Rām, 6, 85
Select a line for its word-by-word analysis.
हन्यमाने बले तूर्णम् अन्योन्यं ते महामृधे । (१।१)
hanyamāne bale tūrṇam anyonyaṃ te mahāmṛdhe |
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः ॥ (२।२)
babhūva dviguṇaṃ kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः । (३।१)
prakṣīṇaṃ tu balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ valīmukhaiḥ |
बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम् ॥ (३।२)
babhūvāsya vyathā yuddhe prekṣya daivaviparyayam ||
अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता ॥ (४।२)
asmin kāle mahābāho jayāśā tvayi me sthitā ||
भर्तृपिण्डस्य कालो ऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम् ॥ (५।२)
bhartṛpiṇḍasya kālo 'yaṃ nirveṣṭuṃ sādhu yudhyatām ||
एवम् उक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रं महोदरः । (६।१)
evam uktastathetyuktvā rākṣasendraṃ mahodaraḥ |
भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः ॥ (७।२)
bhartṛvākyena tejasvī svena vīryeṇa coditaḥ ||
प्रभग्नां समरे दृष्ट्वा वानराणां महाचमूम् । (८।१)
prabhagnāṃ samare dṛṣṭvā vānarāṇāṃ mahācamūm |
ताम् आपतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः । (१०।१)
tām āpatantīṃ sahasā śilāṃ dṛṣṭvā mahodaraḥ |
असंभ्रान्तस्ततो बाणैर् निर्बिभेद दुरासदाम् ॥ (१०।२)
asaṃbhrāntastato bāṇair nirbibheda durāsadām ||
रक्षसा तेन बाणौघैर् निकृत्ता सा सहस्रधा । (११।१)
rakṣasā tena bāṇaughair nikṛttā sā sahasradhā |
तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्छितः । (१२।१)
tāṃ tu bhinnāṃ śilāṃ dṛṣṭvā sugrīvaḥ krodhamūrchitaḥ |
सालम् उत्पाट्य चिक्षेप रक्षसे रणमूर्धनि । (१२।२)
sālam utpāṭya cikṣepa rakṣase raṇamūrdhani |
स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि । (१३।१)
sa dadarśa tataḥ kruddhaḥ parighaṃ patitaṃ bhuvi |
आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन् । (१३।२)
āvidhya tu sa taṃ dīptaṃ parighaṃ tasya darśayan |
तस्माद्धतहयाद् वीरः सो ऽवप्लुत्य महारथात् । (१४।१)
tasmāddhatahayād vīraḥ so 'vaplutya mahārathāt |
गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसो ऽथ महोदरः ॥ (१४।२)
gadāṃ jagrāha saṃkruddho rākṣaso 'tha mahodaraḥ ||
नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ ॥ (१५।२)
nardantau govṛṣaprakhyau ghanāviva savidyutau ||
तं समुद्यम्य चिक्षेप सो ऽप्यन्यां व्याक्षिपद् गदाम् । (१८।१)
taṃ samudyamya cikṣepa so 'pyanyāṃ vyākṣipad gadām |
भिन्नावन्योन्यम् आसाद्य पेततुर् धरणीतले ॥ (१८।२)
bhinnāvanyonyam āsādya petatur dharaṇītale ||
ततो भग्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः । (१९।१)
tato bhagnapraharaṇau muṣṭibhyāṃ tau samīyatuḥ |
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नेदतुश्च पुनः पुनः । (२०।१)
jaghnatustau tadānyonyaṃ nedatuśca punaḥ punaḥ |
तलैश्चान्योन्यम् आहत्य पेततुर् धरणीतले ॥ (२०।२)
talaiścānyonyam āhatya petatur dharaṇītale ||
उत्पेततुस्ततस्तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम् । (२१।१)
utpetatustatastūrṇaṃ jaghnatuśca parasparam |
भुजैश्चिक्षेपतुर् वीरावन्योन्यम् अपराजितौ ॥ (२१।२)
bhujaiścikṣepatur vīrāvanyonyam aparājitau ||
जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः ॥ (२३।२)
jagrāha vānaraśreṣṭhaḥ sugrīvo vegavattaraḥ ||
तौ तु रोषपरीताङ्गौ नर्दन्तावभ्यधावताम् । (२४।१)
tau tu roṣaparītāṅgau nardantāvabhyadhāvatām |
उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ ॥ (२४।२)
udyatāsī raṇe hṛṣṭau yudhi śastraviśāradau ||
दक्षिणं मण्डलं चोभौ तौ तूर्णं संपरीयतुः । (२५।१)
dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ cobhau tau tūrṇaṃ saṃparīyatuḥ |
अन्योन्यम् अभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ॥ (२५।२)
anyonyam abhisaṃkruddhau jaye praṇihitāvubhau ||
लग्नम् उत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः । (२७।१)
lagnam utkarṣataḥ khaḍgaṃ khaḍgena kapikuñjaraḥ |
तद् बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न तिष्ठति ॥ (२८।२)
tad balaṃ rākṣasendrasya dṛṣṭvā tatra na tiṣṭhati ||
हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः । (२९।१)
hatvā taṃ vānaraiḥ sārdhaṃ nanāda mudito hariḥ |
चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः ॥ (२९।२)
cukrodha ca daśagrīvo babhau hṛṣṭaśca rāghavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.