रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 3

261 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वचो विज्ञाय हनुमान् सुग्रीवस्य महात्मनः । (१।१)

vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

पर्वताद् ऋश्यमूकात् तु पुप्लुवे यत्र राघवौ ॥ (१।२)

parvatād ṛśyamūkāt tu pupluve yatra rāghavau ||

2.1२.१

स तत्र गत्वा हनुमान् बलवान् वानरोत्तमः । (२।१)

sa tatra gatvā hanumān balavān vānarottamaḥ |

2.2२.२

उपचक्राम तौ वाग्भिर् मृद्वीभिः सत्यविक्रमः ॥ (२।२)

upacakrāma tau vāgbhir mṛdvībhiḥ satyavikramaḥ ||

3.1३.१

स्वकं रूपं परित्यज्य भिक्षुरूपेण वानरः । (३।१)

svakaṃ rūpaṃ parityajya bhikṣurūpeṇa vānaraḥ |

3.2३.२

आबभाषे च तौ वीरौ यथावत् प्रशशंस च ॥ (३।२)

ābabhāṣe ca tau vīrau yathāvat praśaśaṃsa ca ||

4.1४.१

राजर्षिदेवप्रतिमौ तापसौ संशितव्रतौ । (४।१)

rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau |

4.2४.२

देशं कथम् इमं प्राप्तौ भवन्तौ वरवर्णिनौ ॥ (४।२)

deśaṃ katham imaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau ||

5.1५.१

त्रासयन्तौ मृगगणान् अन्यांश् च वनचारिणः । (५।१)

trāsayantau mṛgagaṇān anyāṃś ca vanacāriṇaḥ |

5.2५.२

पम्पातीररुहान् वृक्षान् वीक्षमाणौ समन्ततः ॥ (५।२)

pampātīraruhān vṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ ||

6.1६.१

इमां नदीं शुभजलां शोभयन्तौ तरस्विनौ । (६।१)

imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tarasvinau |

6.2६.२

धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवां चीरवाससौ ॥ (६।२)

dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau ||

7.1७.१

सिंहविप्रेक्षितौ वीरौ सिंहातिबलविक्रमौ । (७।१)

siṃhaviprekṣitau vīrau siṃhātibalavikramau |

7.2७.२

शक्रचापनिभे चापे प्रगृह्य विपुलैर् भुजैः ॥ (७।२)

śakracāpanibhe cāpe pragṛhya vipulair bhujaiḥ ||

8.1८.१

श्रीमन्तौ रूपसम्पन्नौ वृषभश्रेष्ठविक्रमौ । (८।१)

śrīmantau rūpasampannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau |

8.2८.२

हस्तिहस्तोपमभुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ ॥ (८।२)

hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau ||

9.1९.१

प्रभया पर्वतेन्द्रो ऽयं युवयोर् अवभासितः । (९।१)

prabhayā parvatendro 'yaṃ yuvayor avabhāsitaḥ |

9.2९.२

राज्यार्हाव् अमरप्रख्यौ कथं देशम् इहागतौ ॥ (९।२)

rājyārhāv amaraprakhyau kathaṃ deśam ihāgatau ||

10.1१०.१

पद्मपत्त्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ । (१०।१)

padmapattrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |

10.2१०.२

अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकाद् इवागतौ ॥ (१०।२)

anyonyasadṛśau vīrau devalokād ivāgatau ||

11.1११.१

यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुंधराम् । (११।१)

yadṛcchayeva samprāptau candrasūryau vasuṃdharām |

11.2११.२

विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ ॥ (११।२)

viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau ||

12.1१२.१

सिंहस्कन्धौ महासत्त्वौ समदाव् इव गोवृषौ । (१२।१)

siṃhaskandhau mahāsattvau samadāv iva govṛṣau |

12.2१२.२

आयताश् च सुवृत्ताश् च बाहवः परिघोत्तमाः । (१२।२)

āyatāś ca suvṛttāś ca bāhavaḥ parighottamāḥ |

12.3१२.३

सर्वभूषणभूषार्हाः किमर्थं न विभूषिताः ॥ (१२।३)

sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ ||

13.1१३.१

उभौ योग्याव् अहं मन्ये रक्षितुं पृथिवीम् इमाम् । (१३।१)

ubhau yogyāv ahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīm imām |

13.2१३.२

ससागरवनां कृत्स्नां विन्ध्यमेरुविभूषिताम् ॥ (१३।२)

sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām ||

14.1१४.१

इमे च धनुषी चित्रे श्लक्ष्णे चित्रानुलेपने । (१४।१)

ime ca dhanuṣī citre ślakṣṇe citrānulepane |

14.2१४.२

प्रकाशेते यथेन्द्रस्य वज्रे हेमविभूषिते ॥ (१४।२)

prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite ||

15.1१५.१

सम्पूर्णा निशितैर् बाणैस्तूणाश् च शुभदर्शनाः । (१५।१)

sampūrṇā niśitair bāṇaistūṇāś ca śubhadarśanāḥ |

15.2१५.२

जीवितान्तकरैर् घोरैर् ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः ॥ (१५।२)

jīvitāntakarair ghorair jvaladbhir iva pannagaiḥ ||

16.1१६.१

महाप्रमाणौ विपुलौ तप्तहाटकभूषितौ । (१६।१)

mahāpramāṇau vipulau taptahāṭakabhūṣitau |

16.2१६.२

खड्गाव् एतौ विराजेते निर्मुक्तभुजगाव् इव ॥ (१६।२)

khaḍgāv etau virājete nirmuktabhujagāv iva ||

17.1१७.१

एवं मां परिभाषन्तं कस्माद् वै नाभिभाषथः ॥ (१७।१)

evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmād vai nābhibhāṣathaḥ ||

18.1१८.१

सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद् वानरयूथपः । (१८।१)

sugrīvo nāma dharmātmā kaścid vānarayūthapaḥ |

18.2१८.२

वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद् भ्रमति दुःखितः ॥ (१८।२)

vīro vinikṛto bhrātrā jagad bhramati duḥkhitaḥ ||

19.1१९.१

प्राप्तो ऽहं प्रेषितस् तेन सुग्रीवेण महात्मना । (१९।१)

prāpto 'haṃ preṣitas tena sugrīveṇa mahātmanā |

19.2१९.२

राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान् नाम वानरः ॥ (१९।२)

rājñā vānaramukhyānāṃ hanumān nāma vānaraḥ ||

20.1२०.१

युवाभ्यां सह धर्मात्मा सुग्रीवः सख्यम् इच्छति । (२०।१)

yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvaḥ sakhyam icchati |

20.2२०.२

तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम् ॥ (२०।२)

tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam ||

21.1२१.१

भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकाम्यया । (२१।१)

bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā |

21.2२१.२

ऋश्यमूकाद् इह प्राप्तं कामगं कामरूपिणम् ॥ (२१।२)

ṛśyamūkād iha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam ||

22.1२२.१

एवम् उक्त्वा तु हनुमांस् तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ । (२२।१)

evam uktvā tu hanumāṃs tau vīrau rāmalakṣmaṇau |

22.2२२.२

वाक्यज्ञौ वाक्यकुशलः पुनर् नोवाच किंचन ॥ (२२।२)

vākyajñau vākyakuśalaḥ punar novāca kiṃcana ||

23.1२३.१

एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्य रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । (२३।१)

etac chrutvā vacas tasya rāmo lakṣmaṇam abravīt |

23.2२३.२

प्रहृष्टवदनः श्रीमान् भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम् ॥ (२३।२)

prahṛṣṭavadanaḥ śrīmān bhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam ||

24.1२४.१

सचिवो ऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (२४।१)

sacivo 'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ |

24.2२४.२

तम् एव काङ्क्षमाणस्य ममान्तिकम् उपागतः ॥ (२४।२)

tam eva kāṅkṣamāṇasya mamāntikam upāgataḥ ||

25.1२५.१

तम् अभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम् । (२५।१)

tam abhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim |

25.2२५.२

वाक्यज्ञं मधुरैर् वाक्यैः स्नेहयुक्तम् अरिंदमम् ॥ (२५।२)

vākyajñaṃ madhurair vākyaiḥ snehayuktam ariṃdamam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit