः । (३।१)

purā vaidarbhako rājā pitā mama mahāyaśāḥ |

3.2३.२

सुदेव इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ (३।२)

sudeva iti vikhyātastriṣu lokeṣu vīryavān ||

4.1४.१

तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन् द्वाभ्यां स्त्रीभ्याम् अजायत । (४।१)

tasya putradvayaṃ brahman dvābhyāṃ strībhyām ajāyata |

4.2४.२

अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान् सुरथो ऽभवत् ॥ (४।२)

ahaṃ śveta iti khyāto yavīyān suratho 'bhavat ||

5.1५.१

ततः पितरि स्वर्याते पौरा माम् अभ्यषेचयन् । (५।१)

tataḥ pitari svaryāte paurā mām abhyaṣecayan |

5.2५.२

तत्राहं कृतवान् राज्यं धर्मेण सुसमाहितः ॥ (५।२)

tatrāhaṃ kṛtavān rājyaṃ dharmeṇa susamāhitaḥ ||

6.1६.१

एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि सुव्रत । (६।१)

evaṃ varṣasahasrāṇi samatītāni suvrata |

6.2६.२

राज्यं कारयतो ब्रह्मन् प्रजा धर्मेण रक्षतः ॥ (६।२)

rājyaṃ kārayato brahman prajā dharmeṇa rakṣataḥ ||

7.1७.१

सो ऽहं निमित्ते कस्मिंश्चिद् विज्ञातायुर् द्विजोत्तम । (७।१)

so 'haṃ nimitte kasmiṃścid vijñātāyur dvijottama |

7.2७.२

कालधर्मं हृदि न्यस्य ततो वनम् उपागमम् ॥ (७।२)

kāladharmaṃ hṛdi nyasya tato vanam upāgamam ||

8.1८.१

सो ऽहं वनम् इदं दुर्गं मृगपक्षिविवर्जितम् । (८।१)

so 'haṃ vanam idaṃ durgaṃ mṛgapakṣivivarjitam |

8.2८.२

तपश्चर्तुं प्रविष्टो ऽस्मि समीपे सरसः शुभे ॥ (८।२)

tapaścartuṃ praviṣṭo 'smi samīpe sarasaḥ śubhe ||

9.1९.१

भ्रातरं सुरथं राज्ये अभिषिच्य नराधिपम् । (९।१)

bhrātaraṃ surathaṃ rājye abhiṣicya narādhipam |

9.2९.२

इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं मया चिरम् ॥ (९।२)

idaṃ saraḥ samāsādya tapastaptaṃ mayā ciram ||

10.1१०.१

सो ऽहं वर्षसहस्राणि तपस्त्रीणि महामुने । (१०।१)

so 'haṃ varṣasahasrāṇi tapastrīṇi mahāmune |

10.2१०.२

तप्त्वा सुदुष्करं प्राप्तो ब्रह्मलोकम् अनुत्तमम् ॥ (१०।२)

taptvā suduṣkaraṃ prāpto brahmalokam anuttamam ||

11.1११.१

ततो मां स्वर्गसंस्थं वै क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम । (११।१)

tato māṃ svargasaṃsthaṃ vai kṣutpipāse dvijottama |

11.2११.२

बाधेते परमोदार ततो ऽहं व्यथितेन्द्रियः ॥ (११।२)

bādhete paramodāra tato 'haṃ vyathitendriyaḥ ||

12.1१२.१

गत्वा त्रिभुवनश्रेष्ठं पितामहम् उवाच ह । (१२।१)

gatvā tribhuvanaśreṣṭhaṃ pitāmaham uvāca ha |

12.2१२.२

भगवन् ब्रह्मलोको ऽयं क्षुत्पिपासाविवर्जितः ॥ (१२।२)

bhagavan brahmaloko 'yaṃ kṣutpipāsāvivarjitaḥ ||

13.1१३.१

कस्येयं कर्मणः प्राप्तिः क्षुत्पिपासावशो ऽस्मि यत् । (१३।१)

kasyeyaṃ karmaṇaḥ prāptiḥ kṣutpipāsāvaśo 'smi yat |

13.2१३.२

आहारः कश्च मे देव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१३।२)

āhāraḥ kaśca me deva tanme brūhi pitāmaha ||

14.1१४.१

पितामहस्तु माम् आह तवाहारः सुदेवज । (१४।१)

pitāmahastu mām āha tavāhāraḥ sudevaja |

14.2१४.२

स्वादूनि स्वानि मांसानि तानि भक्षय नित्यशः ॥ (१४।२)

svādūni svāni māṃsāni tāni bhakṣaya nityaśaḥ ||

15.1१५.१

स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम् । (१५।१)

svaśarīraṃ tvayā puṣṭaṃ kurvatā tapa uttamam |

15.2१५.२

अनुप्तं रोहते श्वेत न कदाचिन्महामते ॥ (१५।२)

anuptaṃ rohate śveta na kadācinmahāmate ||

16.1१६.१

दत्तं न ते ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि वने सत्त्वनिषेविते । (१६।१)

dattaṃ na te 'sti sūkṣmo 'pi vane sattvaniṣevite |

16.2१६.२

तेन स्वर्गगतो वत्स बाध्यसे क्षुत्पिपासया ॥ (१६।२)

tena svargagato vatsa bādhyase kṣutpipāsayā ||

17.1१७.१

स त्वं सुपुष्टम् आहारैः स्वशरीरम् अनुत्तमम् । (१७।१)

sa tvaṃ supuṣṭam āhāraiḥ svaśarīram anuttamam |

17.2१७.२

भक्षयस्वामृतरसं सा ते तृप्तिर् भविष्यति ॥ (१७।२)

bhakṣayasvāmṛtarasaṃ sā te tṛptir bhaviṣyati ||

18.1१८.१

यदा तु तद् वनं श्वेत अगस्त्यः सुमहान् ऋषिः । (१८।१)

yadā tu tad vanaṃ śveta agastyaḥ sumahān ṛṣiḥ |

18.2१८.२

आक्रमिष्यति दुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद् विमोक्ष्यसे ॥ (१८।२)

ākramiṣyati durdharṣastadā kṛcchrād vimokṣyase ||

19.1१९.१

स हि तारयितुं सौम्य शक्तः सुरगणान् अपि । (१९।१)

sa hi tārayituṃ saumya śaktaḥ suragaṇān api |

19.2१९.२

किं पुनस्त्वां महाबाहो क्षुत्पिपासावशं गतम् ॥ (१९।२)

kiṃ punastvāṃ mahābāho kṣutpipāsāvaśaṃ gatam ||

20.1२०.१

सो ऽहं भगवतः श्रुत्वा देवदेवस्य निश्चयम् । (२०।१)

so 'haṃ bhagavataḥ śrutvā devadevasya niścayam |

20.2२०.२

आहारं गर्हितं कुर्मि स्वशरीरं द्विजोत्तम ॥ (२०।२)

āhāraṃ garhitaṃ kurmi svaśarīraṃ dvijottama ||

21.1२१.१

बहून् वर्षगणान् ब्रह्मन् भुज्यमानम् इदं मया । (२१।१)

bahūn varṣagaṇān brahman bhujyamānam idaṃ mayā |

21.2२१.२

क्षयं नाभ्येति ब्रह्मर्षे तृप्तिश्चापि ममोत्तमा ॥ (२१।२)

kṣayaṃ nābhyeti brahmarṣe tṛptiścāpi mamottamā ||

22.1२२.१

तस्य मे कृच्छ्रभूतस्य कृच्छ्राद् अस्माद् विमोक्षय । (२२।१)

tasya me kṛcchrabhūtasya kṛcchrād asmād vimokṣaya |

22.2२२.२

अन्येषाम् अगतिर् ह्यत्र कुम्भयोनिम् ऋते द्विजम् ॥ (२२।२)

anyeṣām agatir hyatra kumbhayonim ṛte dvijam ||

23.1२३.१

इदम् आभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम । (२३।१)

idam ābharaṇaṃ saumya tāraṇārthaṃ dvijottama |

23.2२३.२

प्रतिगृह्णीष्व ब्रह्मर्षे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (२३।२)

pratigṛhṇīṣva brahmarṣe prasādaṃ kartum arhasi ||

24.1२४.१

तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् । (२४।१)

tasyāhaṃ svargiṇo vākyaṃ śrutvā duḥkhasamanvitam |

24.2२४.२

तारणायोपजग्राह तद् आभरणम् उत्तमम् ॥ (२४।२)

tāraṇāyopajagrāha tad ābharaṇam uttamam ||

25.1२५.१

मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्न् आभरणे शुभे । (२५।१)

mayā pratigṛhīte tu tasminn ābharaṇe śubhe |

25.2२५.२

मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेः स ननाश ह ॥ (२५।२)

mānuṣaḥ pūrvako deho rājarṣeḥ sa nanāśa ha ||

26.1२६.१

प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा । (२६।१)

pranaṣṭe tu śarīre 'sau rājarṣiḥ parayā mudā |

26.2२६.२

तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ (२६।२)

tṛptaḥ pramudito rājā jagāma tridivaṃ punaḥ ||

27.1२७.१

तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यम् आभरणं मम । (२७।१)

tenedaṃ śakratulyena divyam ābharaṇaṃ mama |

27.2२७.२

तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तम् अद्भुतदर्शनम् ॥ (२७।२)

tasminnimitte kākutstha dattam adbhutadarśanam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 69

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit