रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 8

8 of 606 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्य त्व् एवंप्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः । (१।१)

tasya tv evaṃprabhāvasya dharmajñasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

सुतार्थं तप्यमानस्य नासीद् वंशकरः सुतः ॥ (१।२)

sutārthaṃ tapyamānasya nāsīd vaṃśakaraḥ sutaḥ ||

2.1२.१

चिन्तयानस्य तस्यैवं बुद्धिर् आसीन् महात्मनः । (२।१)

cintayānasya tasyaivaṃ buddhir āsīn mahātmanaḥ |

2.2२.२

सुतार्थं वाजिमेधेन किमर्थं न यजाम्य् अहम् ॥ (२।२)

sutārthaṃ vājimedhena kimarthaṃ na yajāmy aham ||

3.1३.१

स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यम् इति बुद्धिमान् । (३।१)

sa niścitāṃ matiṃ kṛtvā yaṣṭavyam iti buddhimān |

3.2३.२

मन्त्रिभिः सह धर्मात्मा सर्वैर् एव कृतात्मभिः ॥ (३।२)

mantribhiḥ saha dharmātmā sarvair eva kṛtātmabhiḥ ||

4.1४.१

ततो ऽब्रवीद् इदं राजा सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् । (४।१)

tato 'bravīd idaṃ rājā sumantraṃ mantrisattamam |

4.2४.२

शीघ्रम् आनय मे सर्वान् गुरूंस् तान् सपुरोहितान् ॥ (४।२)

śīghram ānaya me sarvān gurūṃs tān sapurohitān ||

5.1५.१

एतच् छ्रुत्वा रहः सूतो राजानम् इदम् अब्रवीत् । (५।१)

etac chrutvā rahaḥ sūto rājānam idam abravīt |

5.2५.२

ऋत्विग्भिर् उपदिष्टो ऽयं पुरावृत्तो मया श्रुतः ॥ (५।२)

ṛtvigbhir upadiṣṭo 'yaṃ purāvṛtto mayā śrutaḥ ||

6.1६.१

सनत्कुमारो भगवान् पूर्वं कथितवान् कथाम् । (६।१)

sanatkumāro bhagavān pūrvaṃ kathitavān kathām |

6.2६.२

ऋषीणां संनिधौ राजंस् तव पुत्रागमं प्रति ॥ (६।२)

ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājaṃs tava putrāgamaṃ prati ||

7.1७.१

काश्यपस्य तु पुत्रो ऽस्ति विभाण्डक इति श्रुतः । (७।१)

kāśyapasya tu putro 'sti vibhāṇḍaka iti śrutaḥ |

7.2७.२

ऋष्यशृङ्ग इति ख्यातस् तस्य पुत्रो भविष्यति ॥ (७।२)

ṛṣyaśṛṅga iti khyātas tasya putro bhaviṣyati ||

8.1८.१

स वने नित्यसंवृद्धो मुनिर् वनचरः सदा । (८।१)

sa vane nityasaṃvṛddho munir vanacaraḥ sadā |

8.2८.२

नान्यं जानाति विप्रेन्द्रो नित्यं पित्रनुवर्तनात् ॥ (८।२)

nānyaṃ jānāti viprendro nityaṃ pitranuvartanāt ||

9.1९.१

द्वैविध्यं ब्रह्मचर्यस्य भविष्यति महात्मनः । (९।१)

dvaividhyaṃ brahmacaryasya bhaviṣyati mahātmanaḥ |

9.2९.२

लोकेषु प्रथितं राजन् विप्रैश् च कथितं सदा ॥ (९।२)

lokeṣu prathitaṃ rājan vipraiś ca kathitaṃ sadā ||

10.1१०.१

तस्यैवं वर्तमानस्य कालः समभिवर्तत । (१०।१)

tasyaivaṃ vartamānasya kālaḥ samabhivartata |

10.2१०.२

अग्निं शुश्रूषमाणस्य पितरं च यशस्विनम् ॥ (१०।२)

agniṃ śuśrūṣamāṇasya pitaraṃ ca yaśasvinam ||

11.1११.१

एतस्मिन्न् एव काले तु रोमपादः प्रतापवान् । (११।१)

etasminn eva kāle tu romapādaḥ pratāpavān |

11.2११.२

अङ्गेषु प्रथितो राजा भविष्यति महाबलः ॥ (११।२)

aṅgeṣu prathito rājā bhaviṣyati mahābalaḥ ||

12.1१२.१

तस्य व्यतिक्रमाद् राज्ञो भविष्यति सुदारुणा । (१२।१)

tasya vyatikramād rājño bhaviṣyati sudāruṇā |

12.2१२.२

अनावृष्टिः सुघोरा वै सर्वभूतभयावहा ॥ (१२।२)

anāvṛṣṭiḥ sughorā vai sarvabhūtabhayāvahā ||

13.1१३.१

अनावृष्ट्यां तु वृत्तायां राजा दुःखसमन्वितः । (१३।१)

anāvṛṣṭyāṃ tu vṛttāyāṃ rājā duḥkhasamanvitaḥ |

13.2१३.२

ब्राह्मणाञ् श्रुतवृद्धांश् च समानीय प्रवक्ष्यति ॥ (१३।२)

brāhmaṇāñ śrutavṛddhāṃś ca samānīya pravakṣyati ||

14.1१४.१

भवन्तः श्रुतधर्माणो लोके चारित्रवेदिनः । (१४।१)

bhavantaḥ śrutadharmāṇo loke cāritravedinaḥ |

14.2१४.२

समादिशन्तु नियमं प्रायश्चित्तं यथा भवेत् ॥ (१४।२)

samādiśantu niyamaṃ prāyaścittaṃ yathā bhavet ||

15.1१५.१

वक्ष्यन्ति ते महीपालं ब्राह्मणा वेदपारगाः । (१५।१)

vakṣyanti te mahīpālaṃ brāhmaṇā vedapāragāḥ |

15.2१५.२

विभाण्डकसुतं राजन् सर्वोपायैर् इहानय ॥ (१५।२)

vibhāṇḍakasutaṃ rājan sarvopāyair ihānaya ||

16.1१६.१

आनाय्य च महीपाल ऋष्यशृङ्गं सुसत्कृतम् । (१६।१)

ānāyya ca mahīpāla ṛṣyaśṛṅgaṃ susatkṛtam |

16.2१६.२

प्रयच्छ कन्यां शान्तां वै विधिना सुसमाहितः ॥ (१६।२)

prayaccha kanyāṃ śāntāṃ vai vidhinā susamāhitaḥ ||

17.1१७.१

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा चिन्तां प्रपत्स्यते । (१७।१)

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā rājā cintāṃ prapatsyate |

17.2१७.२

केनोपायेन वै शक्यम् इहानेतुं स वीर्यवान् ॥ (१७।२)

kenopāyena vai śakyam ihānetuṃ sa vīryavān ||

18.1१८.१

ततो राजा विनिश्चित्य सह मन्त्रिभिर् आत्मवान् । (१८।१)

tato rājā viniścitya saha mantribhir ātmavān |

18.2१८.२

पुरोहितम् अमात्यांश् च प्रेषयिष्यति सत्कृतान् ॥ (१८।२)

purohitam amātyāṃś ca preṣayiṣyati satkṛtān ||

19.1१९.१

ते तु राज्ञो वचः श्रुत्वा व्यथितावनताननाः । (१९।१)

te tu rājño vacaḥ śrutvā vyathitāvanatānanāḥ |

19.2१९.२

न गच्छेम ऋषेर् भीता अनुनेष्यन्ति तं नृपम् ॥ (१९।२)

na gacchema ṛṣer bhītā anuneṣyanti taṃ nṛpam ||

20.1२०.१

वक्ष्यन्ति चिन्तयित्वा ते तस्योपायांश् च तान् क्षमान् । (२०।१)

vakṣyanti cintayitvā te tasyopāyāṃś ca tān kṣamān |

20.2२०.२

आनेष्यामो वयं विप्रं न च दोषो भविष्यति ॥ (२०।२)

āneṣyāmo vayaṃ vipraṃ na ca doṣo bhaviṣyati ||

21.1२१.१

एवम् अङ्गाधिपेनैव गणिकाभिर् ऋषेः सुतः । (२१।१)

evam aṅgādhipenaiva gaṇikābhir ṛṣeḥ sutaḥ |

21.2२१.२

आनीतो ऽवर्षयद् देवः शान्ता चास्मै प्रदीयते ॥ (२१।२)

ānīto 'varṣayad devaḥ śāntā cāsmai pradīyate ||

22.1२२.१

ऋष्यशृङ्गस् तु जामाता पुत्रांस् तव विधास्यति । (२२।१)

ṛṣyaśṛṅgas tu jāmātā putrāṃs tava vidhāsyati |

22.2२२.२

सनत्कुमारकथितम् एतावद् व्याहृतं मया ॥ (२२।२)

sanatkumārakathitam etāvad vyāhṛtaṃ mayā ||

23.1२३.१

अथ हृष्टो दशरथः सुमन्त्रं प्रत्यभाषत । (२३।१)

atha hṛṣṭo daśarathaḥ sumantraṃ pratyabhāṣata |

23.2२३.२

यथर्ष्यशृङ्गस् त्व् आनीतो विस्तरेण त्वयोच्यताम् ॥ (२३।२)

yatharṣyaśṛṅgas tv ānīto vistareṇa tvayocyatām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit