रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 37

361 of 606 · 106 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तम् अथाब्रवीत् । (१।१)

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantam athābravīt |

1.2१.२

अभिज्ञानम् अभिज्ञातम् एतद् रामस्य तत्त्वतः ॥ (१।२)

abhijñānam abhijñātam etad rāmasya tattvataḥ ||

2.1२.१

मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति । (२।१)

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |

2.2२.२

वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥ (२।२)

vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca ||

3.1३.१

स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम । (३।१)

sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |

3.2३.२

अस्मिन् कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥ (३।२)

asmin kāryasamārambhe pracintaya yaduttaram ||

4.1४.१

त्वम् अस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम । (४।१)

tvam asmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |

4.2४.२

तस्य चिन्तय यो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ (४।२)

tasya cintaya yo yatno duḥkhakṣayakaro bhavet ||

5.1५.१

स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर् भीमविक्रमः । (५।१)

sa tatheti pratijñāya mārutir bhīmavikramaḥ |

5.2५.२

शिरसावन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ॥ (५।२)

śirasāvandya vaidehīṃ gamanāyopacakrame ||

6.1६.१

ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् । (६।१)

jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam |

6.2६.२

बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyam abravīt ||

7.1७.१

कुशलं हनुमन् ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ । (७।१)

kuśalaṃ hanuman brūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau |

7.2७.२

सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वानरान् ॥ (७।२)

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān ||

8.1८.१

यथा च स महाबाहुर् मां तारयति राघवः । (८।१)

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ |

8.2८.२

अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुम् अर्हसि ॥ (८।२)

asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tvaṃ samādhātum arhasi ||

9.1९.१

जीवन्तीं मां यथा रामः संभावयति कीर्तिमान् । (९।१)

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ saṃbhāvayati kīrtimān |

9.2९.२

तत् त्वया हनुमन् वाच्यं वाचा धर्मम् अवाप्नुहि ॥ (९।२)

tat tvayā hanuman vācyaṃ vācā dharmam avāpnuhi ||

10.1१०.१

नित्यम् उत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा मयेरिताः । (१०।१)

nityam utsāhayuktāśca vācaḥ śrutvā mayeritāḥ |

10.2१०.२

वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ॥ (१०।२)

vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye ||

11.1११.१

मत्संदेशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः । (११।१)

matsaṃdeśayutā vācastvattaḥ śrutvaiva rāghavaḥ |

11.2११.२

पराक्रमविधिं वीरो विधिवत् संविधास्यति ॥ (११।२)

parākramavidhiṃ vīro vidhivat saṃvidhāsyati ||

12.1१२.१

सीतायास्तद् वचः श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः । (१२।१)

sītāyāstad vacaḥ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |

12.2१२.२

शिरस्यञ्जलिम् आधाय वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)

śirasyañjalim ādhāya vākyam uttaram abravīt ||

13.1१३.१

क्षिप्रम् एष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर् वृतः । (१३।१)

kṣipram eṣyati kākutstho haryṛkṣapravarair vṛtaḥ |

13.2१३.२

यस्ते युधि विजित्यारीञ् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ (१३।२)

yaste yudhi vijityārīñ śokaṃ vyapanayiṣyati ||

14.1१४.१

न हि पश्यामि मर्त्येषु नामरेष्वसुरेषु वा । (१४।१)

na hi paśyāmi martyeṣu nāmareṣvasureṣu vā |

14.2१४.२

यस्तस्य वमतो बाणान् स्थातुम् उत्सहते ऽग्रतः ॥ (१४।२)

yastasya vamato bāṇān sthātum utsahate 'grataḥ ||

15.1१५.१

अप्यर्कम् अपि पर्जन्यम् अपि वैवस्वतं यमम् । (१५।१)

apyarkam api parjanyam api vaivasvataṃ yamam |

15.2१५.२

स हि सोढुं रणे शक्तस् तव हेतोर् विशेषतः ॥ (१५।२)

sa hi soḍhuṃ raṇe śaktas tava hetor viśeṣataḥ ||

16.1१६.१

स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुम् ईहते । (१६।१)

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitum īhate |

16.2१६.२

त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ॥ (१६।२)

tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini ||

17.1१७.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् । (१७।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā samyak satyaṃ subhāṣitam |

17.2१७.२

जानकी बहु मेने ऽथ वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

jānakī bahu mene 'tha vacanaṃ cedam abravīt ||

18.1१८.१

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः । (१८।१)

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |

18.2१८.२

भर्तुः स्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दाद् अनुमानयत् ॥ (१८।२)

bhartuḥ snehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdād anumānayat ||

19.1१९.१

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहम् अरिंदम । (१९।१)

yadi vā manyase vīra vasaikāham ariṃdama |

19.2१९.२

कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥ (१९।२)

kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi ||

20.1२०.१

मम चेद् अल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वीर्यवान् । (२०।१)

mama ced alpabhāgyāyāḥ sāṃnidhyāt tava vīryavān |

20.2२०.२

अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ (२०।२)

asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet ||

21.1२१.१

गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु । (२१।१)

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |

21.2२१.२

प्राणानाम् अपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ (२१।२)

prāṇānām api saṃdeho mama syānnātra saṃśayaḥ ||

22.1२२.१

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् । (२२।१)

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |

22.2२२.२

दुःखाद् दुःखपरामृष्टां दीपयन्न् इव वानर ॥ (२२।२)

duḥkhād duḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayann iva vānara ||

23.1२३.१

अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः । (२३।१)

ayaṃ ca vīra saṃdehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |

23.2२३.२

सुमहांस् त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ॥ (२३।२)

sumahāṃs tvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara ||

24.1२४.१

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् । (२४।१)

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |

24.2२४.२

तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ (२४।२)

tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau ||

25.1२५.१

त्रयाणाम् एव भूतानां सागरस्येह लङ्घने । (२५।१)

trayāṇām eva bhūtānāṃ sāgarasyeha laṅghane |

25.2२५.२

शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ (२५।२)

śaktiḥ syād vainateyasya tava vā mārutasya vā ||

26.1२६.१

तद् अस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे । (२६।१)

tad asmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |

26.2२६.२

किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ॥ (२६।२)

kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ ||

27.1२७.१

कामम् अस्य त्वम् एवैकः कार्यस्य परिसाधने । (२७।१)

kāmam asya tvam evaikaḥ kāryasya parisādhane |

27.2२७.२

पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः ॥ (२७।२)

paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ ||

28.1२८.१

बलैः समग्रैर् यदि मां रावणं जित्य संयुगे । (२८।१)

balaiḥ samagrair yadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |

28.2२८.२

विजयी स्वपुरं यायात् तत् तु मे स्याद् यशस्करम् ॥ (२८।२)

vijayī svapuraṃ yāyāt tat tu me syād yaśaskaram ||

29.1२९.१

बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः । (२९।१)

balaistu saṃkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |

29.2२९.२

मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ (२९।२)

māṃ nayed yadi kākutsthastat tasya sadṛśaṃ bhavet ||

30.1३०.१

तद् यथा तस्य विक्रान्तम् अनुरूपं महात्मनः । (३०।१)

tad yathā tasya vikrāntam anurūpaṃ mahātmanaḥ |

30.2३०.२

भवेद् आहवशूरस्य तथा त्वम् उपपादय ॥ (३०।२)

bhaved āhavaśūrasya tathā tvam upapādaya ||

31.1३१.१

तद् अर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम् । (३१।१)

tad arthopahitaṃ vākyaṃ sahitaṃ hetusaṃhitam |

31.2३१.२

निशम्य हनुमाञ् शेषं वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (३१।२)

niśamya hanumāñ śeṣaṃ vākyam uttaram abravīt ||

32.1३२.१

देवि हर्यृक्षसैन्यानाम् ईश्वरः प्लवतां वरः । (३२।१)

devi haryṛkṣasainyānām īśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |

32.2३२.२

सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ (३२।२)

sugrīvaḥ sattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ ||

33.1३३.१

स वानरसहस्राणां कोटीभिर् अभिसंवृतः । (३३।१)

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhir abhisaṃvṛtaḥ |

33.2३३.२

क्षिप्रम् एष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ (३३।२)

kṣipram eṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ ||

34.1३४.१

तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः । (३४।१)

tasya vikramasampannāḥ sattvavanto mahābalāḥ |

34.2३४.२

मनःसंकल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ (३४।२)

manaḥsaṃkalpasaṃpātā nideśe harayaḥ sthitāḥ ||

35.1३५.१

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः । (३५।१)

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryak sajjate gatiḥ |

35.2३५.२

न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ (३५।२)

na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ ||

36.1३६.१

असकृत् तैर् महोत्साहैः ससागरधराधरा । (३६।१)

asakṛt tair mahotsāhaiḥ sasāgaradharādharā |

36.2३६.२

प्रदक्षिणीकृता भूमिर् वायुमार्गानुसारिभिः ॥ (३६।२)

pradakṣiṇīkṛtā bhūmir vāyumārgānusāribhiḥ ||

37.1३७.१

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः । (३७।१)

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |

37.2३७.२

मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन् नास्ति सुग्रीवसंनिधौ ॥ (३७।२)

mattaḥ pratyavaraḥ kaścin nāsti sugrīvasaṃnidhau ||

38.1३८.१

अहं तावद् इह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः । (३८।१)

ahaṃ tāvad iha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |

38.2३८.२

न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ (३८।२)

na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ ||

39.1३९.१

तद् अलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते । (३९।१)

tad alaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |

39.2३९.२

एकोत्पातेन ते लङ्काम् एष्यन्ति हरियूथपाः ॥ (३९।२)

ekotpātena te laṅkām eṣyanti hariyūthapāḥ ||

40.1४०.१

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ । (४०।१)

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |

40.2४०.२

त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥ (४०।२)

tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ ||

41.1४१.१

तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ । (४१।१)

tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |

41.2४१.२

आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर् विधमिष्यतः ॥ (४१।२)

āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakair vidhamiṣyataḥ ||

42.1४२.१

सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः । (४२।१)

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ |

42.2४२.२

त्वाम् आदाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति ॥ (४२।२)

tvām ādāya varārohe svapuraṃ pratiyāsyati ||

43.1४३.१

तद् आश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी । (४३।१)

tad āśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |

43.2४३.२

नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तम् इवानिलम् ॥ (४३।२)

nacirād drakṣyase rāmaṃ prajvalantam ivānilam ||

44.1४४.१

निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे । (४४।१)

nihate rākṣasendre ca saputrāmātyabāndhave |

44.2४४.२

त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ (४४।२)

tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī ||

45.1४५.१

क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि । (४५।१)

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |

45.2४५.२

रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे ऽचिरात् ॥ (४५।२)

rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase 'cirāt ||

46.1४६.१

एवम् आश्वास्य वैदेहीं हनूमान्मारुतात्मजः । (४६।१)

evam āśvāsya vaidehīṃ hanūmānmārutātmajaḥ |

46.2४६.२

गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनर् अब्रवीत् ॥ (४६।२)

gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punar abravīt ||

47.1४७.१

तम् अरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् । (४७।१)

tam arighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |

47.2४७.२

लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारम् उपस्थितम् ॥ (४७।२)

lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāram upasthitam ||

48.1४८.१

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् । (४८।१)

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |

48.2४८.२

वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान् ॥ (४८।२)

vānarān vāraṇendrābhān kṣipraṃ drakṣyasi saṃgatān ||

49.1४९.१

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु । (४९।१)

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |

49.2४९.२

नर्दतां कपिमुख्यानाम् आर्ये यूथान्यनेकशः ॥ (४९।२)

nardatāṃ kapimukhyānām ārye yūthānyanekaśaḥ ||

50.1५०.१

स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा । (५०।१)

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |

50.2५०.२

न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ (५०।२)

na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ ||

51.1५१.१

मा रुदो देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो ऽप्रियम् । (५१।१)

mā rudo devi śokena mā bhūt te manaso 'priyam |

51.2५१.२

शचीव पथ्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि ॥ (५१।२)

śacīva pathyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi ||

52.1५२.१

रामाद् विशिष्टः को ऽन्यो ऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः । (५२।१)

rāmād viśiṣṭaḥ ko 'nyo 'sti kaścit saumitriṇā samaḥ |

52.2५२.२

अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ (५२।२)

agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau ||

53.1५३.१

नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैर् अध्युषिते ऽतिरौद्रे । (५३।१)

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇair adhyuṣite 'tiraudre |

53.2५३.२

न ते चिराद् आगमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम् ॥ (५३।२)

na te cirād āgamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṃgamakālamātram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 37

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit